جالدامالى باسپانا: جاستار قامقورلىقسىز قالمايدى

جاس تۇرعىندار جەرگىلىكتى اكىمشىلىكپەن جاساسقان كەلىسىمگە سايكەس, مەرزىمدى ۋاقىتى بىتكەندە پاتەردى بوساتىپ, كەلەسى جاستارعا ورىن بەرۋگە ءتيىس. الايدا كەي وتباسىلار ابدەن باۋىر باسىپ قالعان پاتەرىن بوساتقىسى كەلمەيدى, ايتار ۋاجدەرى دە بار. كەلىسىمگە سايكەس پاتەردى بوساتىپ جاتقاندارى دا جوق ەمەس.

وسى رەتتە العاشقى شارتتا نە ايتىل­عانىنا ءمان بەرەلىك. سول كەزدەگى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى «بۇل باسپانانى بەرۋدەگى باستى ماقسات – جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا جەكە باسپانا الۋعا قاراجات ۇنەمدەۋگە مۇم­كىندىك بەرۋ. شارا الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارعا قولداۋ ءبىلدىرۋدى كوزدەمەيدى. نەگىز­گى مىندەت – جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى قول­داۋ» دەپ باعدارلاما تالاپتارىن ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرگەن ەدى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى داۋلەت مۇقاەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, جالدامالى پاتەر­دە تۇرىپ جاتقان كەيبىر جاس­تار شارتتا نە جازىلعانىن ەسكەرمەگەن. «جاستارعا پاتەر بەرىلگەن كەزدە بەس جىلدان كەيىن ءۇيدى بوساتۋ تۋرالى ەسكەرتىلگەن. كەلىسىمشارتتا كورسەتىلگەن, وعان قول قويىلعان. ءبىزدىڭ ابدەن تۇيىققا تىرەلگەن كەزدە عانا جانتالاسا باستايتىنىمىز وكىنىشتى. كەزىندە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدار­لا­ماسىمەن العان, سونداي-اق ارنايى ءۇيدىڭ كەزەگىندە تۇرعان ازامات­تار عانا جالدامالى پاتەر­لەرىن قازىر جەكەشەلەندىرە الادى. ال 2019 جىلى ىسكە قوسىلعان جاس­تارعا پاتەردى جالعا بەرۋ باع­دار­لاماسىندا ساتىپ الۋ مۇم­كىندىگى قاراستىرىلماعان. بۇل ماسەلەگە قاتىستى ەكى-ءۇش رەت ارنايى دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ماسەلە كۇردەلەنۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقانبىز. نەگىزگى ماسەلە – ول ۇي­لەردە تۇرىپ جاتقانداردىڭ كەي­بى­رىنىڭ الداعى ۋاقىتتا باسپانا الۋ­عا قامدانباۋى. جالدامالى پا­تەر­دە تۇراتىنداردىڭ كەزىندە ء­بىر بالاسى بولسا, قازىر ەكىدەن ار­تىق, ءتىپتى بەس جىلدا كوپبالالى ­وتباسى بولعاندارى دا بار. سوندىق­تان جاعداي ەكىجاقتى ءارى كۇردەلى بولىپ تۇر. دەگەنمەن, بۇل رەتتە دە مەملەكەت تاراپىنان مۇمكىن­دىك جاسالىپ, «وتباسى بانك» ارقىلى قازىردە جاستارعا باعدارلاما اياسىندا 10% باستاپقى جارنامەن ءۇي الۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلىپ وتىر», دەيدى د.مۇقاەۆ.

ۇكىمەت تاراپىنان مۇنىڭ شەشى­مى جان-جاقتى ويلاستىرىلعان. ەندى ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا العان تۇرعىن ۇيدە تۇرىپ جاتقان ازاماتتار «وتباسى بانكىنىڭ» ارنايى باعدارلامالارىنا قاتىسا الادى. ياعني جاستارعا ارنالعان باعدار­لا­مالاردان بولەك, «ناۋرىز», باسقا دا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باع­دار­لا­مالارىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل قاتاردا «الماتى جاس­تارى», «ەلوردا جاستارى», «قام­قور» سەكىلدى ءتيىمدى جوبالاردى اتاپ وتكەن ءجون. وعان الماتى, استانا, شىمكەنت قالالارىندا مەملەكەتتىك جالدامالى پاتەردە تۇراتىن ازاماتتار ءوتىنىم بەرە الادى. باعدارلاما تالاپتارىندا وزگەرىس جوق. ەڭ باستى شارت – نەسيە تاريحىنىڭ تازا بولۋى. ەگەر ۇمىتكەردىڭ مەرزىمى وتكەن قارىزى بولسا, وندا جوباعا قاتىسا المايدى. مۇنداي جاعدايدا قارىزدى تولىق وتەپ, ءۇش اي وتكەن سوڭ قايتا تولەم قابىلەتىن تەكسەرۋگە بولادى. ياعني مەملەكەتتىڭ بۇل قامقورلىعى «قامسىز ءجۇر» دەگەن ءسوز ەمەس, مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, قارەكەت قىل دەگەنى.

بۇعان دەيىن ءۇي ءبولۋ مەن كەزەككە تىركەۋ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلسا, ەندى بۇل مىندەت «وتباسى بانكىنە» بەرىلدى. وسىعان بايلانىستى بانك ماماندارىنان بۇل ءۇردىس قالاي جۇزەگە اسىرىلاتىنىن سۇراپ بىلگەن ەدىك.

«2019 جىلى استانا, الماتى مەن شىمكەنت قالالارىندا جەر­گى­لىكتى اكىمشىلىك تۇرعىن ۇيلەر­دى جاستارعا جالعا بەرگەن بولاتىن. سول جالعا بەرىلگەن ۇيلەردىڭ بيىل مەرزىمى ءبىتىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان 2025 جىلعا 12 ملرد 180 ملن اقشا ءبولىندى. سونداي-اق بانككە ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتى مارتەبەسى, ءۇي كەزەگىن ورتالىقتاندىرۋ قۇقىعى بەرىلدى. جوعارىدا اتالعان ۇيلەردىڭ كەسىمدى التى اي ۋاقىتى وتكەننەن باستاپ ءبىز ولارمەن جۇمىس ىستەي باستايمىز», دەيدى «وتباسى بانك» اق ورتالىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى داريا باتەنوۆا.

مىسالى, 2019 جىلى «جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا ساتىپ الۋ قۇقى­عىن­سىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسى اياسىندا (استانا قالاسى ش.ءۋاليحانوۆ كوشەسى, 23/1 ءۇي) تۇرعىن ءۇيدى جالداۋ شارتىمەن 2020 جىلعى 17 شىلدەدە پاتەر العانداردىڭ جالداۋ شارتى الداعى 26 ناۋرىزدا اياقتالادى.

«وسى ۋاقىت ارالىعىندا اكىم­دىك­تەر تۇرعىن ءۇي كەزەگىن بانككە بەرۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار بانككە تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ اقپاراتتىق جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. بانك ۇلت­تىق دامۋ ينستيتۋتى بولعان­دىق­تان ازاماتتاردى كەزەككە قويۋ تۋ­را­لى بارلىق ءوتىنىشتى وسى اق­پا­راتتىق جۇيە ارقىلى ونلاين رەجىمدە قابىلدايدى. قازىر اق­پا­رات­تىق جوبا سەگىز مەملەكەت­تىك دەرەكتەر بازاسىمەن ينتەگراتسيا جاساعان. بولاشاقتا ونىڭ سانى ۇلعايا تۇسەدى. تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى ءوتىنىش بەرگەن ازاماتتاردىڭ اتىندا جىلجىمايتىن مۇلكى بار-جوعىن, ۇيگە مۇقتاج ەكەنىن, ونىڭ مارتەبەسى مەن ساناتىن راستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جۇيە اۆتوماتتاندىرىلعان, مۇنىڭ ارتىقشىلىعى – ادام فاكتورى جۇرمەيدى. قىسقاشا ايت­قاندا, ەندىگى بار جۇمىس بانكتىڭ قۇزى­رىن­­دا», دەيدى «وتباسى بانك» وكىلى.

مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا, جو­عارىدا اتالعان فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, جاستاردىڭ ءتيىمدى باس­پانا الۋىنا جاعداي جاساۋ ماسە­لەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋگە ءتيىس.