بيىل تەڭگەنىڭ اينالىمعا ەنگىزىلگەنىنە 31 جىل تولدى. العاشقى دەربەس بانكنوتىمىز باتىس ۆاليۋتالارى ۇلگىسىمەن جاسالسا دا, ۇلتتىق ناقىشتى قامتيتىن بىرەگەي ستيلگە يە ەدى. ءتول ۆاليۋتامىزدىڭ قازىرگى كەلبەتى مەملەكەتتىك ءارى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ايشىقتايدى. جىلدان-جىلعا ديزاينى جاڭارىپ, زاماناۋي قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي دامىپ كەلەدى. قازىر تەڭگە تەك تولەم قۇرالى ەمەس, ەلدىگىمىزدىڭ بىرەگەي نىشاندارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
تاريحي اتاۋ
ورتا عاسىردا تۇركىلەردىڭ كۇمىس مونەتالارى «دەنگە» نەمەسە «تانگا» دەپ اتالعان. وسىنى نەگىزگە الىپ اكادەميك ساۋىق تاكەجانوۆ «تەڭگە» ءسوزىن ۇسىنعان بولاتىن. وسىلايشا, ءتول تۇعىرىنا قونعان العاشقى بانكنوتتار انگليادا باسىلىپ شىقتى. تەك 1995 جىلعى 19 مامىردا ەلىمىزدە بانكنوت فابريكاسى رەسمي تۇردە اشىلدى. قاراجات ۇنەمدەۋ ماقساتىندا «گيدروماش» زاۋىتىنىڭ ءبىر كورپۋسىن جوندەۋدەن وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. 1995 جىلى فابريكادان 83 ملن-نان استام بانكنوت شىعارىلدى, كەلەسى جىلى 104 ملن-نان استام بانكنوت باسىلدى. 1997 جىلى فابريكا ەل ازاماتتارىنىڭ تولقۇجاتى مەن جەكە كۋالىكتەرىن دە شىعارا باستادى.
تەڭگە سارايى 1992 جىلى وسكەمەندەگى ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ بازاسىندا قۇرىلدى. ەڭ العاشقى مونەتا پارتياسى 1993 جىلى وسى سارايدان شىقتى. كاسىپورىن ۇلتتىق بانكتىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ءتۇرلى ءتۇستى مەتالل, التىن مەن كۇمىستەن ۇلتتىق ۆاليۋتا مونەتالارىن شىعاردى. ياعني اينالىمعا ارنالعان مونەتالار, ەستەلىك جانە كوللەكتسيالىق مونەتالار ازىرلەنەدى. ونىڭ ىشىندە ديامەترى 100 مم, سالماعى 2 كيلوعا دەيىن جەتەتىن قىمبات مەتالدان سوعىلعان «proof» ساپالى ەرەكشە ونىمدەرى دە بار.
كاسىپورىن مەملەكەت ناگرادالارى مەن مەدالدارىن, الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردىڭ تاپسىرىسى بويىنشا دا مونەتالار شىعارادى. قازاقستان تەڭگە سارايى – مونەتا سارايلارى قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى. بۇل قاۋىمداستىققا مىڭجىلدىق تاريحى بار انگليانىڭ كورولدىك مونەتا سارايى سياقتى نارىقتىڭ ءىرى وكىلدەرى كىرەدى.
تەڭگە ديزاينى قالاي جاسالادى؟
تۇجىرىمدامانى ازىرلەۋ. بۇل بانكنوتتاردىڭ تاقىرىبىن تاڭداۋدان باستالادى. تاقىرىپ رەتىندە ەل تاريحى مەن دامۋىنا ۇلەس قوسقان كورنەكتى تۇلعالاردىڭ پورترەتى, ەلدىڭ بىرەگەي تاريحي, گەوگرافيالىق ورىندارى مەن ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى, مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق وقيعالارعا قاتىستى سۋرەتتەر, ەلىمىزدىڭ فلوراسى مەن فاۋناسى, سونداي-اق تاريح, مەملەكەتتىلىك, ساياسات, قۇقىق, ەكونوميكا, عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت, ونەر, سپورتقا قاتىستى سۋرەتتەر, جاھاندىق قۇندىلىقتار, مۇرالار, تاريح, مادەنيەتكە قاتىستى بەينەلەر الىنۋى مۇمكىن. مىندەتتى تۇردە ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەر نەمەسە ولاردىڭ فراگمەنتى قولدانىلادى.
ديزاين. ديزاينەرلەر بانكنوتتىڭ ەسكيزىن جاسايدى. بانكنوتتار ەستەتيكالىق جاعىنان تارتىمدى ءارى وڭاي تانىلاتىن بولۋى ءۇشىن ءتۇس پاليتراسى مەن كومپوزيتسياعا باسا ءمان بەرىلەدى.
قورعانىس ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ. جوبالاۋ كەزەڭىندە بانكنوتتاردى قولدان جاساۋدان قورعاۋعا زاماناۋي قورعانىس ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلەدى. ۇلتتىق بانك قاۋىپسىزدىك بويىنشا ۇزدىك تاجىريبەلەردى قولدانۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ساراپشىلارمەن جۇمىس ىستەيدى.
بانكنوتتاردى باسىپ شىعارۋ. ديزاين بەكىتىلگەننەن كەيىن بانكنوت ديزاينى بانكنوت فابريكاسىنا باسىپ شىعارۋعا جىبەرىلەدى. بارلىق قورعانىش ەلەمەنتتەرىن دالمە-ءدال قايتالاپ جاساۋعا مامانداندىرىلعان باسپا ماشينالارى قولدانىلادى.
سىناقتان وتكىزۋ ءارى ساپاسىن باقىلاۋ. ءار جاڭا بانكنوتتىڭ توزىمدىلىگى, قورعانىش ەلەمەنتتەرى مەن ساپا ستاندارتتارىنا سايكەستىگى تەكسەرىلەدى.
اينالىمعا ەنگىزۋ. بارلىق كەزەڭ ءساتتى اياقتالعان سوڭ بانكنوتتار اينالىمعا ەنگىزىلەدى.
سەنىمدى قورعالعان ۆاليۋتا
كوپشىلىك: «تەڭگە ديزاينى نەگە ءجيى وزگەرەدى؟» دەپ ويلاۋى مۇمكىن. بۇل سۇراقتى ءبىز دە باس بانك ماماندارىنا قويدىق.
«الەمدىك پراكتيكادا قولدان اقشا جاساۋعا جول بەرمەس ءۇشىن 7-8 جىل سايىن بانكنوتتاردىڭ ديزاينى وزگەرىپ, جاڭا ءتۇرى شىعىپ تۇرادى. جاڭادان قورعانىش ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلىپ, بانكنوت دايىنداۋدا جاڭا تەحنولوگيا قولدانىلادى. مىسالى, جاڭا «ساق ءستيلى» سەرياسىن اينالىمعا شىعارۋداعى نەگىزگى ماقسات – ۆاليۋتامىزدىڭ قورعانىس دەڭگەيىن ارتتىرۋ, ونى پايدالانۋعا ىڭعايلىراق ەتۋ. ءارى ەلدىڭ مادەني قۇندىلىقتارى مەن تاريحىن دارىپتەۋدى دە كوزدەيدى», دەيدى ۇلتتىق بانك وكىلى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تەڭگە – الەمدەگى ەڭ جاقسى قورعالعان ۆاليۋتانىڭ ءبىرى. بۇل – بانكنوت ءوندىرىسى سالاسىندا حالىقارالىق قوعامداستىق مويىنداعان فاكت.
«سەبەبى ۇلتتىق بانك الەمدىك تاجىريبەدە العاش رەت بانكنوتقا ەكى ءتۇستى ميكرووپتيكالىق قورعانىس جىپتەرىن ەنگىزدى. بۇل قورعانىس ەلەمەنتى بانكنوتتى ءارى-بەرى اۋدارىپ قاراعاندا, ەكى ءتۇس ءوزارا ارەكەتتەسىپ, ديناميكا اسەرىن تۋدىرادى. مۇنداي ەلەمەنتتى تەك قاعاز نەمەسە گيبريدتىك سۋبسترات نەگىزىندە جاساۋعا بولادى, ياعني ماتەريال پوليمەرلىك بولماۋى كەرەك. سونىمەن قاتار بانكنوت ديزاينىندا جارقىن ءارى ەستە قالاتىن 3D اسەرىن, سونداي-اق ءۇش ولشەمدى قورعانىس ەلەمەنتتەرىن قالىپتاستىراتىن وپتيكالىق وزگەرمەلى گولوگرافيالىق ەلەمەنتتەر بار», دەلىنگەن ۇلتتىق بانك جاۋابىندا.
ءبىزدىڭ بانكنوتتاردا حالىق وڭاي تانيتىن قورعاۋ دارەجەلەرى بولعانىمەن, ولاردى ءوندىرۋ وتە كۇردەلى. بۇل – ءتۇسىن وزگەرتەتىن بوياۋ, ءتۇسىن قۇبىلتاتىن اسەرى بار جىپتەر, گولوگراممالار, جوعارى بەدەرلى بەينەلەر مەن باسقا دا ەلەمەنتتەر. ۇلتتىق بانكتىڭ الەمدىك تاجىريبەدە بار جاڭا قورعانىش ەلەمەنتتەرىنە ۇنەمى تالداۋ جۇرگىزۋى ۇلتتىق ۆاليۋتانى جوعارى دەڭگەيدە قورعاۋعا جانە قولدان جاساۋعا جول بەرمەيدى. تەڭگەنى قورعاۋ دارەجەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزەدى: الدىمەن جاپپاي باسىپ شىعارۋ كەزىندە ءوندىرۋ مۇمكىندىگىن باعالاۋ ءۇشىن ء«ۇي بانكنوتتارى» شىعارىلادى, سوسىن جاڭا قورعانىش ەلەمەنتتەرى مەرەكەلىك جانە ەستەلىك بانكنوتتاردا سىنالادى. سودان كەيىن قورعاۋ ەلەمەنتتەرىنىڭ ىشىندەگى ۇزدىكتەرى سەريالىق بانكنوتتاردا پايدالانىلادى.