حالىق تاراپىنان ونلاين قارجىلىق قىزمەتتەرگە سۇرانىس ارتىپ جاتقاندىقتان, بانكتەر تسيفرلىق پلاتفورمالارعا ينۆەستيتسيا سالۋعا ءماجبۇر. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, الداعى ءۇش جىلدا وتاندىق بانكتەردىڭ IT-گە جۇمسايتىن اقشاسى قازىرگى 8-10%-دان 15-17%-عا دەيىن كوبەيمەك. بۇل تۋرالى «Standard & Poor's» (S&P) اگەنتتىگىنىڭ ورتالىق ازيا مەن كاۆكازداعى بولشەك بانكينگتىڭ تسيفرلاندىرىلۋىنا قاتىستى شولۋىندا جازىلعان.
«S&P» ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, تەحنيكالىق ءبىلىمى بار ادامدار كوبەيگەندىكتەن, بانكتەرگە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى تەزىرەك ەنگىزۋ, ءونىمى مەن قىزمەتىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋ وتە ماڭىزدى. بۇل تىزبەكتە تسيفرلىق كوشباسشىلار نارىقتاعى ءوز پوزيتسياسىن نىعايتىپ جاتسا, كەيبىرى كوش سوڭىندا قالىپ جاتىر. مىسالى, ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ەلدەرىندە ۇيالى بايلانىس پەن ينتەرنەتتى پايدالانۋشىلار سانى اراسىنداعى الشاقتىق ايتارلىقتاي قىسقارعان. سايكەسىنشە, تسيفرلىق قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلار سانى وسكەن.
– بولاشاقتا ازاماتتار ناقتى ءبىر بانكتى تاڭداماي, بىرنەشە قارجى ۇيىمىنىڭ قىزمەتىن بىردەن پايدالانۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار بانكتەردىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگياعا جۇمسايتىن شىعىنى 15-17%-عا دەيىن ءوسۋى ىقتيمال. قازاقستاندا كارتوچكا ترانزاكتسيالارىنىڭ شامامەن 64%-ى الماتى, استانا, شىمكەنت قالالارىنا تيەسىلى بولعانىمەن, بۇل قالالاردا ەڭبەككە جارامدى حالىقتىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى عانا تۇرادى. قالالىق تۇرعىنداردىڭ كوبى كۇندەلىكتى جاڭا قارجى تەحنولوگيالارىن قولدانۋعا دايىن. حالىقتىڭ شامامەن 88%-ى تەحنولوگيالاردى جاقسى مەڭگەرگەن, قولما-قول تولەمدەردىڭ ورنىنا بانك كارتاسى, ينتەرنەت, ءموبيلدى بانكينگ قىزمەتتەرىن پايدالانادى. بۇل توپ بولشەك بانكينگ قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ نەگىزگى بولىگىمەن تىعىز بايلانىستى, – دەدى ساراپشىلار.
«تاماشا ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەر» امبەباپ مودەلى مەن جاسامپاز پلاتفورمالاردىڭ ءباسىن بيىكتەتۋ بانك سالاسىنىڭ تاسىن ورگە دومالاتپاق. وسى تۇرعىدان العاندا, اگەنتتىك ءبىزدىڭ ەلدىڭ بانكتەرى تسيفرلاندىرۋعا ءجىتى ءمان بەرەدى دەپ باعامدايدى. سەبەبى بانك سەكتورى باسقا سالالارعا قاراعاندا جاڭا تەحنولوگيالاردى جىلدام يگەرىپ جاتىر. وعان قوسا, ەلىمىزدە بىلىكتى IT-ماماندارى كوپ. سونىمەن قاتار تسيفرلاندىرۋعا ينتەرنەت جىلدامدىعى مەن ونىڭ كەڭ تارالۋى دا وڭ اسەر ەتىپ وتىر.
– كەيىنگى ون جىلدا قازاقستاننىڭ بانك سەكتورى, اسىرەسە ءىرى ويىنشىلار, تسيفرلاندىرۋعا ەلەۋلى قاراجات سالدى. بۇل – كليەنت سۇرانىسى. الايدا تسيفرلاندىرۋدا سىن-تاۋەكەلدەردىڭ دە بارىن ەسكەرۋ ماڭىزدى. ول دەرەكتەردى قورعاۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا قوسىمشا ينۆەستيتسيا سالۋدى قاجەت ەتەدى, – دەيدى ساراپشىلار.
دەمەك, فينتەحكە ينۆەستيتسيا سالۋ ۆەنچۋرلىق كاپيتالدىڭ تۇرالاۋى, نارىققا كىرۋدەگى كەدەرگىلەر تۇيتكىلىن شەشۋى مۇمكىن. دەگەنمەن شامادان تىس رەتتەۋ جاڭا قاتىسۋشىلاردىڭ نارىققا كىرۋى مەن جاڭا بيزنەس مودەلدەردىڭ دامۋىن شەكتەيتىنىن دە ۇمىتپاۋ كەرەك. «Halyk» پەن «Kaspi» بانكتەرىنىڭ ۇستەمدىك ەتۋى – جەكە بانكتەرگە ارتىقشىلىق بولعانىمەن, فينتەح-كومپانيالارعا كەدەرگى بولۋى ىقتيمال. اگەنتتىك وسى ويدا ايتا وتىرىپ, بۇل بانكتەرگە باسەكەلەس بولۋ قيىنعا سوعادى دەيدى. سەبەبى بانك جۇيەسىنىڭ جيىنتىق اكتيۆتەرىندەگى 10 ءىرى بانكتىڭ ۇلەسى شامامەن 88%-دى قۇرايدى.
– بانكتەر جاڭا تەحنولوگيالارعا تەز بەيىمدەلىپ كەلەدى. مۇنداي تەحنولوگيالاردى العاش ەنگىزە باستاعان ۇيىمدار رەتىندە ولاردىڭ ايقىن ارتىقشىلىعى مەن نارىقتاعى ءوز پوزيتسياسىن نىعايتۋ الەۋەتى بار. قازىر ولار وزدەرىنىڭ تولەم ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرىپ, تەحنولوگيالىق باعدارلانعان ەكوجۇيەنى قۇرۋ جولدارىن ىزدەي باستادى, – دەلىنگەن زەرتتەۋدە.
جەتەكشى بانكتەر ونلاين بانكينگ پەن ءموبيلدى تولەم قىزمەتتەرىن ۇنەمى جاڭارتىپ, كليەنتتەرگە ىڭعايلى شەشىمدەر ۇسىنۋعا تىرىساتىنىن كوزىمىز كورىپ ءجۇر. تسيفرلىق شەشىمدەر تەك ءىرى قالالاردا ەمەس, شالعاي اۋداندارعا دا قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ جەتۋىنە جول اشتى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى مەن شاعىن بيزنەسكە قولداۋ كورسەتىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءارتۇرلى سەكتورىن بىرىكتىرۋگە كومەكتەستى. بىراق ءبىر قىزىعى, «S&P» اگەنتتىگى قازاق جاستارىن الدىڭعى بۋىنعا قاراعاندا تسيفرلىق شەشىمدەرگە باتىل, اشىق دەپ باعالاعان. دەگەنمەن ەل تۇرعىندارىنىڭ 75%-نىڭ تابىسى ورتاشا ەسەپپەن العاندا 237 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىنىن العا تارتىپ, بۇل بانك قىزمەتتەرىن پايدالانۋ, تسيفرلىق يننوۆاتسيالارعا ۇمتىلۋ ۇدەرىسىن شەكتەيدى دەيدى. ارينە, ۋربانيزاتسيا, الەۋمەتتىك جاعداي بانك سەكتورىنداعى كليەنتتەردىڭ تسيفرلىق يننوۆاتسياعا دەگەن قاجەتتىلىگىنە اسەر ەتپەي قويماسى انىق.
– نارىقتاعى باسەكەلەستىك قىسىمىنىڭ كۇشەيۋى مەن شىعىنداردىڭ ارتۋى دا باستى تاۋەكەل فاكتورلارىنا اينالىپ وتىر. مىسالى, مىندەتتى ساقتاندىرۋداعى تولەمدەردىڭ ءوسۋى مارجانىڭ تومەندەۋى مەن قارجىلىق كورسەتكىشتەردىڭ ناشارلاۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. قانشاما قاۋىپكە قاراماستان, ەلىمىزدىڭ ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ وسۋىنە ەلەۋلى مۇمكىندىكتەر بار. ال ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن تسيفرلاندىرۋ مەن ونلاين ساقتاندىرۋ پوليستارىن ساتۋ, تالاپتاردى رەتتەۋدى اۆتوماتتاندىرۋ ءتىپتى ماڭىزدى. جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ وپەراتسيالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. بۇل يننوۆاتسيالاردى ءوز قىزمەتىنە ەنگىزە العان كومپانيالار نارىقتاعى پوزيتسياسىن نىعايتىپ, كليەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتادى, – دەيدى «Economy.kz» ساراپشىسى سۇلتان ءۋاليحانوۆ.
باس بانكتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بيىلعى بارلىق قارجىلىق وپەراتسيانىڭ 90%-ى ينتەرنەت پەن ءموبيلدى بانكينگ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلعان. ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ۇلتتىق بانك قارجى نارىعىنىڭ تسيفرلىق ۇدەرىسكە دايىندىعىن انىقتاۋ ماقساتىندا ساۋالناما جۇرگىزگەن ەدى. وعان 94 قاتىسۋشى – ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر, ميكروقارجى ۇيىمدارى, ساقتاندىرۋ ۇيىمدارى, باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارى جانە احقو رەزيدەنتتەرى قاتىستى. ناتيجەسى اگەنتتىك باعامداعان پىكىرلەرگە سايادى. بيىل بانك رەسپوندەنتتەرىنىڭ 45%-ى جي تەحنولوگياسىنىڭ الەۋەتىن پايدالانۋعا ق ۇلىقتى. قازىر قارجى نارىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ 31%-ى ءوز قىزمەتىندە جي-ءدى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە پايدالانادى.