قازاقستان – وزبەكستان: تاۋار اينالىمى ارتتى

ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى قول جەت­كىزگەن ەكىجاقتى تاۋار اينالى­­مىن ارتتىرۋدا ۋاعدالاس­تىقتاردىڭ جۇزە­گە اسىرىلۋ بارىسى قارالدى. ونەر­كاسىپتىك كووپەراتسيا, سۋ, ەنەرگەتيكا, ترانزيت جانە كولىك, گاز سالالارىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

وزبەكستان قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى سانالادى. بيىلعى سەگىز ايدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا كولەمى 2,5 ملرد دوللاردى قۇرادى. ولجاس بەكتەنوۆ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جانە ءوزارا ينۆەستيتسيا ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان شارالاردى كەڭەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ بارلىق باعىتتا بىرلەسكەن جۇمىسى­نىڭ كەلەشەگى زور. بۇعان, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتەر باسشىلارى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ پەن شاۆكات ميرومونوۆيچ ميرزيوەۆ اراسىنداعى سەنىمدى ساياسي ديالوگ ىقپال ەتىپ وتىر. استانادا وتكەن بيزنەس-فورۋم اياسىندا قول قويىلعان 7 ملرد دوللار كولەمىندەگى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەر مەن كوممەرتسيالىق كەلىسىمشارتتار ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى. بۇگىنگى كەزدەسۋ جاڭا ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باس­تاۋى بولىپ, بۇكىل ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋىنا زور ۇلەس قوساتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

مۇناي-حيميا, مەتاللۋرگيا, اۆتوموبيل, يندۋستريالدىق, ازىق-ت ۇلىك, حيميا جانە فارماتسەۆتيكا سالالارىندا ۇلكەن ەكسپورتتىق الەۋەت بار. قازاقستان وزبەكستان­عا جالپى قوسىلعان قۇنى جوعارى وتاندىق تاۋارلاردىڭ 40 ءتۇرى بو­يىنشا قۇنى 550 ملن دوللاردان اساتىن ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمدەر كولەمىن ارتتىرۋعا دايىن.

وزبەكستان پرەمەر-ءمينيسترى ابدۋللا اريپوۆ بۇگىندە ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ باسىم باعىتى وڭىرارالىق ىنتىماق­تاستىقتى دامىتۋ بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

«كەيىنگى 7 جىلدا وزبەكستان مەن قازاقستان اراسىنداعى ءوزارا تاۋار اينالىمى 2,5 ەسەگە جۋىق ءوسىپ, وت­كەن جىلى 4,4 ملرد دوللارعا جەت­تى. بۇگىندە وزبەكستاندا قازاق­ستان كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 1 مىڭ­نان استام كاسىپورىن جۇ­مىس ىستەيدى.  شەكارالاس وڭىر­لەر ءبىر-بىرى­مەن – قاراقالپاقستان رەسپۋبليكاسى ماڭعىستاۋ وبلىسىمەن, تاشكەنت تۇركىستان وبلىسىمەن, ناۋاي قىزىلوردا وبلىسىمەن تىكەلەي ءارى تىعىز بايلانىس ورناتقان. ءبىزدىڭ باسقا ايماقتارىمىز دا بايلانىس­تاردى دايەكتى تۇردە نىعايتىپ, ساۋدا-ساتتىق جانە ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى دامىتىپ كەلەدى. بۇل رەتتە ءالى ىسكە اسىرىلماعان ۇلكەن الەۋەت بار», دەدى ا.اريپوۆ.

فورۋم بارىسىندا ينۆەستيتسيا كولەمى 3,4 ملرد دوللاردى قۇراي­تىن 74 بىرلەسكەن جوبانى ىسكە اسىرۋدى جانە 14,6 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋدى كوزدەيتىن ونەركاسىپتىك كو­وپەراتسيانى دامىتۋعا ەرەكشە نا­زار اۋدارىلدى. ونىڭ ىشىندە قازاق­ستان اۋماعىندا 65 كاسىپورىن اشۋ جوسپارلانۋدا, بۇل ەلىمىزدە 13,6 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە 9, وزبەكستاندا تاعى 3 بىرلەسكەن جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل جالپى 4,8 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازاق-وزبەك ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا­سى ىنتىماقتاستىعىنا مىسال رەتىندە قوستانايداعى «Chevrolet Onix» اۆتوموبيلدەرىنىڭ شاعىن توراپتىق ءوندىرىسىن, سارانداعى تۇرمىستىق تەحنيكا شىعاراتىن زاۋىتتى, شىمكەنت قالاسىنداعى جانە تۇركىستان وبلىسىنداعى تىگىن جانە ءجىپ ءيىرۋ-توقۋ فابريكالارى, انگرەندەگى اۆتوكلاۆتى گاز-بەتون ءوندىرىسى جانە باسقا دا ءوندىرىس ورىندارى جاتادى. «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا ورتالىعىن قۇرۋ ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنا جاڭا سەرپىن بەرمەك. مۇندا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەتتەر ەنگىزىلىپ, كاسىپكەرلەر ءۇشىن سالىقتىق, كەدەن­­دىك جەڭىلدىكتەر مەن باسقا دا ارتىق­شىلىقتار قاراستىرىلعان.

سونىمەن قاتار كولىك-لوگيس­تيكا­لىق الەۋەتتى دامىتۋ ماسە­لەلەرى تالقىلاندى. وزبەكستان تاۋار اينالىمىنىڭ 50%-دان استامى قازاقستان اۋماعى ارقىلى ترانزيتپەن وتەدى. ءارتۇرلى كولىك تۇرىمەن 18 باعىت بويىنشا جولاۋشىلار تاسىمالى رەتتەلگەن. بۇل بايلانىستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى.

«وزبەكستان – قازاقستان» IV وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى, ىسكەرلىك فورۋم شەڭبەرىندە قۇنى 352 ملن دوللاردان اساتىن 76 قۇجاتقا قول قويىلدى. ونىڭ ىشىندە جوعارى دەڭگەيدە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن جەدەلدەتۋ جونىندەگى تاجىريبەلىك ءىس-شارالار جوسپارى بار. قۇجات ەنەرگەتيكا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, گەولوگيا سالالارىنداعى بىرلەسكەن جوبا­لار­دى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەي­دى. سونداي-اق قازاقستان مەن وزبەك­ستان ايماقتارى اراسىندا ساۋدا-ەكو­نوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكا­لىق جانە مادەني-گۋما­ني­تارلىق سالالارداعى ىنتىماق­تاستىق تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.