ماڭعىستاۋداعى «شوپاندار تويى»

ماڭعىستاۋ وبلىسىندا مال سانىنىڭ كورسەتكىشى ءوڭىردىڭ تابيعي ەرەكشە­لىك­تەرىنە, ەكونوميكالىق وزگە­رىستەرگە بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى. ماڭعىستاۋ وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقار­ماسىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, وڭىردە مال سانى كەيىنگى 20 جىلدا 546 631 باستى قۇراپ, 24,2% وسكەن, ياعني 2003 جىلى 440 187 باس مال بولعان. ەسەپ تۇيە سانىنىڭ 2003 جىلعى 30 252 باستان 89 476 باسقا جەتىپ, ءۇش ەسەگە, جىلقىنىڭ 20 جىل ىشىندە 26 569 باستان 131 269 باسقا جەتىپ, بەس ەسەگە وسكەنىن, ال قوي مەن ەشكىنىڭ 2003 جىلعى 376 957 باستان 306 846 باسقا كەمىگەندىگىن كورسەتەدى.

بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 18,5 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, كورسەتكىش كەيىنگى ون جىلدا 3,5 ەسەگە وسكەن, ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىندا ءونىم شىعارۋ كولەمى 17,0 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 3,6 ەسەگە كوبەيگەن. اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا تارتۋعا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن قولداۋ ناتيجەسىندە وبلىس­تا كەيىنگى بەس جىلدا 3 000-نان استام اگروونەركاسىپتىك كەشەن نىساندارىنا 5,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا بەرىلگەن. ناقتى ايتساق, 2024 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا, 2,8 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, قازىرگى تاڭدا 490 اگروونەركاسىپ نىسان­دارىنا 1,2 ملرد تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا تولەندى. 2024 جىلى مال شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1,7 ملرد تەڭگە قاراجات قاراس­تىرىلىپ, 283 نىسانعا 483,6 ملن تەڭگە سۋبسيديا تولەنگەن.

مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ تاپ­سىرماسىمەن 2023 جىلى قولعا الىن­عان «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا 1,2 ملرد تەڭگەگە 165 جوبا قار­جىلاندىرىلدى. سونداي-اق سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن ماسشتابتاۋ تۇرعىسىندا «اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى جوبالارعا كرەديت بەرۋ» جاڭا باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنا 3,0 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, اتالعان باعدارلاما اياسىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. اتالعان مەملەكەتتىك قولداۋ ناتيجەسىندە جەكە ينۆەستورلاردىڭ كومەگىمەن اۋىل شا­رۋاشىلىعى سالاسىندا كەيىنگى 5 جىلدا 13,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 24 ينۆەس­تيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى. 2022 جىلى اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالار اياسىندا جالپى قۇنى 2,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 3 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى 209 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلسا, 2023 جىلى جالپى قۇنى 1,0 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 100-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارىن ۇسىنعان 4 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. اتالعان باعىتتا 2024–2026 جىلدارى جالپى سوماسى 13,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 10 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ولاردىڭ اراسىندا بيىل اقتاۋ قالاسىندا ور­نالاسقان «ورتس اقتاۋ» جشس كوكونىس ساقتاۋ قويماسىن, بەينەۋ اۋدانىندا ورنالاسقان «كاريباەۆ» جك جىلىجاي كەشەنىن, جاڭاوزەن قالاسىندا ور­نالاسقان «نايزابەكوۆ» جك شاعىن قۇس فەرماسىن, 2025 جىلى جوسپارعا سايكەس جالپى قۇنى 3,4 ملرد تەڭگەنى قۇراي­تىن, 81 جاڭا جۇمىس ورنى بار 2 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتىندا باس­قا دا اۋقىمدى جۇمىس قولعا الىنىپ جاتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسى شوپاندار تويىنا جاڭا جوبا, تىڭ جوسپارلارمەن كەلدى.

كيىز ۇيلەر قاز-قاتار تىگىلىپ, ءان-كۇي توگىلگەن شوپاندار تويى تىپ-تى­نىش دالا تورىنە ءسان-سالتانات سىيلادى. اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى, سالا ارداگەرلەرى مەن اۋىل تۇرعىن­دارى قاتىسقان تويدا الامان, تاي بايگەلەرى, ۇلتتىق ويىن تۇرلەرىنەن جارىستار ءوتىپ, جەرگىلىكتى ونىمدەر مەن شەبەرلەر كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى.

دالا ەڭبەككەرلەرىنىڭ مەرەكەسىنە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرداۋلەت قيلىباي قاتىستى.

«اۋىل شارۋاشىلىعى – ەكونومي­كانىڭ ادامزاتتىڭ ءومىر ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن باستى سالالارىنىڭ ءبىرى. سىز­دەردىڭ تىرشىلىككە قاجەتتى تىنىمسىز ەڭبەكتەرىڭىزدىڭ ارقاسىندا بۇگىندە وتاندىق اگرارلىق سەكتور تۇراقتى دامىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى – وڭىردە قارقىن الىپ كەلە جاتقان سا­لالاردىڭ ءبىرى. اعىمداعى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 18,5 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلدى, بۇل 2023 جىل­عى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 16,7%-عا ارتىق. ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىندا ءونىم شىعارۋ كولەمى 17,0 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 22,5%-عا كو­بەيدى. اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋ كۇن تار­تىبىنەن ءبىر دە تۇسكەن ەمەس. اتقارۋشى بيلىك بۇل ماسەلەنى قاشاندا نازارىندا ۇستاپ كەلەدى. مەملەكەتتىك قولداۋ ناتيجەسىندە جەكە ينۆەستورلاردىڭ كومەگىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا كەيىنگى 5 جىلدا جالپى سوماسى 13,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 24 ينۆەس­تيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى. قازىرگى تاڭدا 15 جوبا جۇمىس ىستەپ تۇر. ءالى دە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر بار, دەگەنمەن ماڭعىستاۋ وبلى­سىنداعى ينۆەس­تي­تسيالىق جوبالار اۋىل شارۋاشى­لى­عىنىڭ تۇراقتى دامۋىنا ىقپال ەتىپ, وبلىس ەكو­نوميكاسىنىڭ وسۋىنە سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم مول. بۇل كاسىبي مەرەكە – كاسىبىن جەرمەن باي­لانىستىرىپ ەڭبەك ەتەتىن, مال شارۋا­شىلىعىمەن اينالىساتىن, ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىندە جۇمىس ىستەيتىن ەلىمىزدىڭ, ءوڭىرىمىزدىڭ قاجەتتىلىگىنە ساي ازىق-ت ۇلىكپەن قام­تاماسىز ەتۋگە تالماي ۇلەس قوسىپ جۇرگەن جانداردىڭ باسىن قوساتىن ورتاق مەيرام. جەرىمىزدى دۇرىس پايدالانا الساق, تاۋسىلمايتىن قازىنا, مولايىپ وتىراتىن زور بايلىق. بىزگە اتا كاسىپتى جاڭ­عىرتۋ – ۇلتتىق مۇرات, مەملەكەتتىك ماقسات», دەدى ءوڭىر باسشىسى قۇتتىقتاۋ سوزىندە.

سالتاناتتى جيىندا اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىگى مال شا­رۋا­شىلىعى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى حاسىم يتقۇسوۆ ءىس-شاراعا قاتى­سۋ­شىلاردى مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, وبلىس مال شارۋا­شىلىعىندا ەرەكشە ورىن الاتىن جىلقى, تۇيە, قوي شارۋا­شىلىقتارىن دامىتۋ جونىندەگى مەملە­كەتتىك قولداۋ شارالارى تۋرالى حاباردار ەتتى. سالتانات بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگى اتىنان سالا ارداگەرلەرى مەن وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى «ەڭبەك اردا­گەرى», «اۋىل شا­رۋاشىلىعىنىڭ ۇزدىگى» توس­بەل­گىلە­رىمەن, قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى.

الامان بايگەنىڭ جەڭىمپازىنا اۆتوكولىك سىيعا بەرىلدى. ءبىر كۇن بويى داڭعايىر دالا ءتوسىن كوركەم كۇيگە, ءان-دۋمانعا بولەگەن شوپاندار تويى بارشا بۇقارانىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.

ماڭعىستاۋ وبلىسى