تسيفرلىق قاۋىپسىزدىككە جاۋاپتى «Check point» اگەنتتىگىنىڭ زەرتتەۋىنشە, كەيىنگى جىلدارى جاساندى ينتەللەكت ارقىلى الاياقتىق جاسايتىندار كوبەيگەن. 2021 جىلدان باستاپ جىل سايىن 27%-عا ءوسىپ وتىرعان. بۇل ۇرەيلى ۇدەرىس ەلىمىزدىڭ دە تابالدىرىعىن اتتادى. جىل باسىنان بەرى ەلدە 10 مىڭعا جۋىق كيبەرالاياقتىق وقيعاسى تىركەلگەن.
جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىنىڭ دامۋى ادامداردى الداۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىنە جول اشتى. الاياقتار نەيروندىق جەلىلەردى پايدالانىپ, ادامداردىڭ داۋىسىن, بەينەسىن, ماتىندەرىن كوشىرىپ, كورگەنسىزدىككە باسىپ ءجۇر. امەريكالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, AI تەحنولوگيالارىنىڭ, اسىرەسە گەنەراتيۆتى AI مەن ديپفەيك تەحنولوگيالارىنىڭ دامۋى الاياقتىقتى جاڭا دەڭگەيگە شىعارعان. مىسالى, 2023 جىلى اقش-تا تەك بيزنەس-ەلەكتروندىق حاتتاردى بۇزۋ ارقىلى الاياقتار 2,7 ميلليارد دوللار شىعىن كەلتىرگەن. 2027 جىلعا قاراي بۇل سان 11,5 ميلليارد دوللارعا جەتۋى مۇمكىن دەگەن قورقىنىش تا بار. ال قىتايدا وسى ءادىستىڭ قۇربانى بولعان ءبىر كاسىپكەر 610 مىڭ دوللارىنان ايىرىلدى. الاياقتار ونىڭ جاقىنىنىڭ بەينەسىن قولدانىپ, بەينەقوڭىراۋ جاساپ, ءىرى سومانى اۋدارىپ جىبەرگەن.
مۇنداي وقيعالار ءبىزدىڭ ەلدە دە بولىپ جاتىر. كۇن سايىن قانشاما ادام «مەنىڭ اتىمنان اقشا سۇراسا, ءمان بەرمەڭىزدەر, الاياقتار القىمىمنان الىپ جاتىر» دەپ دەگبىرسىزدەنەدى. «FaceBook» الەۋمەتتىك جەلىسىنە قاراساڭىز, بۇل تىزبەكتە دەپۋتاتتار, ءارتۇرلى سالا ماماندارى, ءتىپتى يمامدار دا بار.
ۇرەيى ءبىر ۇرىككەن جۇرتتى قاراپ وتىرىپ, قارجى سالاسىنىڭ مامانى ايبار ولجاەۆتىڭ مىنا ءبىر جازباسىنا جولىعىپ قالدىم: «الاياقتار ديپفەيكتى پايدالانىپ, دوسىمىزدى توپ ەتكىزدى. بەينەقوڭىراۋمەن اعاسىنىڭ اتىنان حابارلاسقان. تۋرا سول اعاسى, ءتۇرى, داۋىسى. كولىك جوندەۋگە ۇستاپ وتىرعان اقشاسىن بەرە سالعان. ەشكىمگە اقشا بەرمەڭىزدەر. اقپاراتتى ءۇش رەت تەكسەرىڭىزدەر. كۇمانشىل بولىڭىزدار». راسىندا, كەز كەلگەن اقپاراتتى ءجىتى تەكسەرىستەن وتكىزگەن ءجون.
– ءيا, قازىر وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, جەلىدە ءتۇرلى الاياقتىق جۇيەلەر بار. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. ەگەر جاقىن ادامىڭىز سىزگە ءوز نومىرىنەن قوڭىراۋ شالىپ, ءوز داۋىسىمەن سويلەسەتىن بولسا, سىزبەن نەيروندىق جەلى سويلەسىپ جاتقانىن تۇسىنبەي دە قالاسىز. ۆيدەو ارقىلى حابارلاسسا, جاعداي ءتىپتى قيىن. بار ايلا وسىندا جاتىر, – دەگەن تۇسىنىكتەمە بەرگەن ەدى جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمى باسقارماسىنىڭ باس ساراپشىسى ساياسات نۇرباقىتبەك.
الاياقتاردىڭ كوزى اۋەلى «Instagram» جەلىسىندەگى بلوگەرلەرگە تۇسەدى. سەبەبى وقىرماندارى كوپ ءارى جەڭىل اقشاعا قۇمار. بەينەجازبا جاريالاپ, وقىرماندارىن سىلتەمەدەن وتۋگە شاقىرىپ, اقشالاي سىيلىقتار تاراتىپ جاتقانىن ايتىپ, جارعا جىعىلاتىندار كوپ. ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن الدەكىمدەر بۇزىپ كىرگەنىن جانە بەينەجازبادا ءوزى ەمەس ەكەنىن ايتىپ, وقىرماندارىنا ۇندەۋ جولداپ تا جاتادى. جاقىندا عانا وسىنداي ءبىر جايت بولعان. ونى «Qazaqstan» ارناسى جاريالادى. حاكىم مۋكارام دەگەن بلوگەر جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاسالعان الاياقتىقتىڭ قۇربانى بولعان. تەك ءوزى عانا ەمەس, وعان سەنگەن قانشا ادام قالتاسىنان قاعىلا جازدادى.
– مەنىڭ «Instagram» پاراقشامدى بۇزىپ كىردى. الاياقتار ءوز جوبالارىن جۇرگىزىپ جاتىر, الدانىپ قالماڭىزدار. پروفيلدەگى سىلتەمەگە وتپەڭىزدەر. وزىمە دە تۇسىنىكسىز سايت. قۇقىق قورعاۋشىلارعا جۇگىنىپ جاتىرمىن, – دەگەن ول.
وسىلاي وپىق جەپ جاتقانداردىڭ شەگى مەن شەتى كورىنەر ەمەس. بانكتەر مەن قارجى مەكەمەلەرى دە بۇل بىلىقتان امان قالۋ ماقساتىندا جۇيەلەرىن جاڭارتىپ جاتىر. بىراق ولاردىڭ قولداناتىن تەحنولوگيالارى كەيدە شابۋىلداردى توقتاتۋعا جەتكىلىكسىز بولىپ جاتادى.
– جاعداي كۇننەن-كۇنگە شيەلەنىسىپ بارادى. ەلدەگى بەدەلدى ازاماتتاردىڭ ءتۇرىن كورىپ, داۋىسىن ەستىگەن الاياقتار جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانىپ, قىلمىسقا بارىپ ءجۇر. وسى تۇرعىدا حالىققا كومەك كورسەتۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنىپ, شىندىققا كوز جەتكىزۋگە بولادى. قازىر ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, كيبەرقىلمىسقا جول بەرمەۋ تەتىكتەرىن ىزدەپ جاتىرمىز. ياعني الداعى ۋاقىتتا اككىلەر جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانا المايتىنداي شارالار قابىلدانادى, – دەيدى كريمينالدىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ اسا ماڭىزدى ىستەر جونىندەگى اعا جەدەل ۋاكىلى قانىش اشجانوۆ.
مەملەكەت ءوز تاراپىنان قورعاۋ امالدارىن جاساي جاتار. «ۋاقىتتىڭ ەنشىسى» دەگەن تىركەستى تاعى دا قولدانا تۇرايىق. ال حالىق قورعانۋ امالدارىن جاساۋ كەرەك. سول سەبەپتى الەم ساراپشىلارىنىڭ كەڭەستەرىن قىسقاشا ۇسىنايىن. جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاسالاتىن الاياقتىقتان قورعانۋدا مىنالار ماڭىزدى:
جەكە مالىمەتتەرىڭىزدى بولىسەر كەزدە ساۋىسقاننان دا ساق بولىڭىز. الاياقتار كوبىنە جەكە مالىمەتتەردى فيشينگ شابۋىلدارى ارقىلى جينايدى. الدىڭعى قاتارلى قاۋىپسىزدىك باعدارلامالارىن ورناتىڭىز. بۇل باعدارلامالار AI ارقىلى جاسالعان الاياقتىقتاردى, مىسالى, ديپفەيكتەر مەن جالعان چات قوسىمشالارىن انىقتاپ, الدىن الۋعا كومەكتەسەدى. ەكى فاكتورلى اۋتەنتيفيكاتسيا (2FA) پايدالانۋ ارقىلى ەسەپتىك جازبالارىڭىزدى قورعاڭىز. بۇل شارا ەسەپتىك جازبالارىڭىزعا رۇقساتسىز كىرۋدى قيىنداتادى. جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاسالاتىن الاياقتىق ادىستەرى تۋرالى حاباردار بولىپ, وزگەلەرگە دە ەسكەرتۋ جاساڭىز.