حالىقتىڭ قارجىلىق مۇمكىندىگى قالاي قۇبىلدى؟

ينفلياتسيا باياۋلادى

بۇل تۋرالى ۇلتتىق بانكتىڭ 2023 جىل­­عا ارنالعان قارجىلىق تۇراقتىلىق ەسەبىندە جاريالاندى. قۇجاتتا ەلدىڭ قارجى جۇيەسى, ەكونوميكاداعى جۇيەلىك تاۋە­كەلدەر مەن ءوسۋ فاكتورلارى تال­دان­عان. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىل ەل ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسى ءۇشىن «بەتبۇرىس» جىلى بولدى.

«2023 جىلى قارجىلىق تۇراقتىلىققا اسەر ەتەتىن تاۋەكەل فاكتورلارى قالىپتى دەڭگەيدە بولدى. قارجى جۇيەسىندەگى تەڭگەرىمسىزدىك جىل بويى نەسيە بەرۋ­دىڭ نەعۇرلىم تومەن ءوسۋ قارقىنى مەن جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى باعا ءوسىمىنىڭ باياۋلاۋى اياسىندا تومەندەدى. 2023 جىلى ينفلياتسيانىڭ 9,8%-عا دەيىن تومەندەۋىمەن قاتار, ەكونوميكانىڭ 5,1%-عا ەداۋىر ءوسۋى بايقالدى. تەڭگە باعا­مىنىڭ قۇبىلمالى بولۋىنا سىرتقى فاكتورلار اسەر ەتتى», دەلىنگەن زەرتتەۋدە.

دوللارلانۋ دەڭگەيى تومەندەدى

دوللارلانۋ دەڭگەيى كەيىنگى 16 جىل­داعى مينيمۋم نۇكتەسىنە جەتكەن. بۇل ۇدەرىس نەگىزىنەن ءىرى ۆاليۋتالىق سالىم­داردىڭ شىعارىلۋى, تەڭگەلىك دەپوزيتتەر تارتىمدىلىعىنىڭ ءوسۋى جانە باعامدىق قايتا باعالاۋ ەسەبىنەن بولدى. ۆاليۋتا­لىق سالىمدار ۇلەسىنىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋى بولشەك جانە كورپوراتيۆتىك سەگمەنتتەردە دە بايقالادى. بانك جۇيەسى بويىنشا نەتتو اشىق ۆاليۋتالىق پوزيتسيا ەداۋىر قۇبىلمالىلىققا ۇشىراماي, شەكتى ماندەردەن اسپادى.

كوپشىلىك قولىنداعى دوللارىن ايىر­باستاپ, سىياقىسى جوعارى تەڭگەلىك دەپوزيتتەرگە سالا باستاعان. ال قالتالى­لار, كەرىسىنشە, دوللارىن ساقتاپ قالۋعا بەكىنگەن.

«2023 جىلى دوللارلانۋ دەڭگەيى مەن دەپوزيت مولشەرى اراسىندا وڭ بايلانىس بايقالدى: سالىمداعى سوما نەعۇرلىم كوپ بولسا, ونىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيى دە سوعۇرلىم جوعارى بولدى. مىسالى, سوماسى 1 ملن تەڭگەگە دەيىنگى جيناقتاردا دوللاردىڭ ۇلەسى 5,9%-عا دەيىن كەمىدى. 500 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن دەپوزيتتەردە دوللار ۇلەسى 63,8%-دان اسادى», دەپ جازعان ۇلتتىق بانك ساراپشىلارى.

بىلتىر وتانداستارىمىزدىڭ دەپوزيتتەرگە سالعان قاراجاتىنىڭ نەتتو-اعىنى 4,8%-عا, ياعني 160 ملرد تەڭگەگە ۇلعايدى. حالىق جيناعىن تەڭگەدە ساق­تاۋدى ءجون كورەدى. ءبىر جىل ىشىندە جەكە تۇلعالاردىڭ ءتول ۆاليۋتاداعى دەپو­زيتى­نىڭ كولەمى 3 ترلن 758,4 ملرد تەڭگەگە ۇلعايعان.

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ دەرە­گىنە سۇيەنسەك, جاھاندىق ەكونوميكا­نىڭ ءوسۋى 2022 جىلعى 3,5%-دان 2023 جىلى ­3,2%-عا دەيىن قۇلدىراعان. بيىل جاھاندىق ەكونوميكا ءوسىمى 3,2% عانا بولادى دەگەن بولجام بار. توقىراۋ باس­تالعان. وعان – الەمدەگى گەوساياسي جاع­دايدىڭ ءورشۋى سەبەپ. ەكونوميكا­نىڭ جاھاندىق ءوسىمى تومەندەگەنىنە قا­راماستان, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋ قار­قىنى جاھاندىق ەكونوميكانىڭ وسى­مىنەن جوعارى بولىپ وتىر. بىزدەگى ءىجو-ءنىڭ ناقتى ءوسىمى 2022 جىلى 3,2% بول­سا, 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا 5,1%-عا دەيىن ارتقان.

تۇرعىن ءۇي نارىعى تۇراقتالدى

2023 جىلى جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ باستاپقى نارىعىنداعى باعا ناۋرىزدان باستاپ ءبىرشاما ءوسىم كورسەتتى. قايتالاما نارىقتاعى باعا 2023 جىلعى ءۇش توقسان بويى تومەندەپ, ءتورتىنشى توقساندا ازداپ قالپىنا كەلدى. جەڭىلدىك قاراستىرىل­عان باعدارلامالار كولەمى ايتارلىقتاي تومەندەگەنىنە قاراماستان, جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى باعا تۇراقتالىپ, بەلسەندىلىك جوعارى دەڭگەيدە قالدى. نومينالدى تۇردە باستاپقى تۇرعىن ءۇيدىڭ 1 شارشى مەترىنىڭ باعاسى – 494,9 مىڭ تەڭگەنى, الماتىدا – 577,6 مىڭ تەڭگەنى, استانادا 588,8 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. 2023 جىلى تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋ بويىنشا مامىلە سانى 465,8 مىڭنان 370,6 مىڭعا دەيىن ازايعان.

«2023 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي قاي­تالاما نارىقتا جىلجىمايتىن م ۇلىك­تىڭ ورتاشا باعاسى 3,7%-عا تومەندەدى. 2022 جىلى تۇرعىن ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلى­گىنىڭ ورتاشا ايلىق باعالارىنىڭ ايتار­لىقتاي وسۋىنەن كەيىن 2023 جىلدىڭ باسىنان باستاپ قايتالاما نارىقتاعى ورتاشا باعالاردىڭ كەرى تۇزەتىلۋى بايقالادى. سونداي-اق 2023 جىلدىڭ سوڭىندا باس­تاپقى جانە قايتالاما نارىقتاعى تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ كورسەتكىشتەرى ابسوليۋتتىك ماندە تەڭەستى», دەپ جازىلعان ەسەپتە.

نومينالدى تۇتىنۋ شىعىندارى

ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن شىعىس ۇلەسى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 5,0%-عا تومەندەدى. اقىلى قىزمەتتەردىڭ ۇلەسى 3,5%-عا ءوستى. سالىق جانە باسقا تولەمدەر ۇلەسى 10,9%-عا ارتتى. ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارىنا جۇمسالاتىن شىعىن ۇلەسى الدىڭ­عى كەزەڭدەرمەن سالىستىرعاندا ايتار­لىقتاي وزگەرگەن جوق.

«بۇل جاعداي بولاشاقتا ينفلياتسيا­لىق قىسىمنىڭ العىشارتتارىن جاساي­دى. 2023 جىلى نومينالدى تۇتىنۋ شىعىندارى 13,2%-عا ءوستى, بۇل ازىق-تۇ­لىككە جاتپايتىن تاۋارلار مەن اقىلى قىز­مەتتەرگە جۇمسالاتىن شىعىننىڭ وسۋىنە بايلانىستى. ازىق-ت ۇلىك شىعىن­دارىنىڭ نومينالدى ءوسىمى 2023 جىلى 14,3%-دى قۇرادى», دەلىنگەن ەسەپتە.

ازىق-ت ۇلىك پەن جانار-جاعارماي ماتەريالدارى باعاسىنىڭ قىمبات بولۋى تابىسى تومەن تۇرعىندارعا اۋىر تيەدى. ازىق-ت ۇلىك شىعىستارىنىڭ تۇتىنۋ شى­عىستارىنا قاتىناسىن قاراستىرۋ كەزىندە تابىسى ەڭ از ءۇي شارۋاشىلىقتارى ءۇشىن بۇل كورسەتكىش 63%-دان اسقان. ماكرو­ەكونوميكالىق شوكتار, ودان ءارى ينفليا­تس­يالىق قىسىم مەن كىرىس شوكتارى ءۇي شا­رۋا­شىلىقتارىنىڭ نەسيەگە قول جەت­كىزۋىنە جانە ونى تولەۋىنە دە تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن.