مۇناي باعاسىنىڭ ءتۇسۋى تىعىرىققا تىرەي مە؟

«Citi» ساراپشىلارى وپەك-كە كىر­مەيتىن ەلدەردىڭ مۇناي جەتكىزىلىمىنىڭ ارتۋىنا, الەمدىك سۇرانىستىڭ تومەن­دەۋىنە بايلانىستى 2025 جىلى مۇناي باعا­سى باررەلىنە 60 دوللارعا دەيىن تومەندەيدى دەپ وتىر.

«Tengenomika» ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, الەمنىڭ ءىرى ەكونوميكالارى – اقش پەن قىتايداعى مۇنايعا دەگەن ءالسىز سۇرانىس, سونىمەن قاتار جىل سوڭىنا تامان مۇناي ءوندىرىسىن كۇشەيتۋ تۋرالى وپەك+ شارالارى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەپ كەتۋىنە سەبەپ بولدى.

«وسىلايشا, مۇناي كوتيروۆكالارى «جوعارى» دەڭگەيدە بولۋدى توقتاتادى جانە ودان ءارى تومەندەۋ ءۇردىسىن جالعاستىرا الادى. ارينە, قازاقستان ەكونوميكاسى مەن بيۋدجەت ءۇشىن مۇنايدىڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى ماڭىزدى. بىراق قازىرگى باعا مەن ءوسىمنىڭ ءالسىز پەرسپەكتيۆاسى ەل تابىسىنا ورتاشا مەرزىمدى گوريزونتتا قىسىم كورسەتۋى مۇمكىن. بۇل وتە ماڭىزدى, ويتكەنى كەلەسى جىلى ەلىمىزدەگى ءوندىرىس اعىمداعى بولجانعان جىلىنا 90 ملن توننادان 2025 جىلى 97,2 ملن تونناعا دەيىن ارتادى دەپ كۇتىلىپ وتىر», دەيدى ساراپشىلار.

مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆ ۇسىنىس جوعارى, ال سۇرانىس تومەندەپ كەلە جاتىر دەيدى. وپەك سوڭعى كەزدەسۋىندە ءوندىرىستى ارتتىرۋدى 2 ايعا شەگەردى. سەبەبى مۇناي كوپ.

– بۇل قۇلدىراۋ ەل ەكونوميكاسىنا قاتتى اسەر ەتەدى. ەلىمىزدە مۇناي باعاسى 75 دوللارمەن ەسەپتەلگەن. ەندى بۇل باعادان تومەن ساتىلعان كەزدە, بيۋدجەتكە, ۇلتتىق قورعا اقشا از تۇسەدى. سول سەبەپتى, تاپشىلىق پايدا بولادى. تاپشىلىق تۋىنداسا, ۇلتتىق قوردان ودان دا كوپ اقشا الىنادى. ءتۇسىم از, شىعىننىڭ كوپ بولۋى – سەندەلتەتىن سوققى. سونى ەسەپكە الۋ كەرەك. وسىعان دەيىن قوردان الىنىپ جۇرگەن قاراجات كولەمى ودان سايىن ارتۋى مۇمكىن. بۇل رەگرەسس تەڭگەمىزدىڭ قۇنىنا دا اسەر ەتەدى. ارعى جاعىن ويلاۋدىڭ ءوزى ءبىراز ۇرەي تۋعىزادى, – دەيدى ا.نارىمبەتوۆ.

راسىندا, بىزدە قور بيۋدجەتتىڭ قىزمەتىن اتقارىپ جاتقانى بەلگىلى. 2014 جىلى قور قاراجاتى 77 ملرد دوللارعا جەتىپ, سودان بەرى ءبىراز تومەن ءتۇستى. قازىر 60-65 ملرد اراسىندا تۇر. مەملەكەت باسشىسى 2030 جىلعا دەيىن ۇلتتىق قور قاراجاتىن 100 ملرد دوللارعا جەتكىزۋدى تالاپ ەتكەن ەدى.

ماماندار باررەلىنە 60, 70, 80 دوللار مۇناي ءۇشىن قولايلى باعا دەيدى. 2014–2015 جىلدارى مۇناي باعاسى ءبىرشاما ءتۇستى. سودان 2019 جىلعا دەيىن 60-70 دوللار اراسىندا بولىپ كەلدى. 2020 جىلى 40 دوللارعا تۇسسە, 2021 جىلى 70 دوللار بولدى. ال 2022 جىلى 100 دوللارعا دەيىن ءوستى. 2023 جىلى 84-كە ءتۇسىپ, قازىر ودان ءارى قۇلدىراپ بارا جاتىر.

– مۇناي باعاسى وسىلاي قۇبىلىپ تۇرادى. ونىڭ تۇراقتى باعاسى بولمايدى. قاتتى كوتەرىلىپ كەتسە دە ۇلكەن قاۋىپ تونەدى. سەبەبى بيۋدجەت پەن كاسىپكەرلەر وعان ۇيرەنىپ الادى. مىسالى, پاندەميا كەزىندە بىزدەگى مۇناي باعاسىن 40 دوللارعا بەكىتكەن ەدىك. باعاسى كوتەرىلگەن سايىن, بيۋدجەتتەگى باعانى دا ءوسىرىپ وتىردى. بىزدەگى قاتەلىك وسى جەردە. نەگىزى ساراپتاپ, سارالاپ ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك. مەملەكەت بيۋدجەتكە ۇلكەن باعا قويماۋ كەرەك. ورتاشا العاندا 3 باعا قويۋى كەرەك دەگەن ۇسىنىم ايتىپ ءجۇرمىن: مينيمۋم, ورتاشا جانە ماكسيمۋم. سەبەبى مۇنايدىڭ جوعارعى باعاسىنا ۇيرەنىپ قالادى دا, سوسىن قارجىلىق كۇيزەلىسكە تۇسەدى. كوپتەگەن الەۋمەتتىك جوباعا اقشا جەتپەي قالادى. سوندىقتان ارقاشان بيۋدجەتتە كونسەرۆاتيۆتى باعا­نىڭ بولۋى ءتيىمدى. ودان كوپ اقشا كەلىپ جاتسا قورعا جىبەرۋ كەرەك, – دەيدى ساراپشى.

سالا مامانىنىڭ ايتۋىنشا, مۇناي­دىڭ باعاسى تۇسكەن كەزدە مۇنايدىڭ اينا­لاسىنداعى كاسىپكەرلەردىڭ دە جاع­دايى ناشارلايدى.

– سوندىقتان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ كەرەك.  باسقا سالالاردى ەندى-ەندى دامىتىپ كەلە جاتىرمىز. ءبىز ءۇشىن مۇناي-گاز سالاسىنا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ ماڭىزدى, – دەيدى ول.

بىرەر كۇن بۇرىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ازامات ءامرين ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى زاڭدا مۇنايدىڭ كەسىمدى باعاسى 2025 جىلى – باررەلىنە 42,3 دوللار, 2026 جىلى – باررەلىنە 41,0 دوللار, 2027 جىلى باررەلىنە 39,4 دوللار دەڭگەيىندە بەلگىلەندى دەگەن مالىمدەمە جاسادى.