پوليەتيلەن ءوندىرىسىنىڭ ءورىسى كەڭەيەدى

ماڭىزى بيىك جوبا قۇرىلىسىنىڭ باستالۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان جيىنعا سەنات دەپۋتاتى ساعىندىق لۇقپانوۆ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ, «قازمۇنايگاز» ۇك اق (قمگ) باسقارما توراعاسى اسحات حاسەنوۆ, ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى ولجاس ساپاربەكوۆ, سيبۋر-دىڭ باسقارما مۇشەسى – اتقارۋشى ديرەكتورى سەرگەي كومىشان جانە «Sinopec Overseas Investment Holding» ۆيتسە-پرەزيدەنتى چجاو تەتسزيۋ قاتىستى.

وسى رەتتە جوبانىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە قولعا الىنعانىن اتاپ وتكەن ابزال. پرەزيدەنت بيىلعى جولداۋىندا بۇل ماسەلەگە ارنايى توقتالىپ, مۇناي-گاز حيميا سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ – ماڭىزدى مىندەت دەپ شە­گە­لەپ ايتتى. ء«بىز پوليپروپيلەن جانە پوليەتيلەن شىعاراتىن ءىرى وندىرىستىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرا باستادىق. بۋتاديەن, كارباميد, تەرەفتال قىشقىلىن وندىرۋگە ارنالعان باسقا دا بولاشاعى زور جوبالار قولعا الىنىپ جاتىر», دەدى مەملەكەت باسشىسى. وسى ورايدا قۇرىلىستىڭ العاشقى كەزەڭى باستالىپ, قولعا الىنىپ وتىرعان پوليەتيلەن زاۋىتىنىڭ دا ەل ەكونوميكاسىن ورىستەتۋ جولىنداعى ايتۋلى قادام ەكەنىن, بۇل جوبا وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى اۋقىمدى باستاما ەكەنىن بايىپتاي الامىز.

سونداي-اق وتكەن ايدا ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ مۇناي-گاز سالاسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندە وتكىزگەن كەڭەستە بيزنەستەن جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ۇلعايتۋ جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ شارالارى كۇتىلەتىنىن اتاپ وتكەن بولاتىن.

قالاي بولعاندا دا, وتاندىق ءوندىرىستىڭ وسىناۋ ءتۇرىن قولداۋعا مەملەكەت تە مۇددەلى. ويتكەنى بۇل جەردە وتاندىق ءونىم ءوندىرىلىپ قانا قويماي, جەرگىلىكتى كومپانيالاردىڭ جۇمىس جۇكتەمەسى دە ارتا تۇسپەك. قۇرىلىس جۇمىستارىن 2029 جىلى ءتامامداۋ كوزدەلىپ وتىر. زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋى وسى سەگمەنتتەگى كوپ تۇيتكىلدى تارقاتپاق. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە, ءوزىمىزدىڭ ءونىم سىرتتان اكەلىنەتىن ءونىمدى تولىقتاي الماستىرادى جانە قوسىلعان قۇنى بار ءونىم ەكسپورتىن ەۋروپا, تمد, قىتاي جانە تۇركيا نارىقتارىنا قاراي ىلگەرىلەتۋگە ۇلكەن ۇلەس قوسادى. ناتيجەسىندە, جوبانىڭ تولىق قۋات­تىلىقپەن جۇزەگە اسۋى ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمىن 1,2 پايىزعا ارتتىرىپ, قۇرىلىس كەزەڭىندە 8 000-نان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋعا جانە 800 تۇراقتى جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال جاسايدى. جوبانىڭ بەرەر جەمىسى مۇنىمەن دە شەكتەلمەيدى. پوليەتيلەن ءونىمىنىڭ شىعارىلا باستاۋى ۇلتتىق ەكونوميكامىزعا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر تيگىزىپ, ەلىمىزدە ارالاس سالالاردىڭ دامۋىنا جانە تۇپكىلىكتى ءونىم ءوندىرىسىنىڭ وركەن جايۋىنا مۇمكىندىك بەرمەك.

ەندىگى كەزەكتە ءونىمنىڭ تاۋارلىق سيپاتى مەن نارىق ءۇشىن ماڭىزىنا از-كەم توقتالا كەتەيىك. پوليەتيلەن – الەمدە كەڭىنەن تارالعان بىرەگەي پلاستيكالىق ماتەريال. ول ءوزىنىڭ جەڭىل, يكەمدى, بەرىك, سۋ-حيميالىق تۇرعىدا مىعىم بولۋى ناتيجەسىندە ونەركاسىپ پەن كۇندەلىكتى تۇرمىستىڭ ءار الۋان سالاسىندا كەڭىنەن قول­دانىلا باستادى. ناقتىلاپ ايتساق, اتالعان تاۋار قۇرىلىستا – گيدرو­وقشاۋلاۋ ماتەريالى, قۇبىر, مەمبران كۇيىندە, مەديتسينادا – ءبىر رەتتىك قۇرىلعىلاردى ازىرلەۋ, ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق اپپا­راتتاردى قاپتاۋ, ەلەكترونيكادا – كابەل مەن سىم ءۇشىن وق­شاۋلاۋ ماتەريالىن ءوندىرۋ, اۋىل شارۋا­شىلىعىندا – جىلىجاي سالۋ جانە وسىمدىكتى قورعاۋ ماقساتىندا پايدالانىلادى. جەكە ادامداردىڭ دا, ونەركاسىپتىڭ دە پوليەتيلەنگە دەگەن سۇرانىسى جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا سۇرانىس جىلىنا 3 پايىزدىق وسىممەن 100 ملن توننانى قۇراپ وتىر. «Wood MacKenzie» حالىقارالىق كونسالتينگ كومپانياسىنىڭ بولجامى بويىنشا, 2050 جىلعا تامان پولي­ەتيلەنگە دەگەن سۇرانىس ەكى ەسە ارتىپ, 200 ملن تونناعا جەتەدى.

ءبىزدىڭ نارىقتىڭ سىيىمدىلىعى – جىلىنا 180 مىڭ توننا پوليەتيلەن. جىل سايىنعى ءوسىم 4 پا­يىز بولادى دەپ بولجانادى. ايتا كەتۋ كەرەك, ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا پوليەتيلەن وندىرەتىن زاۋىت جوق. سول سەبەپتى اتالعان ءونىمدى رەسەي, يران, وزبەكستان, ازەربايجان, قىتاي جانە وڭتۇستىك كورەيادان تاسىمالداۋعا ءماجبۇرمىز. ەندى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن اتىراۋ وبلىسى اۋماعىندا بوي كوتەرگەلى جاتقان زاۋىت تولتىرۋعا ءتيىس. اتالعان ءون­دى­رىس وشاعىندا پوليەتيلەننىڭ ايرىقشا سۇرانىسقا يە 20-عا جۋىق ماركاسىن شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر. سول ماركالاردىڭ 40 پايىزى – پرەميۋم-سانات ونىمدەرى. جوبا جەتەكشىلەرى ءوندىرىس كولەمى بۇكىل الەمدىك ءوندىرىستىڭ 1 پايىز ۇلەسىنە يە بولاتىنىن, ءوزىنىڭ اۋقىمى جانە تەحنولوگيالىق جاراقتانۋى تۇرعىسىنان زاۋىتتىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى كاسىپورىننىڭ بىرىنە اينالاتىنىن ايتادى. بۇل زاۋىتتان شىعارىلعان دايىن ءونىم ىشكى نارىققا دا, سىرتقى نارىققا دا قاتار جىبەرىلمەك.

ەلىمىزدە اسا ماڭىزدى پوليەتيلەن ءوندىرىسىنىڭ باستالۋى – قۇپتارلىق قادام. ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا, ستراتەگيالىق تۇرعىدان دا. اسىرەسە مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىنداعى جوبالاردىڭ قولداۋ تاۋىپ جاتقانى قۋانتادى. ويتكەنى ەكونوميستەردىڭ ايتۋىنشا, تاپ وسى سالاعا سالىنعان ءار دوللار كەمى 2-3 دوللارلىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى. مۇنداي جوبا ەلىمىزدە مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىن دامىتىپ قانا قويماي, شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ, ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا وڭ ىقپال ەتەدى.

قازىرگى ۋاقىتتا «قازمۇنايگاز» ءوز مۇناي-گاز-حيميا كەشەنىن قالىپ­تاستىرۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس اتقارىپ جاتىر. وسىعان دەيىن پوليپروپيلەن وندىرەتىن «KPI» زاۋىتى ىسكە قوسىلعان ەدى. الداعى مىندەت – زاۋىتتى تولىق قۋاتىنا شىعارۋ. قمگ قازىر تەرەفتال قىشقىلى, پوليەتيلەنتەرەفتالات, كارباميد ءوندىرىسى سياقتى قوسىمشا جوبالار مۇمكىندىگىن زەرتتەپ جاتىر.

«قازمۇنايگاز» ءوز جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋدى باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيدى. سول سەبەپتى ۇلتتىق كوم­پانيا باستاپقى قۇرىلىس جۇ­مىستارىنا رەسمي كىرىسكەن سوڭ, اتىراۋدا پوليەتيلەن جوباسى ءۇشىن وتاندىق وندىرۋشىلەردى ءبىر الاڭعا جيناپ, فورۋم وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ءىس-شارا بارىسىندا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ بىر­قاتارىمەن كەلىسىمگە قول قويىل­دى.

جالپى, فورۋمعا ونەركاسىپ سەكتورى ءۇشىن قۇرامداس بولشەكتەر مەن قۇرىلعىلار وندىرەتىن 100-دەن استام وتاندىق كومپانيا وكىلدەرى جينالدى. فورۋم بارىسىندا قا­تى­­سۋ­­شىلارعا جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ساتىپ الىناتىن پوزيتسيا­لار بويىنشا اقپارات ۇسىنىلدى, سونداي-اق «Tecnicas Reunidas» (يسپانيا) جانە «Sinopec Engineering Incorporation» (قحر) مەردىگەر كومپانيالارى فورۋم قاتىسۋشىلارىن قۇرىلىس جۇمىس­تا­رى­نىڭ جوسپارىمەن جانە بولاشاق زاۋىت ءۇشىن جابدىققا قويىلاتىن تالاپتارمەن ەگجەي-تەگجەيلى تانىستىردى. فورۋم شەڭبەرىندە «Tecnicas Reunidas S.A.» مەن «Sinopec Engineering Incorporation» كونسورتسيۋمى مەن «اتىراۋنەفتەماش» اراسىندا ءىرى گاباريتتى جابدىقتاردى ءوندىرۋ جونىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. وتان­دىق كاسىپورىن زاۋىتقا قاجەت ەكى باعاندى ءوندىرۋ تۋرالى ۇسىنىس الدى, باعاننىڭ بىرەۋى – ۇزىندىعى 100 مەتر جانە سالماعى 1 150 توننا ەتيلەن فراكتسيوناتورى. سونداي-اق قازاقستان ماشينا جاساۋ وداعىمەن جانە مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان حالىقارالىق ورتالىق «IMB ورتالىعىمەن» دە مامىلەلەر جاسالدى.

جوبالارداعى جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋ ءۇشىن, وتاندىق كومپانيا­لار جەتكىزۋشىلەرگە قويىلاتىن حالىقارالىق تاجىريبەنىڭ نەگىزگى تالاپتارىن ءبىلۋى ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا وسىنداي ءىس-شارالاردى جۇيەلى تۇردە وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.