جاڭا وقۋ جىلىندا وزگەرىس كوپ

ماماندار بالالاردى «world class» ۇلگىسىندەگى باسسەيندە جۇزۋگە, ءتىپتى سۋعا باتىپ بارا جات­قان ادامدى قۇتقارۋعا دەيىن ۇيرەتەدى. سون­داي-اق «workout» الاڭىندا وقۋشىلار بەل­تە­مىر­دە جاتتىعۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگە­رەدى, فيتنەسپەن اينالىسادى. ءبىلىم ۇياسىن­دا 3 مەزگىل ىستىق تاماق قاراستىرىل­عان. ليتسەي جانىنداعى ينتەرناتتا وقۋشى­لار ءۇي جۇمىسىن ورىنداپ, عىلىمي جوبا­لار ازىرلەيدى. جاڭا ليتسەي بەس قاباتتان تۇرا­دى. تۇرعىن الاڭى 10 مىڭ شارشى مەتر. ­60 وقۋ كابينەتى بار. جازۋشى دۋلات يسا­بە­كوۆ اتىنداعى ادەبي ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ­ول باي كىتاپحانا قورىمەن قامتىلعان. بالا­لار دىبىس جازۋ ستۋدياسىندا, حورەوگرافيا ­زالىندا شىعارماشىلىق ونەرلەرىن شىڭداي الادى. ليتسەي جەكەمەنشىك بول­عان سوڭ وقۋى اقىلى.

جالپى, شىمكەنتتە 258 مەملەكەتتىك, 724 جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى تىركەلگەن. العاشقىسىندا 260 مىڭنان استام بالا وقىسا, جەكەمەنشىكتە 150 مىڭنان كوپ وقۋشى ءبىلىم الادى. ال بالاباقشاداعى ورىن تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن بىلتىر مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرەتىن 30 ۇيىم اشىلىپ, ءۇش مىڭعا جۋىق بالدىرعان بالاباقشامەن قام­تىل­دى. بيىل بۇل كورسەت­كىش ودان جوعارىلاپ, ءۇش مىڭنان اسا بالا مەملەكەتتىك تاپسىرىس ەسەبىنەن بالاباقش­اعا قابىلدانادى دەگەن ­جوسپار بار. قالادا 611 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى جۇمىس ىستەيدى. 1 جىلعا بالاعا 54 مىڭ تەڭگەگە جۋىق قارجى بولىنەدى ەكەن. سوندا 71 193 بالاعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 43,6 ملرد تەڭگە قار­جى قارالىپ وتىر. سوڭعى دەرەك بويىن­شا شاھاردا كەزەكتە تۇرعان 86 387 1-6 جاس ارالىعىنداعى بالانىڭ 76 216-سى, ال 2-6 جاس ارالىعىنداعى كەزەگىن كۇتكەن 83 590 بالدىرعاننىڭ 74 661-ءى بالاباقشامەن قامتىلعان. بيىل قىركۇيەكتە مەگاپوليس­تە 14, جەلتوقساندا 5 بالاباقشا اشىلادى. ناتيجەسىندە, جىل سوڭىنا دەيىن 2100 بالا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا قابىلدانادى.

جاڭا وقۋ جىلىندا 27 مىڭعا جۋىق بالا قالاداعى مەكتەپتەرگە ءبىرىنشى سىنىپقا باردى. مەكتەپ تابالدىرىعىن ەندى اتتاعان وقۋشىلاردىڭ 70 پايىزى مەملەكەتتىك, قالعان 30 پايىزى جەكەمەنشىك ءبىلىم ۇيالارىن تاڭداعان. شاھاردا جىل سوڭىنا دەيىن 12 جايلى مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. 9 جايلى مەكتەپكە باسقا ءبىلىم ۇيالارىنان 9300 وقۋشىنى اۋىستىرىپ, ناتيجەسىندە 13 مەكتەپ الداعى ۋاقىتتا 1 اۋىسىمعا كو­شىرىلەدى. جايلى مەكتەپتىڭ 12-ءسى دە ادىلەت ورگانىندا تىركەلىپ, كادر رەزەرۆىندە تۇرعان 9 كانديدات مەكتەپ ديرەكتورى لاۋازىمىنا تاعايىندالىپ قويدى. قالاداعى مەملەكەتتىك 159 مەكتەپتە 18 مىڭعا جۋىق ۇستاز ساباق بەرەدى. ولاردىڭ 80 پايىزدايى بىلىكتىلىك ساناتى بار پەداگوگتەر. ونىڭ ىشىندە ەڭ جوعارى سانات پەداگوگ-شەبەرلەر سانى – 203.

بۇرىن مۇعالىمدەر جۇمىسقا ديرەك­توردىڭ الدىنان ءوتىپ بارىپ قابىلدانا­تىن. قازىر ول جۇيە جويىلعان. سىبايلاس جەم­قورلىقتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قىز­مەتكە تۇرۋ ءىسى تولىقتاي تسيفرلىق جۇ­يەگە كوشكەن. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇي­رىعىنا سايكەس پەداگوگ قىزمەتى بويىنشا بوس لاۋازىمدى ورىنعا جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ارنايى اقپاراتتىق پورتال ارقىلى كونكۋرستان وتەدى. وسى بايقاۋدا بىلىكتىلىگى بويىنشا ەڭ كوپ بالل جيناعان ۇمىتكەر جەڭىمپاز اتانادى. 2023-2024 جىلعى وقۋ جىلىندا شاھارداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى 747 بوس ورىنعا كونكۋرس جاريالانىپ, 2119 ادام قاتىسقان ەدى. ناتيجەسىندە, 475 پەداگوگ ىرىكتەلىپ, جۇمىسقا قابىلداندى.

قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرگۇل شامشيەۆانىڭ ايتۋىنشا, مەگاپوليستە بىلتىرعا دەيىن 38 كوللەدج بولسا, بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا ولاردىڭ قاتارىنا ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ج.ايماۋىتوۆ پەن سايرام كومەكشى مەكتەپ-ينتەرنات كوللەدجدەرى قوسىلىپ, كاسىپتىك, تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى 40-قا جەتتى. وندا قازىر 47 مىڭ ستۋدەنت وقىپ جاتىر. ولاردىڭ تەڭ جارتىسى تەگىن ءبىلىم السا, قالعانى اقىلى نەگىزدە وقيدى.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن بيىل ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى ەكى ەسەگە ۇلعايدى. شىمكەنتتە وقيتىن كوللەدج ستۋدەنتتەرى نەگىزىنەن قالانىڭ وزىندە نەمەسە وعان ىرگەلەس ايماق­تاردا تۇراتىن بولعاندىقتان جاتاقحانا بويىنشا ەشقانداي ماسەلە جوق. دەگەنمەن ارناۋ­لى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ستۋدەنتتەردى جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە كوڭىل ءبولىپ وتىر. ماسەلەن, ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر جانە ديزاين كوللەدجى 220 ورىندىق جاتاقحانانى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ بىلتىر پايدالانۋعا بەردى. ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس كوللەدجى ۇنەمدەلگەن قارجى ەسەبىنەن وسى جازدا 150 ورىندىق جاتاقحاناعا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. شىمكەنت اگرارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجى شالعاي جەردەن كەلەتىن ستۋدەنتتەرگە ارناپ 96 ورىندىق جاتاقحانا جايىن قاراستىردى. جاتاقحانامەن ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج وتباسىلاردان شىققان, مۇگەدەكتىگى بار, جەتىم, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار قامتاماسىز ەتىلەدى», دەدى ن.شامشيەۆا.

سونداي-اق ن.شامشيەۆانىڭ مالىمدە­ۋىنشە, مەگاپوليستە ءبىلىم مەن تاربيەنى كۇشەيتۋ باعىتىندا بىرنەشە جوبا قولعا الىنىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا دەربەستەندىرىلگەن ۆاۋچەرلىك قىزمەت جوباسى. بۇل قاناتقاقتى باستامانىڭ ماقساتى – مەملەكەت تاپسىرىس بەرگەن بالا سانى مەن بالاباقشادا تاربيەلەنىپ جاتقان بالدىرعانداردىڭ ناقتى ەسەبىنىڭ اراسىندا جالعان اقپاردىڭ بولماۋىن قاداعالاۋ, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن باقىلاۋ, ءسويتىپ سول ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ. جوبا وپەراتورى «قارجى ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى ەكەن. ۆاۋچەرلىك قار­جىلاندىرۋدا اتا-انالارعا قولداۋعا لايىقتى بالاباقشالاردى تاڭداۋ قۇقىعى بەرىلەدى, سونىمەن بىرگە, جوبا «اقشا بالامەن بىرگە ەرەدى» قاعيداسى نەگىزىندە جاسالعان. ياعني ەگەر بالا بالاباقشاعا اۋىساتىن بولسا, وعان بولىنەتىن قاراجات تەك اتا-اناسى قا­تى­سۋ پاراعىن راس­تاعان سوڭ عانا اۋدا­رى­لادى. جوبا ايا­سىن­دا بالانىڭ ءبىر با­لاباقشادان ەكىن­شىسىنە اۋىسۋ ءىسى جە­ڭىلدەتىلگەن. ەگەر بالا باسقا جاققا كو­شىپ كەتەتىن بولسا, وندا مەملەكەت­تىك تاپسىرىستىڭ كۇشى جويىلادى. بۇگىن­گى تاڭدا «قارجى ورتالىعى» ۇيىمى مەن قالالىق ءبىلىم باسقارماسى اراسىندا وسى باستامانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا بىرنەشە كەلىسىم تۇزىلگەن.

تاعى ءبىر باستاما ء«موبيلدى مۇعالىم» جو­باسى دەپ اتالادى. ول ۇستازداردىڭ كاسىبي دامۋىنا قولداۋ ءبىلدىرۋدى كوزدەيدى. بۇل بويىنشا تاجىريبەلى مۇعالىمدەردىڭ ساباقتارى­نىڭ قورى جاساقتالىپ جاتىر. ۇزدىك ساباق­تار­عا ادىسكەرلەر تاراپىنان مىندەتتى تۇردە ­تالداۋ جاسالادى. بۇگىندە ۇزدىك 136 پەداگوگ­تىڭ ساباقتارى ادىستەمەلىك ورتالىقتىڭ YouTube ارناسىندا جيناقتالعان.

وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدى, كوماندالىق جۇمىس ارقىلى ۇستاز­دىڭ بەرگەن ساباعىن تەرەڭ ۇعىندىرۋدى كوزدەيتىن ساپالى ءبىلىم جوباسى دا جۇزە­گە اسىرىلىپ كەلەدى. سونىڭ اياسىندا وقۋ­شىلارعا ءبىلىم بەرەتىن مۇعالىمدەرگە جان-جاقتى ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىلەدى. ءتىپتى بۇل ءۇشىن باسقا مەكتەپتىڭ دە بىلىكتى ۇستازىنىڭ تاجىريبەسى الىنۋى مۇمكىن. ال تالىمگەرلىك مەكتەپتەر جوباسىندا جاڭادان تاعايىندالعان ديرەكتورلارعا تالىمگەر رەتىندە سول ءبىلىم ۇيا­سىنىڭ كوشباسشىلارى كومەككە كەلەدى. تالىمگەرلەر جالپى مەك­تەپتىڭ وقۋ-ادىس­تەمەلىك ءىسىنىڭ وڭ باعىت الۋىنا كوپ جاردەمىن تيگىزەدى. دەيتۇرعانمەن, مەگاپوليستىڭ ءبىلىم سالاسىندا دا وزىندىك پروبلەمالارى بارشىلىق. سولار تۋرالى جانە ونىڭ شەشىلۋ جولدارى جايىندا قا­لانىڭ باس پەداگوگى ءوزىنىڭ سوزىندە اتاپ ءوتتى.

«بالالاردى بالاباقشاعا قابىل­داۋ­دا شامالى ولقىلىقتار شىقتى. تابەل تولتىرۋ بارىسىندا بالدىرعانداردى تىركەۋ قيىنعا سوقتى. ەندى باستالعان بىر­ىڭعاي كەزەكتىلىك جوباسى ءالى جەتىلە قوي­ماعاندىقتان بازاداعى مالىمەتتەردى INDIGO اقپاراتتىق جۇيەسىنە كوشىردىك. شاھاردا 26 مەكتەپ, 14 بالاباقشانىڭ توزىعى جەتىپ تۇر. ساپالى ءبىلىم مەن تار­بيەنى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى ماتە­ريالدىق بازا, جايلى وقۋ عيماراتى قاجەت. 12 مەكتەپ, 2 بالاباقشا, 2 كول­لەدج­دىڭ عيماراتىن جوندەۋدەن وتكىزۋگە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتىن ازىرلەدىك. ەندى ولاردىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا 10,3 ملرد تەڭگە قارجى كەرەك. جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسى بالالارىنا بەرىلەتىن بىررەتتىك كومەك وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. ۇكىمەت قاۋلىسىندا تەك مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا قارجىلاي كومەك بەرۋ قاراستىرىلعان. سوندىقتان بيىل جەكەمەنشىك ءبىلىم مەكەمەلەرىندە وقيتىن 21 مىڭنان استام الەۋمەتتىك تۇرمىسى تومەن بالالار قارجىلاي كومەكسىز قالۋى مۇمكىن. ءتىپتى بۇل ماسەلەگە اتا-انالار قازىردەن باستاپ نارازىلىق تۋدىرىپ جاتىر» دەدى ن.شامشيەۆا.

ءبىلىم, تاربيەمەن بىرگە بالالاردىڭ جول قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى دە جاڭا وقۋ جىلى باستالا سالىسىمەن كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا ءبىلىم باسقارماسى ء«بىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا ىرگەلەس جاتقان جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى 2024-2025 جىلدارعا ارنالعان ءىس-قيمىل جوس­پارىن» بەكىتتى. سونداي-اق قالا اكىمىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا شاھارداعى جول قاۋىپسىزدىگىنە ساراپتاما جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, 85 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ اۋماعىندا قاۋىپسىزدىك ەرەجەسى تالابىنا ساي جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قاجەت ەكەنىن انىقتاعان. سوعان سايكەس وسى كۇندە قالالىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى تاراپىنان جول بەلگىلەرى مەن تاڭبالاردى جاڭارتۋ بويىنشا جۇمىستار باستالىپ, جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا ول ءوز مارەسىنە جەتتى.