ورازدىڭ جاركەنتكە قانداي جۇمىسپەن بارا جاتقانىن ەشكىم بىلمەدى. كەشە عانا قاپال ۋەزىنەن ورالعان بولاتىن. ەندى, مىنە بۇگىن الاتاۋدىڭ قارلى شىڭدارىن اسىپ بەس ءجۇز شاقىرىمداي جەرگە سالت اتپەن ساپار شەكپەكشى. ءبىر-ەكى كۇن سارىوزەك, قوعالىعا توقتاماق...
كەمەل توقاەۆ,
«سوڭعى سوققى» كىتابىنان
حح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسى قازاق عىلىمى مەن ءبىلىمى ءۇشىن وتە جەمىستى كەزەڭ بولدى. قازاق زيالىلارى بارلىق سالادا قالام تەربەپ, ەلدىڭ كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ بولۋىنا كۇش سالدى. ءبىرى ادەبيەتتەن, ەندى ءبىرى ماتەماتيكا مەن مەديتسينادان ەڭبەكتەر جازدى. بارشاسىنىڭ تۇپكى ماقساتى – قازاق دالاسىنا جاھان عىلىمىن اكەلۋ بولدى. وزگە ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋى ءۇشىن, وزدەرى دە بار ىجداھاتىمەن عىلىمنىڭ بىرنەشە سالاسىن مەڭگەرۋگە تىرىستى. سولاردىڭ ءبىرى – الاش ارىسى وراز قيقىم ۇلى جاندوسوۆ بولاتىن.
...ىمىرت قاراڭعىسىندا قوردايدىڭ قوڭىر جەلىمەن كەڭ تىنىستاپ تۇرعان ايگىلى كەنەن ازىرباەۆ پەن وراز جاندوسوۆ ۇزاق اڭگىمەلەستى. ولار ەلدىڭ, جەردىڭ جاي-كۇيى حاقىندا الۋان-الۋان اڭگىمە قوزعادى. وراز ءسوز سوڭىندا «كەنەكە, سوناۋ ءبىر جىلدارى ەلدەن جىراق كەتىپ, قىرعىز باۋىرلاردى پانالاپ جۇرگەن كەزىڭىزدە بۇلبۇلعا مۇڭ ايتىپ, ساعىنىش ورتەگەن شەرلى ءانىڭىز قۇلاعىمنان كەتپەيدى. ءسىز اقىنسىز عوي, تاۋعا دا, تاسقا دا, سىلدىرلاپ اققان بۇلاققا دا ءۇن قوسىپ, سىرلاسا الاسىز. تۋعان جەردەن جىراق, الىس بارا جاتقان مەنىڭ كۇنىم نە بولار ەكەن؟ قايدام, قارا باستىڭ قامىن ويلاساق, ونىڭ رەتىن تابۋعا بولار. بىراق ەڭسەسىن كوتەرىپ, ەسىن ەندى جيناي باستاعان ەلدىڭ باسىنا تاعى ءبىر قىرسىق تاپ بولماسا ەتتى دەپ قورقامىن. مۇنىڭ اۋقىمى ادامدار اراسىنداعى كەرىستەن, باقتالاستىقتان اۋلاق جاتقان ءتارىزدى. تامىرى تەرەڭدە عوي دەيمىن. قازاقتىڭ زيالى ازاماتتارىنا قاتتى شۇيلىككەندەرىنە قاراعاندا, بۇل ادەيى جاسالىپ جاتقان قارانيەت ناۋقان با دەگەن وي كەلەدى», دەپ ءوزىنىڭ جەر اۋدارىلىپ بارا جاتقانىن ايتتى. سوزىنە قاراعاندا, جۇسىپبەكتەردىڭ باسىنا تۋعان كۇن ءتونىپ تۇرعانىن ايتقىسى كەلسە دە, جاناشىر جاقىنىنىڭ كوڭىلىن بۇزعان جوق. جارتى سوزدەن جاي ۇعاتىن كەنەن ورازدىڭ قايدا بارا جاتقانىن, سوڭى نەمەن اياقتالارىن سەزسە دە بىلدىرگىسى كەلمەيدى.
(وراز سوناردا, 1935 ج)
ۇلتىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جالىنداپ قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ورازدى قاپسىرا قۇشاقتاپ, كوزىنىڭ جاسىن بىلدىرمەي ءسۇرتىپ الدى. ەرتەڭىنە كەنەن مەن وراز ەل-جەردى ارالاپ, تىپتەن قوردايدان اسىپ, قىرعىزدىڭ توقماعىنا دەيىن جەتەدى. اعىلدا-تەگىل جىر بولعان كەنەننىڭ داۋىسى ساپاردىڭ ءسانى ەدى. قيقىم ۇلىنىڭ جانارىنان ەلىنە دەگەن قيماستىقتى كەز كەلگەن ادام بالاسى اڭعارارى ءسوزسىز ەدى. تۋعان ەلىمەن كەزدەسكەن بۇل ساپاردىڭ سوڭىندا تەبىرەنە تەڭسەلىپ وراز ءسوز الدى:
– ال اعايىن, پەيىلدەرىڭە ريزامىن. لايىم, ءدام تارتىپ, قايتا كورىسۋگە جازسىن. كەنەن سەكىلدى اقىنى بار ەل – باقىتتى. كەنەكە, تاعى ءبىر ءانىڭىزدى ەستيىن, شىرقاپ جىبەرىڭىزشى, سودان سوڭ باقىل بولسىن ايتالىق, – دەپ اقتىق ساپارعا اتتانار ادامشا قۇلاق تۇرە تىڭداپ تۇرعان ەلدىڭ كوزىنە ەرىكسىز جاس ۇيالاتتى. كەنەن قولىنا دومبىراسىن الىپ:
«ورازجان, سەركەسى ەدىڭ جەتىسۋدىڭ,
جاسىڭنان تالاپتانىپ وقۋ قۋدىڭ.
ەر اعاڭ الدىڭداعى توقاشقا ەرىپ,
ەكەۋىڭ جۇبانىشپەن قاتار تۋدىڭ.
قوش-امان بول, ورازجان!
بيىكتەپ سامولەتپەن اسپانعا ۇشتىڭ,
بۇل قالاي, اربا ءمىنىپ تاشكەن كوشتىڭ؟
قوردايدىڭ اسۋىنان اسىرىپ ساپ,
قاسىمدا الپىس جىگىت قوش ايتىستىم.
قوش-امان بول, ورازجان!»
قوس الىپتىڭ سوڭعى رەت كەزدەسىپ, باقۇلداسۋى وسىلاي بولىپ ەدى.
(الماتى وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى و. جاندوسوۆ بۇكىلرەسەيلىك ورتالىق اتقارۋ كوميتەت سەسسياسىندا. ماسكەۋ, اقپان 1936 ج.)
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە تۇڭعىش رەت اقىندار ايتىسىن وتكىزگەن, 1916 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسى ۇيىمداسقان, بۇگىندە ەرەۋىلتوبە اتانىپ كەتكەن قارقارا جەرىنە تۇڭعىش ەسكەرتكىش بەلگى جاساتقان قايراتكەر جانە قازىرگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ تۇڭعىش ديرەكتورى بولعان جالىندى كۇرەسكەر, ۇلت قايراتكەرىنىڭ بارساكەلمەس ساپارعا اتتانۋى وسىلاي بولىپ ەدى. بۇل تۋرالى كەنەن ازىرباەۆ بىرنەشە ەستەلىكتەرىندە تەبىرەنىپ جازدى.
ورازدىڭ بالالىق شاعى, جىگىتتىك كەزى, مەملەكەت جانە قوعام ىسىنە بەلسەنە اتسالىسقانى حاقىندا كەنەن جالپى كولەمى 500 جولدىق پوەما ارناعان ەكەن. وكىنىشتىسى, ول شىعارما ەشقايدا باسىلماي, تاعدىرى بەلگىسىز بولادى.
كەنەننىڭ ۇستازى, ايگىلى اقىن جامبىل جاباەۆ تا ورازدىڭ وتباسى, وسكەن ورتاسى حاقىندا وي جۇگىرتىپ, جۇرەگىنەن جىر توگەدى:
«قارا بولساڭ, قارا بول, حاننان اۋلاق,
كەدەيدىڭ ءسوزىن ايتتىڭ, داۋىن داۋلاپ.
قارا قىلدى قاق جارىپ جۇرسەڭ ەگەر,
باعىڭ ءوسىپ كەتەرسىڭ, وتىڭ لاۋلاپ!»
وراز جاندوسوۆ 1929 جىلعى 1-ماۋسىمنان باستاپ حالىق كوميسسارى قىزمەتىنەن تومەندەتىلىپ, قۇرىلۋىنا اتسالىسقان قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنە قاراپايىم وقىتۋشىلىق قىزمەتكە جىبەرىلەدى. وعان دا مويىماي ول كوپتەگەن زەرتتەۋ لەكتسيالارىن جۇرگىزىپ كەلدى. «قازاقستاندى زەرتتەۋ قوعامىن» باسقارا ءجۇرىپ, ەلىمىزدەگى كىتاپحانا ءىسىنىڭ دە دامۋىنا اتسالىستى.
1931 جىلى سول كەزدەگى قازاق مەملەكەتتىك كوپشىلىك كىتاپحاناسىن ۇيىمداستىردى ءارى تۇڭعىش ديرەكتورى بولدى. كيەلى قاراشاڭىراقتىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا العان از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاق وقىرماندارىن كىتاپحاناعا تارتۋ ماقساتىندا قىرۋار شارۋا اتقاردى. دەگەنمەن, ورازدى بۇل ورىندا دا كوپ تۇراقتاتپاي ءارتۇرلى شارۋاشىلىق-ناۋقاندىق جۇمىستارعا جىبەرىپ وتىردى.
(وراز جاندوسوۆ – قازاقستاندى زەرتتەۋ قوعامىنىڭ جەتەكشىسى. 1929-1930 جج.)
كۇشپەن ۇجىمداستىرۋ جىلدارىندا كەڭەستىك بيلىك ورازدى الماتى وبلىسىنىڭ قاستەك پەن قورداي اۋداندارىنا جانە اۋليەاتا وبلىسىنىڭ سارىسۋ اۋدانىنا ۋاكىل ەتىپ تاعايىندادى. سول كەزدە دە جەرگىلىكتى جەرلەردە قالىپتاسقان اۋىر جاعدايلاردى, رەسپۋبليكا باسشىلىعىنا قايمىقپاي شىندىقتى اشىق ايتىپ وتىردى. سوزىمىزگە دالەل رەتىندە جاندوسوۆتىڭ 1933 جىلى سارىسۋ اۋدانىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ايتقانىن كەلتىرسەك: «اۋىلداردى ارالاعان كەزىمدە, مەن ونداعان كۇن بويى جەرلەنبەگەن مايىتتەردى كەزدەستىردىم. بۇل جاعىنان, ءتىرى قالعان ايەلدەر مەن جاس بالالارعا ەشكىم كومەك كورسەتپەيدى. تاڭدانارلىقتاي بولسا دا, ايەلدەر جوقشىلىق پەن اشتىققا توزىمدىلەۋ. ەركەكتەردىڭ بىردەن ۇنجىرعالارى ءتۇسىپ كەتەدى. كۇيزەلگەندەر قولدارىنا نە تۇسسە دە تۇك قالدىرماي جەپ قويادى. سۇيەك-ساياق جينايدى جانە جۇرەك جالعاۋ ءۇشىن ونداعان مارتە قايناتادى. تاماق ورنىنا جارتىلاي وڭدەلگەن اڭ تەرىلەرى دە كەتە بەرەدى. مەن ءيتتىڭ ەتىن جەگەن جانە ونىسىن جاسىرمايتىن بىرنەشە ادامداردى كەزدەستىردىم. ونىنشى اۋىلدان كەلە جاتقان جولىمدا جاپاننان ەكى ءجاسوسپىرىمدى كوردىم. ولار قايداعى ءبىر ەسكى جۇرتتاعى, تەرىسىن الۋ ءۇشىن اتىلعان يتتەردىڭ قالعان ولىمتىكتەرىنە بارا جاتىر ەكەن. №5 اۋىلدا تاماقتانباۋدان جارتىلاي ىسىنگەن, اياعى اۋىر ايەل ماعان جاقىن كەلىپ, وعان يت اتىپ بەرۋىمدى ءوتىندى. كەيبىر اڭشى سەميالارى شوشقا ەتىن جەۋدە جانە شوشقا ەتىمەن تاماقتانۋشىلار وزدەرىنىڭ «كۇنالارىن» جاسىرۋعا تىرىسسا دا, مۇنىڭ ءوزى حالىققا ەشقانداي جاعىمسىز اسەر ەتە قويمايدى». وسىلايشا, ول اشارشىلىق كەزىندەگى نەبىر ادام شوشىرلىق قاسىرەتتى وقيعالاردى بيلىكتەن قايمىقپاي جاريالاپ وتىردى.
كەگەن اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن 1934 جىلدىڭ 6 قاڭتارىندا الماتى وبلىسىنىڭ پارتيا كونفەرەنتسياسىندا ول بىلاي دەيدى: «بۇرىنعى باسشىلىقتىڭ ساياسي قاتەلىكتەرىنە بايلانىستى تۋىنداعان قيىندىقتاردى جويۋ ءۇشىن كۇرەسۋ قاجەت. ول ءۇشىن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ەسكى باسشىلىقتىڭ جىبەرگەن قاتەلىكتەرىن سىناۋدان قاشپاۋىمىز قاجەت. ءبىزدىڭ مىندەت – جوعارى جىلدامدىقپەن, قارقىندى جۇمىس ىستەۋ».
كونفەرەنتسيادان سوڭ ل.ميرزوياننىڭ قولداۋىمەن ول قايتادان پارتيا ورگاندارىنا جاۋاپتى قىزمەتتەرگە تارتىلا باستايدى. 1933 جىلى كەگەن اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. ءدال وسى تۇستا وراز جاندوسوۆ جامبىل مەن كەنەنگە كوپتەپ كومەكتەسىپ, جاركەنتتەگى ولكەلىك ۇيعىر مادەنيەتىن ۇيىمداستىرىپ, دۇنگەن مۋزىكا تەاترىنا كومەگىن دە اياپ قالمايدى.
(كەنەن ازىرباەۆتىڭ «ورازجان» اتتى ءانىنىڭ نوتاسى, وڭدەگەن ب. قىدىربەك)
وراز قيقىم ۇلى جونىندە تاريحشى عالىمدار ىرگەلى زەرتتەۋلەرىن جاريالاپ ءجۇر. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مامبەت قويگەلدى بۇگىنگى تاڭدا ۇقك الماتى قالالىق ارحيۆىندە وراز جاندوسوۆتىڭ ءىىى توم تەرگەۋ ماتەريالدارى ساقتاۋلى تۇرعانىن ايتادى.
تەرگەۋ ماتەريالدارىندا جاندوسوۆتى قاماۋعا الۋ تۋرالى پروكۋراتۋرانىڭ 1937 جىلى 31 شىلدەدە بەرىلگەن №94 وردەرلى ۇيىنە ءتىنتۋ جۇرگىزىلگەندە, ول الماتى وبلىسى, ەڭبەكشى قازاق اۋدانى تۇرگەن اۋىلىندا تۇرعان. جانە سول ۇيدە جارى فاتيما مەن بالالارى بولعان.
تەرگەۋالدى ءتىنتۋ بارىسىندا اسا ماڭىزدى قۇجاتتارعا بايلانىستى ءتىزىم جاسالعان. ول تىزىمدە:
1) جابىق جاشىك. جاندوسوۆتىڭ كورسەتۋى بويىنشا ونىڭ ىشىندە جەكە ءارحيۆى, ءتۇرلى ماتەريالدار, قۇجاتتارى, العان حاتتارى ساقتالعان.
2) بك (ب) پ وك 1935 جىلعى 18 قاڭتارداعى جابىق حاتى بار ەكەندىگى كورسەتىلگەن.
وسى ورايدا ايتا كەتەيىك, ءتىنتۋ كەزىندە 9 داپتەرگە جازىلعان «تەمىرتاس» اتتى قولجازبا اۋدارماسىن دا بەلسەندىلەر الىپ كەتكەن. بۇگىندە زەرتتەۋشىلەر جوعالعان «تەمىرتاستى» كوركەم تۋىندى بولۋى دا مۇمكىن دەگەن پىكىرلەر ايتادى.
ۇلتىم دەپ ۇرانداپ, جۇرتىم دەپ جالىنداعان وراز قاي كەزەڭدە, قانداي شارۋاعا كىرىسسە دە ەلىنىڭ مۇددەسىن الدىڭعى قاتارعا قويىپ وتىردى. باستاپقىدا بىزگە بەلگىسىز بولىپ كەلگەن سوت تەرگەۋ ماتەريالدارى ەگەمەندىك الىپ, ەڭسەمىزدى تىكتەگەن سوڭ اقتاڭداق بەتتەر ايقىندالا باستادى. قيقىم ۇلىنىڭ تاريحي ەرلىكتەرى زەرتتەۋشىلەر ارقىلى ناقتى دالەلدەنىپ جاتىر.
مىسالى, ول 1916 جىلعى كوتەرىلىستىڭ 10 جىلدىعىنا بايلانىستى جازعان ماقالالارى مەن حاتتارىندا بىلاي دەيدى: «1916 جىلعى كوتەرىلىس قازاق حالقىنىڭ الدىنا ەل بولىپ قالۋ نەمەسە ءوشۋ تۋرالى ماسەلە قويدى», دەپ بيلىكتەن تايسالماي, كوپ ۇزاماي باسىنا ۇيىرىلەر قارا بۇلتتان قايمىقپاي جازادى.
اكادەميك مامبەت قويگەلدى وراز جاندوسوۆتىڭ وسى پىكىرىن سول كەزدەگى ەكىنىڭ ءبىرى بارا بەرمەيتىن ەرلىككە تەڭەيدى. نەگىزىنەن وراز كوتەرىلىستىڭ ءتۇپ-تامىرى تەرەڭدە ەكەنىن مەڭزەپ, يساتاي مەن كەنەسارى باستاعان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستارىنىڭ ءوزارا ساباقتاس جانە كوتەرىلىستەردىڭ تۇپكى ماقساتى وتارلىق ەزگىدەن قۇتىلۋ ەكەندىگىن ايتادى.
ەرلىكتەرىنىڭ تاعى ءبىرى, سول كەزدەگى ۆەرنىي قالاسىنىڭ اتىن الماتى دەپ اۋىستىرىلۋىنا ايانباي تەر توككەنى ەدى.
«قازاق كوممۋنيستەرىنىڭ اراسىندا ەكى توپتىڭ بارلىعى ماعان بەلگىلى. ولاردىڭ بىرەۋىنە – سادۋاقاسوۆ سماعۇل, بۇرىنعى جەر جونىندەگى كوميسسار سۇلتانبەكوۆ, مىڭباەۆ جانە جاندوسوۆ تاعى باسقالار باسشىلىق ەتەدى. ەكىنشى توپتىڭ جەتەكشىلەرى: حالىق كوميسسارلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى نۇرماقوۆ, توقتىباەۆ كارىم, توعجانوۆ جاتادى. ءبىرىنشى توپ ۇلتشىلداردىڭ قاتارىنا جاتادى, ەكىنشىسىنىڭ دە بىرىنشىدەن پالەندەي ايىرماسى جوق… ويتكەنى قازاق حالقىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ كەزىندە, مىسالى جەرگە ورنالاستىرۋ ماسەلەسى جونىندەگى تارتىس كەزىندە ەكى توپ تا بىرىگىپ كەتتى», دەپ ەلدەس وماروۆ نكۆد-نىڭ تەرگەۋشىسىنە بەرگەن جاۋابىندا اشىق ايتادى. مىنە, وزدەرىڭىز بايقاعانداي, قاي جاعدايدا بولسىن, وراز جاندوسوۆ ەسىمى الاش قايراتكەرلەرىنەن استە بولىنگەن ەمەس, بولىنبەيدى دە.
سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا ارحيۆ ماتەريالدارىن تاعى دا ءتىزىپ شىعۋعا بولار ەدى, دەگەنمەن ونىڭ ورنىنا ءبىز ورازدىڭ ادامي كەلبەتىنە توقتالعىمىز كەلدى. سوندىقتان دا زامانداستارىنىڭ ەستەلىكتەرىن كەلتىرۋدى ءجون سانادىق.
جۇبايى فاتيما جاندوسوۆا: «ماسكەۋدە, كۋزنەتسكي موست كوشەسىندە جانە ءبىزدىڭ ليحوبورداعى ساياجايىمىزدا وراز كوپتەگەن قازاق ستۋدەنتتەرىنىڭ جانە جۇمىسپەن كەلگەن تۇركىستان رەسپۋبليكاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءپىرى سياقتى بولدى», دەپ تەبىرەنە جازادى.
ءسابيت مۇقانوۆ قايراتكەرمەن تانىستىعى جونىندە «جەتىسۋ» گازەتىنىڭ 1969 جىلعى 28 اقپان كۇنگى سانىندا بىلاي جازادى: «تۇركىستاندىق ەكى وبلىستىڭ قىزمەتكەرلەرى ورىنبورعا 1925 جىلدىڭ كوكتەمىنەن كەلە باستادى. ول كەزدە مەن رابفاكتىڭ ستۋدەنتىمىن, «جوعارى» اتالاتىن قىزمەتكەرلەرمەن ارالاسىم از, سوندىقتان تۇركىستاندىقتارعا دا ونشالىق جۇعىسا قويعان جوقپىن, بىراق «اناۋ – اناسى, مىناۋ – مىناسى» دەگەندەردىڭ ىشىنەن وراز جاندوسوۆتى دا كورىپ جۇرەم. ءجۇزىن كورگەنگە دەيىنگى ۇعىمىمدا ول جاسى ەگدە تارتقان ادام بولۋعا ءتيىستى ەدى. ال كورگەندە قاراسام, جاس شاماسى مەنەن از-اق قالقىڭقىداي نەمەسە قاتارداي, سىمباتتى, سۇلۋ جاس جىگىت. «جىلقى كىسىنەسكەنشە, ادام سويلەسكەنشە» دەيدى عوي قازاق. ال وراز جاندوسوۆپەن جىلى, جارقىن سويلەسۋدىڭ ءساتى 1927 جىلدىڭ جازىندا ءتۇستى. سول جازدا مەن قىزمەت بابىمەن قىزىلجاردان قازاقستان ورتالىعى قىزىلورداعا اۋىستىم. كاسىبىم – جۋرناليستىك. قىزىلوردادا وسى قىزمەتتى اتقارۋىم كەرەك».
مۇقانوۆ اتالعان ماقالاسىندا وراز جاندوسوۆتىڭ «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ پارتيا تۇرمىسى جانە ادەبيەت بولىمدەرىنە باسشى بولۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتكەنىن دە جاسىرمايدى.
جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆ ءوز قولىمەن ارابشا جازعان ەستەلىگىندە (قر وما, 1864 ق., 1-تىزبە, 251 ءىس., 1 بەت): «وراز وتە ورنىقتى, سەرگەك ويلى, كەڭ قۇلاشتى ناعىز مەملەكەت ادامى بولاتىن. قازاقستاننىڭ تالاي تارشىلىققا ۇشىراعان كەزدەرىندە ول تورىققان ەمەس. ءومىر ىلعي مولشىلىق ەمەس, كەيدە بار, كەيدە جوق, بىراق ورازدىڭ الدىنان نارازى بولماي كەتۋشى ەدىك. الدىنا جۇمىسپەن كەلگەندە, شەشپەي جىبەرگەن ەمەس. ۇساق-تۇيەكتە جۇمىسى جوق. وعان كىرىپ-شىققاننان كەيىن جىگەرلەنە ءتۇسۋشى ەدىك», دەپ جاندوسوۆتان كورگەن جاقسىلىعىن جازادى.
«جاقسىنىڭ جاقسى دەگەن اتى قانداي, ءار ءسوزى مىڭ التىنعا تاتىعانداي» دەپ قازىنالى حالقىمىز ايتقانداي, وراز جاندوسوۆتىڭ ءاربىر ءسوزى مەن ءىس-ارەكەتى حالىق جادىندا ماڭگى ساقتالارى انىق. جوعارىدا ءبىز سىزدەرگە ۇلت قايراتكەرىنىڭ سانالى عۇمىرىنداعى ساناۋلى وقيعالاردى كەلتىردىك. وراز جونىندە قازاقتىڭ ماڭدايالدى قايراتكەرلەرى تەك قانا جاقسى ەستەلىكتەر مەن پىكىرلەر بىلدىرگەن.
ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ تۇڭعىش رەت تىزگىنىن قولىنا الىپ, جان-جاقتى ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە رەسپۋبليكاعا ءماشھۇر كىتاپحانا ەتۋى – تاباندى ەڭبەكپەن قوسا, قايتپاس قايراتكەرلىكتىڭ جەمىسى.
وراز جاندوسوۆتىڭ اتىنا بەرىلگەن كوشەلەر, داڭعىلدار, مەكتەپتەر, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر از ەمەس. ۇلت قايراتكەرىنىڭ ەسىمى جادىمىزدا ساقتالسىن دەپ, 2020 جىلدىڭ قازان ايىندا ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ 110 جىلدىعى قارساڭىندا «قازاقستان كىتاپتارى» قىزمەتىنىڭ وقۋ زالىنا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى وراز جاندوسوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى.
1937 جىلدىڭ كوكتەمىنەن باستاپ جاندوسوۆتىڭ باسىنا قويۋ قارا بۇلت ءۇيىرىلدى. قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ءى سەزىندە «ەكىجۇزدى جاۋلار» قاتارىنا جاتقىزىلادى.
قازاقتىڭ باعىنا تۋعان تۇلعا 1938 جىلدىڭ 2 ناۋرىزىندا جاسىرىن تۇردە اتىلدى.
ۇلتى ءۇشىن وپات بولعان ورازداي اسىل ەردى حالقى استە ۇمىتپايدى, ۇمىتۋعا دا حاقىسى جوق.
ماقالانىڭ اۋديونۇسقاسىن QR-كود ارقىلى تىڭداۋعا بولادى:
قانات التىنبەك,
ۇلتتىق كىتاپحانا عىلىمي-ادىستەمەلىك قىزمەتىنىڭ مامانى