استانا, الماتى, شىمكەنت سەكىلدى ۇلكەن قالالاردا قۇجىناعان كولىكتەرمەن جاعالاسىپ, قاشان, قاي بۇيىرىڭنەن شىعا كەلەتىنى بەلگىسىز زۋلايتىن موپەد مىنگەندەرگە كوزىمىز ابدەن ۇيرەندى. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى تاڭدا جولداعى ەڭ قايعىلى دا جاعىمسىز اقپاراتتاردىڭ باسىم بولىگى وسى قوس دوڭگەلەكتىلەرگە – سكۋتەر, موپەد مىنگەندەرگە تيەسىلى بولىپ تۇر.
قۇزىرلى مەكەمەلەر تاراپىنان ءتيىستى شارالار قولدانىلىپ, ءتىپتى ساموكاتپەن ءجۇرۋدىڭ ارنايى ەرەجەلەرى قابىلدانعانمەن, ماسەلە تۇپكىلىكتى رەتتەلگەن جوق. سەبەبى كوپ جاعدايدا بۇعان ءوز ومىرلەرىن عانا ەمەس, وزگەلەردى دە قاتەرگە تىگىپ, قاپتاعان كولىك اراسىندا ۇلكەن جولعا شىعىپ تۇرىپ, جول ەرەجەلەرىن مەڭگەرمەگەن, بىلە تۇرا ساقتامايتىن قوس دوڭگەلەك يەلەرى كىنالى. كۇن سايىن ءار قيىلىستا قاعىلىپ, سوعىلىپ قالعان موپەدشىلەردى كورە تۇرا, ارىنى باسىلماعان جاستارعا, ناپاقاسىن موپەدپەن ايىرامىن دەپ اسىققاندارعا وسىنىڭ ءبارى ساباق بولماي جاتقانى ويلانتادى.
موپەدشىلەر مەن ساموكاتشىلار ايىلىن جيسىن دەپ ارنايى زاڭ قابىلداندى. قۇجات كۇشىنە ەنگەندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تەك 1,5 ايدىڭ ىشىندە موپەدشىلەر تاراپىنان 6 مىڭعا جۋىق جول ەرەجەسى بۇزىلعانىن تىركەدى. ءتىپتى ستاتيستيكانى ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە ۇلكەن جولعا شىققان سايىن اينالىپ وتەم دەپ كولىكتەردىڭ ايناسىنا ءىلىنىپ قالىپ, ءوزى ءبىر جاققا, موپەدى ءبىر جاققا ۇشقان قوس دوڭگەلەك يەلەرىنە قاراۋعا ءداتىڭ بارمايدى. كەيدە موپەدپەن موپەد, سكۋتەرمەن سكۋتەر دە سوقتىعىسىپ جاتادى.
«قاريانى موپەدشى قاعىپ كەتتى», «جاس موپەدشى جول اپاتىنان كوز جۇمدى», «الماتىدا موپەد جۇرگىزۋشىلەرى ءبىر تاۋلىك ىشىندە 78 رەت جول ەرەجەسىن بۇزدى», «الماتىدا ساموكاتپەن سوقتىعىسقان موپەد جۇرگىزۋشىسى قايتىس بولدى», «الماتىدا موپەد جەتكىزۋشىلەرگە ايىپپۇل سالىنادى», «سكۋتەرىمەن كولىك قاعىپ كەتكەن ءجاسوسپىرىم ون كۇننەن بەرى ەس-ءتۇسسىز جاتىر» دەگەن تاقىرىپپەن جارىق كورىپ جاتقان اقپارات جەتىپ ارتىلادى. اتا-اناسىنىڭ قۋانىشىنا وراي, ون كۇن بويى ەس-ءتۇسسىز جاتقان بالا الماتىداعى №4, №2 قالالىق بالالار كلينيكالىق اۋرۋحانالارى دارىگەرلەرىنىڭ ارقاسىندا امان قالدى. دەگەنمەن جول-كولىك اپاتتارىنىڭ اۋىر سالدارىنا قاتىستى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ مالىمەتتەرى جان تۇرشىكتىرەدى. جۋىردا الماتىلىق تراۆماتولوگتەر وسى ماسەلەگە قاتىستى كەزەكتى رەت وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار الاڭىندا ءباسپاسوز بريفينگىن وتكىزدى.
ەمدەۋ مەكەمەلەرى استانا, الماتى سياقتى قالالاردا ەل بيلىگى قوس دوڭگەلەكتى كولىك جۇرگىزۋشىلەردىڭ جاۋاپسىزدىعى مەن قاتەلىگىنەن بولعان كەلەڭسىز جاعدايلاردىڭ سانىن ازايتۋ ءۇشىن ءتۇرلى ەرەجە, تالاپ پەن شەكتەۋ ەنگىزىپ جاتسا دا, سكۋتەرلەر مەن موپەدتەردەن زارداپ شەككەن جۇرگىزۋشىلەر مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ ازايماي وتىرعانىن العا تارتتى.
ماسەلەنىڭ قانشالىقتى كوكەيكەستى بولىپ تۇرعانىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن الماتىداعى №4 قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسى سياقتى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە بارۋعا دا بولادى. مۇندا نەگىزىنەن اۋىر جاعدايداعى ناۋقاستار جەتكىزىلىپ, زارداپ شەككەندەردى مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ تراۆماتولوگتەرى تاۋلىكپەن ساناسپاي تىك تۇرىپ, قايتا قاتارعا قوسىپ جاتادى. ەڭ وكىنىشتىسى, جوقتاۋعا ۇلاساتىن جاعدايلار دا از ەمەس.
كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ قابىلداۋ بولىمىندە كۇندەلىكتى جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, جاراتۋشىعا جالبارىنىپ تۇرعاندار, كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ سوڭىن سارىلا كۇتۋ, تراۆماتولوگتەر جۇمىس ىستەيتىن كابينەتتەردىڭ الدىنداعى كەزەك: قالاداعى اپاتتىق جاعدايدىڭ قانداي ەكەنىن اڭعارتادى.
بارلىق پاتسيەنتتىڭ شامامەن ۇشتەن ءبىرى – جول-كولىك اپاتىنان زارداپ شەككەندەر. قابىلداۋ بولىمشەسىنىڭ جاس دارىگەر-تراۆماتولوگى ەلنۇر وڭعاروۆ اۋرۋحاناعا كۇنىنە موپەدتەر مەن سكۋتەرلەردىڭ كەسىرىنەن بولعان جول اپاتىنان زارداپ شەككەن كەمى 10-نان باستاپ, كەيدە 20-عا دەيىن ادام اۋىر جاعدايدا تۇسەتىنىن ايتادى.
تراۆماتولوگ مۇنداي اپاتتاردىڭ سالدارى مۇگەدەكتىككە دۋشار ەتىپ, ءتىپتى اجال قۇشتىرىپ جاتقانىن ايتا كەلە: «وسىدان ءبىر-ەكى اي بۇرىن 30 جاستاعى ناۋقاس كەلىپ ءتۇستى. ول موپەدىمەن بىرگە «Toyota Land Cruiser» كولىگىنىڭ استىندا قالعان. سۇيەك سىنىقتارى كوپ. جالپى ادامدا 200-دەي سۇيەك بولسا, بۇل جىگىتتە 70-كە جۋىعى سىنعان. ول قازىردىڭ وزىندە ەسىن جيعان جوق, كلينيكالىق ءولىم جاعدايىندا دەپ ايتۋعا بولادى. ناۋقاس كەشكى ساعات التىدا كەلىپ ءتۇستى. ەرەجە بويىنشا ناۋقاستى جاۋاپكەرشىلىگىمە الاتىن بولسام, وندا ونى وپەراتسيالىق بولمەگە دەيىن الىپ بارىپ, ودان ءارى قاراي وسى پاتسيەنتپەن اينالىسۋىم كەرەك. تاڭعى ساعات 5-كە دەيىن قۇتقارۋ وپەراتسياسىندا ءجۇردىم. وپەراتسيالىق بولمەدە 11 ساعات تىك تۇردىق. ونىڭ باسى, كەۋدە كلەتكاسى, اياق-قولدارى, جامباس, قۇرساق مۇشەلەرىنىڭ جارىلعانى انىقتالدى. سۇيەكتەرىن جيناعان حيرۋرگتەر قاتار وپەراتسيا جاسادى. پاتسيەنت امان قالدى. ناۋقاس تاڭعى ساعات 7-دە كوزىن اشقاندا, وتە قاتتى قۋاندىم», دەيدى.
جاس دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, ماماندار جول اپاتىنا دۋشار بولعانداردىڭ اۋىر جاعدايىنا, ءتىپتى بيولوگيالىق ءولىمنىڭ ايقىن بەلگىلەرىنە قاراماستان, پاتسيەنتتەردى قۇتقارىپ قالۋعا بارىن سالادى. «وسىنداي كەزەكشىلىكتىڭ بىرىندە وتە اۋىر ناۋقاس تۇسكەنى ەسىمدە. ءبىز ونى اربامەن جانساقتاۋ بولىمىنە اپارا جاتقاندا جۇرەگى توقتاپ قالدى. مەن بىردەن جۇرەگىنە ماسساج جاساي باستادىم. بىراق ەش ناتيجەسى بولمادى», دەيدى ەلنۇر وڭعاروۆ وكىنىشپەن.
وسىناۋ قايعىلى وقيعالارعا كۇن سايىن كۋا بولىپ كەلە جاتقان مامانداردىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, موپەد, سكۋتەرلەرمەن بولعان جول-كولىك اپاتتارىنان زارداپ شەككەندەردىڭ سانى كۇن ساناپ ءوسىپ كەلەدى.
«بىردە قابىلداۋ بولىمىنە تىزە جاراقاتى بار پاتسيەنت كەلىپ ءتۇستى. ەر ادام سكۋتەرمەن كەلە جاتىپ, شۇڭقىردى بايقاماي, توڭكەرىلىپ بارىپ, تىزەمەن بار سالماعىمەن قۇلاعان. رەنتگەن ءتۇسىرىلىمى تىزە قاقپاعىنىڭ سىنعانىن, تىزە ىشىندە قويۋ قاننىڭ جينالعانىن كورسەتتى. دياگنوستيكادان كەيىن بىردەن پاتسيەنت تىزەسىنەن قان سورىلىپ, اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى, جاقىن ارادا وعان وتا جاسالادى», دەيدى دارىگەر-تراۆماتولوگ.
ەلنۇر وڭعاروۆ موپەدتەر مەن سكۋتەرلەردىڭ جكو ماسەلەسىنە ەلدىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن كلينيكالىق وقيعالار جايىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە بەلسەندى بايانداپ وتىرادى. دەگەنمەن جاس مامان جاريالاپ جۇرگەن كادرلاردى جۇرەگى ناشار ادامداردىڭ كورۋگە ءداتى بارا بەرمەيدى.
وسىنداي قايعىلى وقيعالاردان قاشىق بولۋ ءۇشىن ەلەكتر كولىگىمەن ۆەلوسيپەد جولدارىمەن, جولدىڭ وڭ جاق شەتتەگى جولاعىمەن, تروتۋارمەن جۇرۋگە بولاتىنىن تاعى دا ەسكە سالا كەتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار ەلەكتر ساموكاتتاردىڭ جۇرگىزۋشىسى كەمىندە 18 جاسقا تولۋى, ەرەجەمەن بەكىتىلگەن دۋلىعا مەن جارىققا شاعىلىستىراتىن كيىم كيۋى, سونداي-اق كەز كەلگەن ساناتتاعى جۇرگىزۋشى كۋالىگى بولۋى قاجەت.
جول قوزعالىسى سالاسىنداعى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن جاڭا وزگەرىستەرگە سايكەس موپەد, ەلەكترساموكات, ۆەلوسيپەد جۇرگىزۋشىلەرىنە ءرۋلدى ءبىر قولىمەن جۇرگىزۋگە, ءبىر باعىتتاعى قوزعالىس ءۇشىن ءبىر جولاقتان كوپجولاقتى ترامۆاي قوزعالىسى بار جولداردان سولعا بۇرىلۋعا نەمەسە كەرى بۇرىلۋعا, موپەدتەردى, ەلەكترساموكاتتاردى, ۆەلوسيپەدتەردى سۇيرەۋگە, كولىك قۇرالىمەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر جۇرەتىن وتكەلدى كەسىپ وتۋگە تىيىم سالىنعان. ومىرىڭە قالقان بولاتىن وسى تەكتەس وزگە دە قاراپايىم شەكتەۋلەر بار.
وسى ەرەجەلەردىڭ ءبىرىن بۇزعان جاعدايدا جۇرگىزۋشىلەر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ ەكى بابى بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. بۇل – 593 – جولاۋشىلار مەن جۇكتەردى تاسىمالداۋ قاعيدالارىن ساقتاماۋ مەن 620 – جول قوزعالىسىنا قاتىسۋشىلارعا قويىلاتىن وزگە دە تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن باپتار. قوس باپتىڭ سانكتسيالارىنا سايكەس قۇقىق بۇزۋشىلارعا 5 اەك نەمەسە 17 250 تەڭگە كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىنادى.
ءبىر قاراعاندا جوعارىدا ايتىلعان جولدا ءجۇرۋ ەرەجەلەرى قاراپايىم دا تۇسىنىكتى. الايدا قوس دوڭگەلەكپەن زۋلاپ وتە شىققىسى كەلەتىن الىپ-ۇشپا جاستاردىڭ اسىعىس ارەكەتى ءالى دە مەگاپوليس جولدارىندا قايعىلى احۋال قالىپتاستىرىپ وتىرعانىن جاسىرىپ-جابا المايمىز.
وزەكتى ماسەلەگە قۇزىرلى مەكەمەلەر دە كوز جۇمىپ قاراپ وتىرماعانى ايان. ولاردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن زاڭ دا, ەرەجە دە قابىلدانىپ, جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى موپەدشىلەردى بىرتىندەپ توقتاتىپ, ءتۇسىندىرۋ, اباي بولۋ, ەسكەرتۋ جۇمىستارىن تولاسسىز جۇرگىزىپ وتىر. الايدا قوس دوڭگەلەكپەن ۇلكەن جولعا شىققاندار ءوزىن جەكە كولىك يەسى رەتىندە سەزىنبەي, مەگاپوليستەگى تولاسسىز قوزعالىستىڭ ءبىر بولشەگى ەكەنىن تۇيسىنبەي, جۇرگىزۋشى پسيحولوگياسىن مەڭگەرمەي – ءبارى بەكەر.
الماتى