الماتى جالعىز, ءبىز كوپپىز

قاي تۇرعىدان الساق تا,­ «تازا قازاقستان» رەس­پۋب­ليكالىق ا­ك­تسيا­­سى­ تالاي جاقسى باستا­ما­لار­عا مۇ­رىن­دىق بولىپ جاتىر. كرەا­تيۆتى ەكو­حابتى قۇرۋ­شى­لار­دىڭ ويىنشا, مۇنداي ىزگى شارا ­قو­قىس­­تى مىندەتتى تۇردە بولەك جيناۋ مادەنيەتىن قالىپ­تاس­تى­رۋعا ىقپال ەتەدى.

«ەكوحاب يدەياسى – الماتىدا ەكولوگيالىق جوبالارعا ارنالعان جاڭا الاڭ. ءبىز ەكولوگياعا ەرەكشە ءمان بەرەتىندەردىڭ ءبىر جەردە تو­عى­سۋىنا مۇمكىندىك بەرەمىز. باسقا قابىلداۋ ورىندارىنان ايىر­ما­شىلىعى, مۇندا تەك قوقىس قانا اكە­لىنبەيدى, سونىمەن قاتار پلاس­تيك­تەن نەمەسە شىنى بوتەل­كە­لەر قالدىقتارىنان ءتۇرلى شى­راق­تار, ساعات جاساۋعا بولادى. ول ءۇشىن قو­قىستى وڭدەيتىن قۇرىلعىلار سا­تىپ الدىق. بۇل جەر قوقىستى ­كا­دەگە اساتىن بۇيىمعا اينالدىرا الاتىن ورىن», دەيدى Eco Network جوبا­سى­نىڭ جەتەكشىسى ەۆگەني مۇحامەد­جا­نوۆ.

ەكوحابتا ەكولوگيالىق ءونىم وندىرۋمەن اينالىساتىن كاسىپ­كەر­لەر مەن ستارتاپەرلەردىڭ ونىم­دەرى ۇسىنىلعان. مىسالى, كەي­بى­رەۋلەر ءۇي وسىمدىكتە­رىنە ورگانيكالىق تىڭايتقىش­تار شىعارسا, ەكىنشىلەرى – ەلدەگى العاشقى ءارى جالعىز ەكوحيميا, قالعانى – جانۋارلارعا ارنالعان بيولوگيالىق قوسپالار.

تاعى ءبىر ءتيىمدى تۇسى – ورتا­لىق­تا تۇراقتى نەگىزدە قايتا شيكى­زات­تان بۇيىمدار جاساۋ جونىندەگى وقىتۋ دارىستەرى, ەكوساعاتتار, تيمبيلدينگتەر جانە شەبەرلىك دارىستەر وتكىزىلمەك.

سول سياقتى «تازا قازاقستان» اك­تسياسى اياسىندا الماتىداعى كوميۋ­­نيتي-ورتالىقتارىندا جاس­­­­­تار­دىڭ نازارىن قورشاعان ور­­تا­نى قورعاۋ مەن لاستانۋدى ازايتۋ ماسەلەلەرىنە اۋدارۋ ءۇشىن بىرقاتار ءىس-شارا ءوتىپ جاتىر.

الماتىنىڭ كوميۋنيتي ورتا­لىق­تارىندا ەكولوگياعا قاتىستى شارا­لاردىڭ تۇتاس سەرياسى وتۋدە. ەكوبەلسەندىلەر جانە قورشا­عان ورتاعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي­تىن قالا تۇرعىندارى ەكولوگيانى ساق­تاۋ تاقىرىبىن تالقىلايدى, قالدىقتاردى جيناۋ جانە سۇرىپ­تاۋ بويىنشا شەبەرلىك سىنىپتارى مەن ترەنينگتەرگە قاتىسادى. ال­داعى ۋاقىتتا وسىنداي قاۋىم­داستىق-ورتالىق بازاسىندا شىعار­ما­شىل جاستارعا, ەكوبەلسەندىلەر مەن ەكوستارتاپتارعا ارنالعان اۋداندىق ەكوحابتار اشىلماق.

وقۋ جىلىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى وقۋشىلار اراسىندا كىتاپتارمەن, گازەت-جۋرنالدارمەن الماسۋ اكتسياسى وتكىزىلەدى.

وعان قوسا وسى اۋقىمدى شارا ايا­سىندا الماتىداعى كوپپاتەرلى تۇر­عىن ۇيلەردىڭ اۋماعىندا اپاتتى جاعدايداعى اعاشتاردى ساني­تار­­لىق ماقساتتا كەسۋ جانە الىپ تاس­­تاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

بيىلعى 29 مامىردان باستاپ 29 ماۋسىمعا دەيىن اعاشتاردى سانيتارلىق ماقساتتا كەسۋ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ارداگەرلەرى, زەينەتكەرلەر, 1, 2 توپتاعى مۇگە­دەكتىگى بار ادامدار, جالعىز ىلىكتى جاندار, كامەلەتكە تولماعان بالالارىن تاربيەلەپ وتىرعان جالعىزباستى انالار سىندى الەۋمەتتىك وسال توپقا ء(حاوت) جاتاتىن جانداردىڭ اۋلاسىندا جۇرگىزىلەدى.

ەڭ باستىسى, جەل, قاتتى داۋىل سوققاندا قۇلاۋ قاۋپى بار اپاتتى جاعدايداعى ءدىڭى شىرى­گەن اعاشتاردى الىپ تاستاۋ جۇ­مىس­تارى ەرەكشە باقىلاۋعا الىندى. كارى اعاشتارعا تۇراقتى تۇردە مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. اۋرۋ, قۋراعان, قاۋىپتى اعاشتار كەسىلە­دى. جازاتايىم وقيعا­لار­دىڭ الدىن الۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ تۋرالى شەشىم جالپىعا بىردەي قورىتىن­دى شىققان سوڭ قابىلدانادى. ونىڭ ورنىنا 10 ەسە كوپ كوشەت وتىرعىزىلادى.

بۇدان باسقا, الماتىدا «مەر­زى­مى وتكەن ءدارى-دارمەكتەردى تاپ­سى­رىڭىز, تابيعاتتى ساقتاڭىز» ەكو­لو­گيالىق اكتسياسى جالعاسۋدا, ونى تۇراقتى نەگىزدە وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.

الماتى