دۇبىرگە تولى دۇنيە
سولتۇستىك كورەيانىڭ دۇركىن-دۇركىن الەمدى ءبىر قورقىتىپ قويۋى داستۇرگە اينالىپ بارا جاتقانداي. ءتۇرلى-ءتۇرلى سىناقتار وتكىزىپ قورقىتادى, ايتپەسە اقش سەكىلدى ءىرى مەملەكەتكە اۋىز سالماق بولادى. ەندى, مىنە, جاۋ سانايتىن وڭتۇستىك كورەيانى جەتى كۇندە باسىپ الىپ, وزىنە بىرىكتىرمەك.
بۇل جايىنداعى قاۋەسەت جاقىندا پايدا بولدى. ونى بۇل ەلدەن قاشىپ شىققان اسكەري ادام حابارلاپتى. اتى اتالماي وتىرعان ونىڭ جوعارى اسكەري بيلىكتە بولعانى اڭعارىلادى. ايتپەسە بۇل جوسپاردى بىلمەس ەدى عوي دەيسىڭ. سونداي-اق, بۇل كەزەكتى ءبىر الىپقاشپا اڭگىمە شىعار دەيىن دەسەڭ, الەمدى شۋلاتىپ وتىرعان بۇل جوسپاردى قحدر-دىڭ باسشىلىعى جوققا شىعارىپ مالىمدەمە دە جاساعان جوق. ءتىپتى, جۇرتتىڭ دۇرلىگە بەرەتىنىن قالايتىن دا سياقتى.
جوسپار وسىدان ەكى جارىم جىلداي بۇرىن, ناقتىراق ايتقاندا, 2012 جىلدىڭ 25 تامىزىندا جوعارى اسكەري باسشىلىق كەڭەسىندە بەكىتىلگەن كورىنەدى. ونى 2013 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن جۇزەگە اسىرماق بولسا, ەندى ول بيىلعى جىلعا قالدىرىلىپتى. ول بويىنشا كحدر-دىڭ اسكەري كۇشى, قاجەت بولسا, ءتىپتى, يادرولىق قارۋدى دا قولدانا وتىرىپ, وڭتۇستىكتىڭ اسكەرىن تاس-تالقان ەتپەك تە, ەلدى بىرىكتىرۋ جەڭىسىنە جەتپەك.
راس, ولاردىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنداي جالپى الەۋەتى وزدەرىنەن الدەقايدا جوعارى, الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەكونوميكاسىنىڭ ءبىرىن ءبىر اپتادا, جەتى كۇن ىشىندە باسىپ الۋى وتە قىسقا مەرزىم. ولاردى اسىقتىرعان ءبىر جاي بار ەكەن – بۇلايشا جىلدام جەڭىسكە جەتپەسە, وعان اقش-تاي وداقتاسى كومەككە كەلىپ ۇلگەرەتىن كورىنەدى. بىراق اقش جەتى كۇن ەمەس, جەتى ساعات تا كۇتپەي, كحدر قايتەر ەكەن دەپ قاراپ تۇرماي, سول ساتتە-اق وداقتاسىمەن ءبىر مەزگىلدە قارسى سوققى بەرەتىنى كۇمانسىز.
جوسپار بولسا, بولعان شىعار. بىراق ونىڭ جۇزەگە اسۋىنا سەنەتىن جۇرت كوپ ەمەس ەكەنى انىق. سويتسە دە مۇنداي بوپسانىڭ بىرەۋلەردىڭ جۇيكەسىنە ءتيۋى ابدەن مۇمكىن. ال سولتۇستىك كورەيادا شيىرشىق اتقان ناسيحاتتىڭ جەلىگىنە ەرەتىندەر, ءتىپتى, سەنەتىندەر دە ءبىراز بولۋى ىقتيمال. بارىنەن دە سول قيىن. ۇلى باسشىلارىنان بۇيرىق بولسا, تۇرا ۇمتىلۋى عاجاپ ەمەس. سوندا ءبىراز دۇنيە ب ۇلىنەدى.
پاراساتقا جۇگىنەتىن جۇرت بۇل جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ نيەتىنە دە, وندا كورسەتىلگەندەي سوعىستىڭ بولاتىنىنا دا سەنبەيدى. سولتۇستىكتەگىلەر دە ءوز شاما-شارقىن بولجامدايدى, وزىنەن مىقتىلارعا ۇمتىلىپ, ءماز تاپپاسىن دا جاقسى بىلەدى. بۇلارعا بوپسا كەرەك. باسقالاردى سەسكەندىرگىسى كەلەدى. ال بۇلاردىڭ شىن قارسىلاستارى سەسكەنىپ تە جاتقان جوق. ولار قامسىز وتىرماۋدى ويلاپ, ەڭ الدىمەن حالىق ۇرەيلەنبەسىن دەپ مىقتى قورعانىسى, دايىندىعى بارلىعىن كورسەتىپ تە وتىر. وعان باستى مىسال – وڭتۇستىك كورەيانىڭ اقش-پەن بىرلەسە وتكىزەتىن اسكەري جاتتىعۋلارى.
سول پحەنيان ءوزىنىڭ ەسەرلەۋ ارەكەتتەرىن ەلدى بىرىكتىرۋ يدەياسىمەن بۇركەمەلەگىسى كەلەدى. راس, بۇل يدەيا – وسىناۋ ەكى ەلدەگى ءبىر حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ ارمانى. بىراق ونىڭ جۇزەگە اسۋىنا وزدەرىنىڭ ارەكەتتەرىمەن كەدەرگى بولىپ وتىرعان دا سولتۇستىك جاق. ەندى ونى سوعىسپەن جۇزەگە اسىرماق! وڭتۇستىك كورەيا باسشىلىعى سول بىرىگۋدى بەيبىت جولمەن جۇزەگە اسىرۋدى الدەقاشان-اق ۇسىنعان. ءتىپتى, بۇل ەلدە ەكى مەملەكەتتى بىرىكتىرۋ ماسەلەسىمەن اينالىساتىن ارنايى مينيسترلىك تە بار.
حالىقتىڭ قالاۋىنا سالسا, باسىم كوپشىلىك وڭتۇستىك كورەيادا قالىپتاسقان جانە الەم تانىعان وزىق جۇيەنى قالايتىنى داۋسىز. پحەنيان سودان قورقادى. كحدر كوسەمى كيم چەن ىن جاڭاجىلدىق قۇتتىقتاۋىندا ءوزىنىڭ وڭتۇستىك جاقتاعى ارىپتەسىمەن كەزدەسىپ, سول بىرىگۋدى ءسوز ەتپەكتىگىن ايتتى. ال پرەزيدەنت پاك كىن حە ونىمەن ەشقانداي شارت قويماي-اق كەزدەسۋگە ازىرلىگىن ءبىلدىردى: «بەيبىت بىرىگۋگە جول اشىلاتىن بولسا, مەن كىممەن بولسا دا كەزدەسەمىن», – دەدى ول.
جاقسىلىقتى وسى جەردەن ىزدەۋگە بولار ەدى عوي, ارينە. بىراق پحەنيان ەسكى ادەتىنە باسىپ, ۇيرەنشىكتى بوپساسىنان اسا المايدى-اۋ دەپ قاۋىپتەنەسىڭ.
تەرروريزمگە بىرەۋ قالاپ, بىرەۋ اداسىپ بارادى
قىرعىز ەلىندە تەرروريزممەن كۇرەس تۋرالى اڭگىمە قىزىپ تۇر. ول ءبىر جاعى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جوگوركۋ كەنەشكە تەرروريزم ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىن ۇسىنۋىنا دا بايلانىستى بولىپ وتىر.
مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ءوز ۇسىنىستارىن ەلدە قالىپتاسقان قازىرگى جاعدايمەن نەگىزدەيدى. رەسپۋبليكانىڭ ءبىرشاما ازاماتتارى سيرياعا بارىپ, وندا تەرروريستەر قاتارىنا قوسىلىپ, سوعىسقان. ولاردىڭ ءبىرازى ەلگە قايتا ورالعان, ەندى ءبىرازى ءالى سوندا سوعىسىپ جاتقان كورىنەدى.
بۇل قالاي بولدى دەگەندە, كوپ ادام بۇل ماسەلەدە وزىنە جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىكتى جەتە تۇسىنبەيدى. سودان دا ولار ەكسترەميستەردىڭ, ارانداتۋشىلاردىڭ سوزىنە ەرەدى. قاۋىپسىزدىك ورىندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل جونىندەگى زاڭدى قاتايتۋ جانە ونى جۇرتشىلىققا جەتكىزۋ ازاماتتاردى ارانداتۋشىلاردىڭ سوڭىنان ەرۋدەن ساقتاندىرادى, كوپتەگەن جوسىقسىز ارەكەتتەردىڭ الدىن الادى.
وتكەن جىلى رەسپۋبليكادا تەرروريزمگە بايلانىستى 137 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپتى, ونىڭ 76-سى سوتقا جىبەرىلگەن. قازىرگى كۇندە سيريادا 200-دەي قىرعىزستاندىق جۇرگەن كورىنەدى. جالپى, ەكسترەميستەردىڭ ارباۋىنا تۇسكەندەردىڭ كوپشىلىگى 16-22 جاس ارالىعىنداعى ءالى وڭ-سولىن بىلمەيتىندەر ەكەن.
ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى ەلگە قايتىپ ورالىپ جاتىر. قىرعىز رەسپۋبليكاسى مقك ءباسپاسوز حاتشىسى راحات سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ولار ەكى توپقا بولىنەدى: بىرەۋلەرى – ءوز قاتەلىكتەرىن سەزىنىپ, بۇرىنعى بەيبىت ومىرىنە قايتا ورالعاندار, ەكىنشىلەرى – قارا نيەتپەن, قاسيەتسىز ىسكە ادام تارتۋ ويىمەن كەلگەندەر. قاۋىپسىزدىك مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى سول ەكىنشى توپتىڭ ادامدارىنا قارسى زاڭدى قاتايتۋدى قاجەت سانايدى.
قايدا بولسىن تەرروريزمگە قاتىسى بارلار جازالانۋعا ءتيىس. بۇل ەلدە دە ولار جازاعا تارتىلادى. «ازاتتىق» راديوسىنىڭ ءتىلشىسى سول ادامدارمەن جولىعۋعا رۇقسات الىپتى. ولارمەن اڭگىمەلەسكەندە ءتىلشىنىڭ قورىتقان ويى – كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ اداسىپ بارعاندارىن, ءوز ارەكەتتەرىنە وكىنەتىندىكتەرىن ءبىلدىرىپتى.
تەرروريزم – كەساپات. ول قانشاما ادامنىڭ ءومىرىن قيعانى ءوز الدىنا, قانشاما ادامدى قانىپەزەرلىك جولعا تۇسىرەدى. بۇل كەساپات قايدان پايدا بولدى دەگەندە, ادامداردىڭ جالعان تۇسىنىككە ەرگەنى, سول قانىشەرلەردىڭ جولىن حاق ساناعانى العا توسىلادى. ەندى سوعان توسقاۋىل قويۋ – باستى مىندەت. ونىڭ جولى قانداي؟ قاتاڭ شارا قولدانۋ كوڭىلگە ورالا بەرەدى.
قىرعىز ەلىندە بۇرىن تەرروريزم دەگەننىڭ بولماعانى بەلگىلى. ول سىرتتان كەلىپ, ءبىراز جۇرتتى ءبۇلدىرىپ جاتىر. توسقاۋىلدىڭ سولارعا قويىلعانى ءجون, دەيدى كوپشىلىك. قوسىلاسىڭ. وسى جەردە قۇقىق قورعاۋشىلار دەگەندەر پايدا بولىپ, ولاردى قاتاڭ جازالاماۋ كەرەك دەپ بايبالام سالا باستاپتى. ادام قۇقىن العا توسادى. تەرروريزم قۇقى – ادامداردى ءولتىرۋ ەمەس پە؟ ەندى سول «قۇقىقتى» قورعاۋ كەرەك پە؟ قايىرىمدىلىقتىڭ دا شەگى بار, كەساپاتقا راقىمشىلىق جۇرمەسە كەرەك.
ماماديار جاقىپ.