تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ەلەڭ-الاڭىندا جەتىم بالالاردى «جىلاتۋ» ەتەك الىپ, ەستەن تاندىرا جازدادى. وعان 1998 جىلى قابىلدانعان «نەكە جانە وتباسى تۋرالى» زاڭداعى ولقىلىقتار دا سەبەپكەر بولعانى راس. كەيىن زاڭ تۇزەلدى. بىراق جەتىمدەر ماسەلەسى تولىق شەشىلدى دەۋ قيىن. وسىنى دۇرىس جولعا قويۋدى مەملەكەت كەيىنگى ۋاقىتتا قولعا الا باستادى.مۇنىڭ ايقىن دالەلى تالىمگەرلىك ينستيتۋتىن دامىتۋ دەر ەدىك.
بۇگىندە ەلىمىزدە جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا جەكە قولداۋ مەن كومەك كورسەتەتىن تالىمگەرلىك ينستيتۋتىن ەنگىزۋ جونىندەگى جوبا تابىستى جۇزەگە اسىپ جاتىر دەۋگە بولادى. ويتكەنى رەسمي دەرەككە سەنسەك, قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ 17 قالاسىندا 300-دەن اسا ادام تالىمگەر اتانعان. تالىمگەر جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتىپ, ولاردى قوعامعا بەيىمدەۋگە جانە ءوز بەتىنشە ءومىر سۇرۋگە دايىنداۋعا باعىتتالعان.
«تالىمگەرلىككە كانديداتتاردى ىرىكتەۋ بارىسىن قۇقىق قورعاۋ جانە قامقورشى ورگاندار رەتتەيدى. ءاربىر كانديدات اڭگىمەلەسۋ ارقىلى وتەدى, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي-تۇرمىستىق جاعدايلارى دا ەسكەرىلەدى. ىرىكتەۋدىڭ بارلىق كەزەڭىنەن ءوتىپ, ءتيىستى قورىتىندى العاننان كەيىن عانا كانديدات تالىمگەر بولا الادى. ولارعا قازاقستان ازاماتتىعى, كامەلەتكە تولۋى, تۇرعىلىقتى جەرىنىڭ بولۋى, سوتتالماعانى, ارەكەتكە قابىلەتتىلىگى جانە ت.ب. تالاپتار قويىلادى. تالىمگەردىڭ بالاعا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەن مەديتسينالىق قىزمەتتەردى قوسا العاندا ءتۇرلى سالادا قولداۋ كورسەتۋگە قۇقىعى بار», دەپ مالىمدەدى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ناسىمجان وسپانوۆانىڭ ايتۋىنشا, تاربيەشى مەن اسىراپ الۋشى اتا-انانىڭ باستى ايىرماشىلىعى – اسىراپ الۋشى اتا-انا بالانى ءوز وتباسىنا تاربيەلەۋگە الادى, ال تالىمگەر «دوس» ءرولىن اتقارادى, ال بالا مەملەكەتتىك مەكەمەدە تۇرۋدى جالعاستىرادى.
بالالاردىڭ تاربيەسىنە باعىتتالعان تالىمگەرلىك ينستيتۋتتى ەنگىزۋ تۋرالى بىلتىر قاراشا ايىندا ايتىلعان. بۇل رەتتە ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءبىلىم بەرۋ جانە تالىمگەرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتات اسحات ايماعامبەتوۆ جەتىم بالالاردىڭ جاعدايىن جەتكىزگەن ەدى.
«بۇل ينستيتۋت 10 جاستان اسقان, بالالار ۇيىندە تاربيەلەنەتىن جەتىم بالالاردى الەۋمەتتەندىرۋگە جانە ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارىنا بەيىمدەۋگە قوسىمشا مۇمكىندىك بەرەدى. تالىمگەرلەر ۆولونتەرلىك تارتىپتە, ياعني اقىسىز تۇردە بالالار ۇيىندەگى جەتكىنشەكتەردى قامقورلىعىنا الىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتۋگە, الەۋمەتتەندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تالىمگەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بويىنشا ناقتى ءارى قاتاڭ تالاپتار قاراستىرىلعان. بالالار ءۇيى, ءبىلىم باسقارماسى مەن تالىمگەر اراسىندا بارلىق قارىم-قاتىناس شارتپەن رەتتەلەدى. زاڭ جوباسىندا پوليتسيادا دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىق بويىنشا تىركەۋدە تۇرعان بالالاردى قولداۋ جانە وڭالتۋ بويىنشا ارنايى نورما ۇسىنىلدى. باستى ماسەلە – وسى ساناتتاعى بالالاردىڭ بوس ۋاقىتىن قامتۋ. وسىعان وراي ەندى وقۋشىلار پرواكتيۆتى فورماتتا, ياعني ەشقايدا بارىپ ءوتىنىش بەرمەي-اق, ءتۇرلى ۇيىرمەمەن جانە سەكتسيامەن قامتىلادى. ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ءدىني جانە باسقا دا زياندى اقپاراتقا جول بەرمەۋ تۋرالى ناقتى مىندەت بەكىتىلدى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ءسويتىپ, بيىل «بالا قۇقىقتارى تۋرالى» زاڭعا جەتىم بالالارعا تالىمگەرلىك جاساۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇل قادام اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ بولاشاعىنا وڭ ىقپال ەتىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك سالادا ىلگەرىلەۋدىڭ جارقىن مىسالى بولاتىنى راس.
بەكنازار قازيەۆ – 2018 جىلدان بەرى ءبىر بالاعا قامقورلىق جاساپ كەلە جاتقان تالىمگەر. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – وتە ءساتتى جوبا.
«مەن العاش 2017 جىلى وسى جوباعا ۇمىتكەر رەتىندە تىركەلدىم. ءارتۇرلى ىرىكتەۋدەن وتكەن سوڭ, ۆيتالي دەگەن بالانى قامقورلىعىما بەردى. كەيىن پاندەميا باستالىپ كەتكەن كەزدە بالامەن اپتاسىنا ءبىر رەت كەزدەسىپ تۇردىق. اپتاسىنا ءبىر رەت بىرگە قىدىرىپ, ءبىر كۇندى ماعىنالى وتكىزۋدى قولعا الدىم. ۆيتيا قازىر وتان الدىنداعى اسكەري بورىشىن وتەپ ءجۇر. ال مەن العاش تالىمگەر بولعان كەزدە ءتىپتى ۇيلەنبەگەن ەدىم. سودان كەيىن ۇيلەنىپ, وتباسىن قۇردىم», دەيدى ول.
«بالا تۋعاندا اق قاعازداي تازا بولىپ تۋادى, ونىڭ ۇستىنە شيمايدى قالاي سالساڭ, قاعاز بەتىنە سولاي تۇسەدى. بالا تاربيەسى دە سونداي, قالاي تاربيەلەسەڭ, سولاي وسەدى» دەيتىن ايگىلى فرانتسۋز ويشىلى جان-جاك رۋسسونىڭ ناقىل ءسوزى وسىندايدا ويعا ورالادى. ال ۇلى جازۋشى لەۆ تولستوي «بالا تاربيەلەۋ – شىنداپ كەلگەندە, ءوز-ءوزىڭدى تاربيەلەۋ», دەيدى. دەمەك بالا تاربيەسىنە, ونىڭ ىشىندە جەتىم بالالاردىڭ ءتالىم-تاربيەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ ەل بولاشاعىنا سالعان ۇلكەن ينۆەستيتسيا ەكەنى داۋسىز.