ساتباەۆ سۋ ارناسىنداعى بوگەتتىڭ جاعدايى كاسىپورىن وكىلدەرىن الاڭداتىپ وتىر. ايتۋىنشا, وسىدان بەس جىل بۇرىن №87 بوگەتكە جاسالعان جوندەۋ جۇمىستارى ساپاسىز جۇرگىزىلىپ, بۇگىندە ونىڭ سالدارى ايقىن بىلىنە تۇسكەن. بوگەتتىڭ جيەگى مۇجىلە-مۇجىلە, بۇگىندە قاۋىپتىڭ ەڭ جوعارى شەگىنە جەتىپ وتىر.
ساتباەۆ ارناسىنىڭ جاعدايى كەرى كەتىپ تۇرعانىن بۇدان جىل بۇرىن دا ماسەلە ەتىپ كوتەرگەنبىز. «قازسۋشار» رمك ونىڭ جىلدىق تابىسىنان 2 ملرد تەڭگەنى جىرىپ الىپ, ەلىمىزدىڭ وزگە اۋماقتارىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا جۇمساپ جاتقانىن, سالدارىنان ارنانىڭ قارجىلىق احۋالى ناشارلاپ كەتكەنىن تىلگە تيەك ەتكەنبىز. الايدا ماسەلەگە جوعارى جاقتاعىلار باس اۋىرتپاي وتىر.
جىعىلعاننىڭ ۇستىنە جۇدىرىق, بيىل ارنا بويىندا تاعى ءبىر ماسەلەنىڭ قۇلاعى قىلتيدى. 2019 جىلى ءتورتىنشى سۋ تورابىنىڭ 87-بوگەتىندە رەكونسترۋكتسيا جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. الايدا مەردىگەر كومپانيا جوندەۋ جۇمىستارىن ساپاسىز ءارى شالا-شارپى جۇرگىزىپ, بۇگىندە سۋ قويماسى اپاتتىق جاعدايدا تۇر. سونىڭ سالدارىنان ارنانىڭ تەحنيكالىق كۇيى ناشار جاعدايعا تۇسكەن.
ساتباەۆ ارناسى پاۆلودار پايدالانۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير ەگەرەۆتىڭ ايتۋىنشا, ساپاسىز جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ سالدارىنان جاقىن ماڭداعى ەلدى مەكەندەرگە قاۋىپ ءتونىپ وتىر. سۋ قويماسىنىڭ ەرنەۋى جىرىلىپ كەتسە, مول سۋ سىرتقا لاق ەتە قالۋى مۇمكىن. بوگەت تەز ارادا قالپىنا كەلتىرىلمەسە, كوكتەمگى سۋ جىبەرۋ شارالارى كەزىندە جاعداي قيىنداي تۇسەدى.
– ءبىزدى جازعى ۋاقىتتا سۋ بەتىندە پايدا بولاتىن تولقىندار الاڭداتادى. قىستا پروبلەما جوق. تولقىن بوگەتكە سوعىلعان سايىن ول مۇجىلە بەرەدى. كەز كەلگەن ۋاقىتتا جارىپ شىعۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن الاڭدايمىز. قازىر بوگەتتىڭ جاعدايىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىرمىز, كۇيى ناشارلاپ بارادى. قۇرىلىسقا تولىق جوندەۋ جاسالۋى كەرەك, – دەيدى ول.
بۇل ماسەلەنى «Amanat» پارتياسىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسى باقىلاۋعا العان. ولار ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىندا سۋ ارناسىنا بارىپ, جاعدايمەن تانىسىپ تا قايتتى. تۇيتكىلدى شەشۋ ءۇشىن ساراپتاما جاساپ, قايتادان مەردىگەردى تاڭداۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. بۇعان دەيىنگى مەردىگەر جۇمىستاردى جەرىنە جەتكىزىپ ورىنداي الماعانى انىق, سەبەبى ول ماماندانعان كومپانيا ەمەس ەدى. سۋ ارناسى ونى سوتقا بەرىپ, جەڭىپ شىققان. بىراق سوت ىستەرىنىڭ ءوزى ەكى جىلعا سوزىلىپتى. سوندىقتان ماماندار الداعى ۋاقىتتا كونكۋرستىق جۇمىستاردا جەڭىپ شىعاتىن مەردىگەردى تاڭداۋدا ساق بولۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتىپ وتىر.
«ارنا – ستراتەگيالىق تۇرعىدان وتە ماڭىزدى نىسان. ونداعى كەمشىلىكتەر ورتالىق قازاقستان ءۇشىن ايتارلىقتاي اپاتتىق جاعداي تۋىنداتۋى مۇمكىن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اتالعان سۋ ارناسىنىڭ جوندەۋ جۇمىسىنا قوماقتى قارجى ءبولىندى. ءبىز بۇل قاراجاتتىڭ دۇرىس يگەرىلۋىن قاداعالايمىز. بۇعان دەيىنگى جوندەۋ ساپاسىز بولىپ شىقتى. ەندىگىدە ونداي كەمشىلىك ورىن الماۋى كەرەك», دەيدى «Amanat» پارتياسى وڭىرلىك فيليالى پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ولەگ كوستەنكو.
جالپى ارنا پاۆلودار وبلىسىنىڭ ماي اۋدانىنداعى بەلايا وزەنىنەن باستالىپ, قاراعاندىعا دەيىن جالعاسادى. جالپى ۇزىندىعى 459 شاقىرىم بولسا, سونىڭ 380-دەي شاقىرىمى پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان. سۋ تورابىنىڭ بىرەگەيلىگى سول, 22 سۋسورعى ستانساسى سۋدى تومەننەن جوعارىعا قاراي ايداپ, جالپى بيىكتىگى 418 مەترگە دەيىن كوتەرەدى. مۇنداي سۋ ارتەرياسى جەر بەتىندە جوق. ونىڭ جوبا-جوسپارىن كەزىندە اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ ءوزى جاساپ كەتكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيتىنى دە انىق. سۋسورعى-قۋات جابدىقتارى جىلىنا شامامەن 2 200 ملن كۆت/ساعات ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىناتىندىقتان ارنانىڭ ەكىنشى كەزەگى – «قاراعاندى – جەزقازعان» باعىتى جۇرگىزىلمەدى. ياعني سول تۇستاعى ماماندار مۇنى ءتيىمدى ەمەس دەپ ەسەپتەدى. سونىڭ اسەرىنەن ارنا بۇگىندە ءوز الەۋەتىنىڭ تەك 40 پايىزىن عانا پايدالانادى.
رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, جىلىنا تۇتىنۋشىلار ارنادان 450-460 ملن تەكشە مەتر سۋ ساتىپ الىپ وتىر. كاسىپورىن ازاتتىق جىلدارىندا ءۇش مارتە بانكروت بولا جازداعان. بىرنەشە جاعدايدان اۋپىرىمدەپ شىققانىمەن, اقىر سوڭى 2000 جىلى بانكروت بولىپ تانىلىپ, قايتا قۇرىلىمداۋدان وتەدى. سول تۇستا مەكەمە «قانىش ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن بولىپ اتالدى. الايدا 2011 جىلى ۇيىم رەسپۋبليكالىق مارتەبەسىنەن ايىرىلىپ, «قازسۋشار» رمك-نىڭ فيليالى بولىپ قانا قالدى. سۋ ارناسىنا قىزمەت كورسەتىپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ قۇلدىراۋى وسى ۋاقىتتان باستالىپ كەتكەنى كەزدەيسوقتىق ەمەس. سەبەبى «قازسۋشار» رمك ونى دەربەستىگىنەن عانا ايىرىپ قانا قويعان جوق, جىل سايىن ارنا ارقىلى تۇسەتىن ميللياردتاعان تەڭگە تابىستى جىرىپ اكەتىپ, رەسپۋبليكامىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە قۇيدى. ال ارنا بويىندا جىلدار بويى ەڭبەكتەنىپ كەلگەن قىزمەتكەرلەردىڭ ۇلەسىنە ەشتەڭە تيمەدى. ەڭبەكاقى وسپەدى, تەحنولوگيالىق جابدىقتارعا كۇردەلى جوندەۋلەر جەتكىلىكتى جۇرگىزىلمەدى.
ءبىر كەمشىلىگى, ارنانىڭ ماسەلەسى جىل سايىن كوتەرىلەدى دە, اياعى سيىرقۇيىمشاقتانىپ «جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە» قالىپ قويا بەرەدى. بۇل تاراپتا ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسى ستراتەگيالىق تۇرعىدان ەلىمىزدىڭ بىرقاتار ءوڭىرى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنىن, ونىڭ جۇمىسىندا كىنارات شىقسا, زاردابىن وتاندىق ۇلكەن ونەركاسىپتەر, قالالارداعى ميلليونداعان تۇرعىندار تارتاتىنىن ەسكەرۋىمىز قاجەت. بۇگىندە سۋ ارناسى پاۆلودار, قاراعاندى, ۇلىتاۋ وبلىستارى مەن استانا قالاسىنا تىرشىلىك ءنارىن جەتكىزىپ تۇرعان جالعىز سۋ كوزى ەكەنى, بۇعان قوسا تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيالىق كومبيناتى, ەكىباستۇزداعى قوس ماەس-ءتىڭ بۇعان بايلاۋلى تۇرعانى نازارعا الىنسا يگى. ونىڭ ۇستىنە ارنادان اقمولا وبلىسىنىڭ قورعالجىن كولىنە, پاۆلودار وبلىسىنىڭ شىدەرتى القابىنا جىل سايىن سۋ جىبەرىلىپ, كولتاباندار مەن سۋارمالى القاپتاردى قامتاماسىز ەتىپ تۇرعانىن نەگە ۇمىتامىز؟
بولاشاقتا استانا باعىتىندا جاڭادان سالىناتىن سوفيەۆكا سۋ قويماسىنا دەيىن شىدەرتى ارناسىنان سۋ تارماعى جۇرگىزىلەدى. بۇل جۇمىستار, اتاپ ايتقاندا, جوبالاۋ, قۇرىلىس جانە ودان ارعى قىزمەت كورسەتۋ ق.ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسىنا تىكەلەي جۇكتەلگەنى ءجون بولار. ەندەشە, سۋ ارناسىنىڭ كاسىپورنىن جەكە قۇرۋ, ونىڭ ابدەن ەسكىرگەن جۇيەلەرىن جاڭارتىپ, ۇيىمدى دامىتۋدىڭ ءجون-جوباسى قايتا جاسالسا دەگەن تىلەك بار.
پاۆلودار وبلىسى