قاتەر سەيىلە باستادى

سۋ باسۋ قاۋپى سەيىلە قويماعان توبىل, ءتىنتۋىر وزەندەرىنىڭ بويىن­داعى ەلدى مەكەندەردىڭ احۋالىن جەدەل شتاب ءجىتى باقىلاپ وتىر. وبلىس ورتالىعىنا توبىل وزەنى ارقىلى كىرەتىن ءۇش كوپىردىڭ ەكەۋى جابىق تۇر. سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارىنان 24 جول جابىلىپ ەدى, وبلىستىق جەدەل شتاب 9 جولدىڭ بويىندا كولىك قوزعالىسى قايتا جاندانعانىن حابارلادى. قالعان جولداردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇ­مىستارى ءجۇرىپ جاتىر.

«توبىل وزەنىندەگى سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋى جانە ەلدى مەكەندەردى سۋ باسۋ قاۋپىنە بايلانىستى وتكەن دەمالىس كۇندەرى بار كۇش قوستاناي قالاسى مەن قوستاناي اۋدانىنا جۇمىلدىرىلدى. وسى رەتتە ەرىگەن قار سۋىنىڭ اعىسىن باسقا ارناعا بۇرۋ ءۇشىن ارىق دايىنداۋ, ينەرتتى ماتەريالدار سالىنعان قاپتاردى توسەۋ, سۋ سورۋ, جاعالاۋلاردى نىعايتۋ سياقتى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلدى. سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە شامامەن 774 822 مىڭ تەكشە مەتر ەرىگەن قار سۋى سورىلىپ, 74 299 مىڭنان اسا قاپ,  7 265 توننا ينەرتتى ماتەريال توسەلدى», دەپ حابارلادى وبلىستىق جەدەل شتاب وكىلدەرى.

فەدوروۆ, قارابالىق, قاراسۋ, قوستاناي, اۋليەكول, ب.مايلين, قوستاناي اۋداندارىندا دا ەرى­گەن قار سۋىن سورۋ, قاپ توسەۋ جۇ­مىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ب.ماي­لين اۋدانىنا قاراستى ايەت جانە نيكولاەۆ اۋىلدارىنىڭ, تور­عاي وڭىرىندەگى بىرنەشە ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارى ۇيىنە ورالدى. تورعايداعى ەۆاكۋاتسيا پۋنكتتەرىندە جاتقان ءتاۋىش, كولقامىس, ارالباي ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارى اۋىلدارىنا تىكۇشاقپەن جەتكىزىلدى. تەنتەكساي اۋىلىنان ءتورت وتباسى ۋاقىتشا جاركول اۋىلىندا تۇراتىن بولدى. جەرگىلىكتى اكىمدىك ولارعا باسپانا بەرىپ, تۇرمىسقا قاجەتتى زاتتارمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.

تورعاي اۋىلىنداعى ەۆاكۋا­تسيا­لىق پۋنكتتەردەگى بارلىعى 600-دەن اسا ادام اۋىلدارىنا ورالىپ, ەۆاكۋاتسيالىق ورتالىقتار جابىلعان. جەرگىلىكتى بيلىك اتالعان اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسىنا قاجەت ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەكتى تىكۇشاقپەن جەتكىزىپ بەرىپ جاتىر. مۇنداي كومەك كولىك قاتىناسى ۇزىلگەن ەلدى مەكەندەرگە جول قالپىنا كەلگەنشە تۇراقتى تۇردە كورسەتىلەدى.

سونداي-اق وڭىردە سۋ تاسقىنى سالدارىنان كەلگەن شىعىندى ەسەپتەۋ, باعالاۋ كوميسسياسى جۇمىس ىستەيدى. اتالعان كوميس­سياعا جانگەلدين اۋدانى بويىنشا بۇگىنگە دەيىن 58 ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. مۇنىڭ سىرتىندا, تۇرعىندارعا 50 اەك كولەمىندە الەۋمەتتىك وتەماقى تولەندى. 8 ساۋىردەگى مالىمەت بويىن­شا 32 تۇرعىنعا 5,9 ملن تەڭگە الەۋ­مەتتىك كومەك بەرىلگەن.

سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالارعا تجم, ءىىم, جاو, قورعانىس مينيسترلىگى جانە باسقا دا ۇيىمداردان بارلىعى 2 709 ادام, 443 تەحنيكا, 144 موتو­پومپا, 29 ءجۇزۋ تەحنيكاسى, 3 اۋە تەحنيكاسى جۇمىلدىرىلدى. ۆولونتەرلەر كوممۋنالدىق قىز­مەت جۇمىسشىلارىن, مەم­لەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىنىڭ كەزەكشى قىزمەت­كەر­لەرىن ىستىق تاماقپەن, شايمەن قامتاماسىز ەتىپ جاتىر.

ۇلكەن سۋ قويمالارى جىبەرىپ جاتقان سۋ مولشەرى دە ازايىپ كەلەدى. ماسەلەن, قاراتومار سۋ قوي­ماسى اعىزىپ جاتقان سۋ مولشەرى سەكۋندى­نا 2 200 تەكشە مەترگە دەيىن ازايدى. جوعارعى توبىل جانە جەلقۋار سۋ قويمالارىنان جىبەرىلىپ جاتقان سۋ مولشەرى دە ازايا ءتۇستى. قوستاناي قالاسىنىڭ شەتىندەگى «شاعالا» جاعالاۋىنان دا سۋدىڭ 2-3 مەتر كەرى قايتقا­نىن بايقاۋعا بولادى. ءالجان, زارەچنىي اۋىلدارىندا دا سۋ تۇرعىن ۇيلەردەن 4 مەتر كەيىن شەگىنگەن.

قاراتومار, جوعارعى توبىل, جەلقۋار سۋ قويمالارىن باقىلاپ وتىرعان سۋ ماماندارىنىڭ ايتۋىن­شا, سۋ قويمالارىنىڭ جاعدايى قاناعاتتانارلىق جاعدايدا, ەش قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان جوق. الايدا «قازگيدرومەت» جاڭبىر جاۋادى دەگەن بولجام جاساپ وتىر. جاۋىن جاۋسا, جاعداي ءسال كۇردەلەنۋى مۇمكىن. قاراتوماردان شىعىپ جاتقان سۋ مولشەرى بىرازعا دەيىن كۇرت ازايىپ كەتپەيدى. ويتكەنى سۋ قويماسىنا ايەت, توبىل وزەندەرى مەن رەسەيدەن كىرەتىن باسقا دا وزەندەر ارقىلى ەرىگەن قار سۋى تولاسسىز قۇيىلىپ جاتىر.

ء«بىز 7 ناۋرىزدا وڭىردەگى سۋ قويمالارىنا 700 ملن تەكشە مەتر سۋ جينالادى دەگەن بولجام جاساعانبىز. الايدا توپىراق قاباتىنا بايلانعان توڭنىڭ قالىڭدىعى 1,5 مەتر بولعاندىقتان, سۋ جەرگە ءسىڭىپ ۇلگەرمەي, دەنى سۋ قويمالارىنا كەلىپ قۇيىلدى. مۇنىڭ ورسكىدەگى جاعدايمەن ەش بايلانىسى جوق. ويتكەنى توبىل-تورعاي سۋ باسسەينى ول دامبىمەن بايلانىسپايدى. سونداي-اق ەل ىشىندە بۇل سۋدىڭ ءبارى رەسەيدەن كەلىپ جاتىر ەكەن دەگەن نەگىزسىز اڭگىمەلەر دە ايتىلىپ قالادى. ءيا, توبىل مەن ايەتكە قۇياتىن سىنتاستى, ءبىرسۋات, قارعالى ايەت, ارشالى ايەت وزەندەرى رەسەيدەن كىرەدى. ول جاقتا دا سۋ تاسقىنى بولىپ جاتىر. سەبەبى جان-جاقتان كەلىپ قوسىلاتىن سالالارى كوپ. ونىڭ ۇستىنە جەر بەدەرى دە بىزگە قاراي ەڭىستەي تۇسەتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. رەسەيدىڭ بىزگە جاقىن تۇرعان برەدينسك, كوتەنينسك سۋ قويمالارىنا ءارى كەتكەندە 700 ملن تەكشە مەتر سۋ سىيادى. ال جوعارعى توبىل, قاراتومار سۋ قويمالارىنىڭ سىيىمدىلىعى 1,500 ملرد تەكشە مەتر بولادى. ياعني ءبىزدىڭ ەكى سۋ قويمامىزدى تولتىرۋ ءۇشىن رەسەيدىكىندەي شامامەن 200 سۋ قويماسى كەرەك بولادى. كەيبىر ادامدار قاراتومارداعى سۋدى تۇگەل اعىزىپ جىبەرۋ كەرەك ەدى دەيدى. ونى تۇگەل اعىزىپ جىبەرۋگە بولمايدى. ويتكەنى جوعارعى توبىل, قاراتومار سۋ قويمالارى ليساكوۆ, رۋدنىي قالالارىن كوم­مۋنالدىق-وندىرىستىك سۋمەن قام­تاماسىز ەتىپ تۇر. سوندىقتان ءبىز بۇل ەكى سۋ قويماسىن سۋ تاسقىنىنا ازىرلەگەندە اۋا رايى بولجامىنا سۇيەنە وتىرىپ, مەيلىنشە كوپ مولشەردە سۋ جىبەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك», دەيدى توبىل-تورعاي ينسپەكتسياسى مەملەكەتتىك با­قىلاۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى سەرگەي مۇقاشەۆ.

وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن تۇرعىنداردىڭ بارىنە بىرجولعى الەۋمەتتىك تولەمدەر بەرىلەدى, سونداي-اق دەمەۋشىلىك جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتىلەدى. بۇگىنگە دەيىن 587 وتباسىعا 107,3 ملن تەڭگە تولەنگەن.

قوستاناي وبلىسى