ءوزىڭدى وزگە سىيلاسا...

ءتىل – حالىقتىڭ جان دۇنيەسى, رۋحاني نەگىزى, ەلدىڭ ەركىندىگى مەن ۇلتتى تانىتاتىن باستى بەلگىسى, توڭىرەگىنە بۇقارانى توپتاستىرۋشى, بىرىكتىرۋشى فاكتور. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – ءومىر تالابى, زامان سۇرانىسى, قوعام قاجەتتىلىگى. قوعامدا, قىزمەتتە قاي سالانى بولسا دا, مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن ماماندار باسقارعانى ابزال. سەبەبى ءتىل بىلگەن ادام­نىڭ بويىندا ۇلتتىق, حالىقتىق, مەم­لە­كەت­شىلدىك سيپات باسىم بولادى.

مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ, قوعامدا ورنىق­تىرۋ, الدىڭعى قاتارعا شىعارۋ بارى­سىن­داعى كۇلبىلتەلى تاقىرىپتىڭ ءبىرى – ەلى­مىز­دى مەكەن ەتكەن باسقا ۇلت وكىلدەرىنىڭ مەم­لەكەتتىك تىلگە دەگەن ىقىلاسى, ونى ۇي­رە­نۋگە دەگەن نيەتى. قازاق ءتىلىن شەبەر مەڭ­گەر­گەن باسقا ەتنوس وكىلدەرىنە دەگەن ءىلتي­پات, قۇرمەتىمىز ەرەكشە ەكەنى بەسەنەدەن بەل­گىلى. قابىلەت-قارىمىنا ساي قىزمەت جولىنا كەڭ ءورىس اشىلىپ, ابىروي-اتاققا دا كەنەلىپ جاتادى.

قازاق حالقى قاي كەزدە دە, قاي ۇلتتى دا, كىم-كىمدى دە سىرتقا تەپپەگەن. قايتا جاتسىنباي, ءتۇرى, ءدىنى, ءتىلى, مادەنيەتى, سالت-داستۇرىنە قاراماي جاقىن تارتىپ, تورىنە شى­عارىپ, بارىن ءبولىپ بەرىپ, كەڭپەيىلدىلىك, دار­قاندىق تانىتقان. سونداي ىزگىلىك پەن كىسىلىك, ادامشىلىق پەن باۋىرمالدىق يەسى – قازاق حالقىنا, ونىڭ باي تىلىنە قانشا قۇرمەت كورسەتىپ, سىيلاسا دا ارتىقتىق, كوپتىك ەتپەيدى.

تىلگە قاتىستى قوعامدا قالىپتاسىپ قالعان قاساڭ ءبىر قاعيدا: «مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىپ ۇيرەنۋگە سونشالىقتى قاجەتتىلىك جوق» دەگەنگە كەلىپ سايادى. وسىعان وراي ءبىزدىڭ ءبىر قارسى ءۋاجىمىز بار. ءتىلدى قاجەتتىلىكسىز-اق, ەلگە, ۇلتقا دەگەن قۇرمەتپەن دە وقىپ ۇيرەنۋگە بولادى, وعان ءبىر عانا نەمىس ۇلتىن مىسال ەتسەك تە جەتكىلىكتى دەپ بىلەمىز. ماسەلەن, جەر-جەرلەردەگى سياقتى, كەڭەس زامانىندا ءبىزدىڭ اۋدان ورتالىعىندا دا نەگىزىنەن نەمىس حالقىنىڭ وكىلدەرى تۇراتىن «بەرلين» كوشەسى بولدى. البەتتە, كوشە بويى قاشاندا تاپ-تۇيناقتاي تازا, جيناقى, ءۇي-جايلاردىڭ بارلىعى ورنىقتى, ۇعىنىقتى. ەڭ باستىسى – وسى تۇرعىنداردىڭ بارلىعى دەمەي-اق قويايىن, باسىم كوپشىلىگى قازاق تىلىندە تازا سويلەپ كەتتى. ەشقانداي قاجەتتىلىكسىز! ول كەزەڭ كەرىسىنشە, باسقا ۇلت وكىلدەرى تۇرماق, ءبىزدىڭ ءوزىمىز «ورىس ءتىلىن بىلمەسەڭ, اشتان ولەسىڭ, كوشتەن قالاسىڭ» دەپ, بالالارىمىزدى جاپپاي ورىس مەكتەپتەرىنە بەرىپ, ورىسشا ء«تىل سىندىرىپ» جاتقان كەز بولاتىن. مىنە, سونداي سولاقاي ساياسات تۇسىندا دا نەمىستەر جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ءتىلىن عانا ۇيرەنىپ قانا قويماي, سالت-ساناسى, ادەت-عۇرپىنا دا زور پەيىل, قۇرمەت تانىتا ءبىلدى. بۇگىندە تاريحي وتاندارىنا كوشىپ كەتكەندەرىنە قاراماستان, كوپشىلىگى كەزىندەگى قۇدايى كورشىلەرىن ۇمىتپاي, حابارلاسىپ, ءجون-جوسىق سۇراسىپ تۇرادى. الدا-جالدا اعايىننىڭ ول جاققا جولى تۇسەتىنىن ەستي قالسا, سالەم-ساۋقات جىبەرەتىن نيەتىن بىلسە, «باسقا ەشتەڭەلەرىڭ كەرەك ەمەس, قازى-قارتا, جال-جايا, قىمىزدى مولىنان قامتىڭدار» دەپ تىلەك ەتەدى. ونى ايتاسىز, بەلگىلى ءبىر ازامات ءالى كۇنگە دەيىن اۋدان ورتالىعىندا توعىزقۇمالاق بويىنشا وتەتىن ءداستۇرلى اشىق بىرىنشىلىككە سول جاقتا ءجۇرىپ-اق دەمەۋشىلىك جاساپ كەلەدى. وسكەن ەلگە, جەرگە دەگەن قۇرمەت وسىنداي-اق بولسا كەرەك.

قايسىبىر جىلى قيسىنى كەلىپ, شەتەلگە شىعا قالدىق. انتاليا (تۇركيا) قالاسىندا وتكەن تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ حالىقارالىق ناۋ­رىز فورۋمىنا قاتىستىق. جات جەردە جۇرگەندە قاراكوز قانداستارىڭ تۇرماق, كوپكە ورتاق ورىس تىلىندە سويلەيتىن كەز كەلگەن ادام باۋىرىڭ بولىپ كەتەدى عوي. ساپىرىلىسقان تۋريستەر ىشىنەن ەۋروپا تورىنەن, گەرمانيا ەلىنەن كەلگەن ءبىر ايەل ءبىزدىڭ ءتۇر-تۇسىمىزگە قاراپ, قازاقستاننان ەكەنىمىزدى شىرامىتىپ, ءجون سۇراستى. مىنە, قىزىق! قازاق تىلىندە سايراپ تۇرعان سارى كەلىنشەك تۋعان اۋدانىمدا تۋىپ-وسكەن بولىپ شىقتى. كەيىن 90-جىلدارى اتا-اناسىمەن بىرگە تاريحي وتانىنا قونىس اۋدارعان. «العاشقى ماحابباتىم قازاق ەدى» دەپ, قاي-قايداعىنى ەسكە الىپ, كەتەر-كەتكەنىمىزشە ءار نەنى ءبىر سۇراپ, ۇيىرىلۋمەن بولدى...

بەلگىلى ءبىر قايراتكەر تۇلعانىڭ: «بارشاعا تايانىش بولعان قازاققا دا سۇيەنىش كەرەك» دەپ ايتقانىنداي, بۇگىندە ونىڭ تىلىنە دە جان-جاقتى قولداۋ, سۇيەنىش تە, قورعانىش تا كەرەك. سول تۇرعىدا ەلىمىزدە بىرلىك پەن تاتۋلىق اياسىندا باقۋات ءومىر ءسۇرىپ جاتقان وزگە ەتنوس وكىلدەرى تاراپىنان دا مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن ىنتا-ىقىلاس, ادال نيەت, قالىپتى قۇرمەت, جوعارى جاۋاپكەرشىلىك بولعانىن قالار ەدىك..