قوستانايدان تورعايعا شىعىپ بارا جاتىپ, ارقالىق, امانگەلدى جاعىندا سۋدىڭ بەتى قايتا باستادى, بىراق تومەندە جاتقان اقكولگە سۋ كەلىپ جاتىر ەكەن دەگەن حابار الدىق. «قازگيدرومەتتىڭ» مالىمەتىنشە, وڭىردە ءدال مۇنداي الاپات سۋ تاسقىنى بۇرىن-سوڭدى بولماعان.
600-گە جۋىق ادام قۇتقارىلدى
تاسقىننىڭ جويقىندىعى سونشالىق, ارقالىق قالاسى مەن امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارىنا قاراستى بىرنەشە اۋىل مەن قىستاقتاردى ءبىر كۇننىڭ ىشىندە سۋ باسىپ قالدى. ب ۇلىنگەن ءۇي كوپ, سۋعا كەتكەن, جوعالعان مالدا ەسەپ جوق. ايتەۋىر باس امان. بىرىككەن قۇتقارۋ كۇشتەرى بىرنەشە كۇن بويى ارپالىسىپ ءجۇرىپ, قىزىل سۋدىڭ قۇرساۋىندا قالعان اۋىل, قىستاقتاردان 575 ادامدى ەۆاكۋاتسيالادى.
ءوڭىر باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ, وبلىستىق باسقارما-دەپارتامەنت باسشىلارىنىڭ ءبارى ءتورت-بەس كۇننەن بەرى ارقالىقتا جۇمىس ىستەپ جاتقان جەدەل شتابتىڭ باسى-قاسىندا ءجۇر. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, قۇتقارۋ جۇمىستارىنا مىڭنان اسا ادام, 500-ءدىڭ ۇستىندە ءتۇرلى تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان.
«ونىڭ ىشىندە 4 تىكۇشاق بار. تەك كەيىنگى ەكى كۇننىڭ ىشىندە قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان شالعاي اۋىلدار مەن قىستاۋلاردان 600-گە جۋىق ادام قۇتقارىلدى. كەشە كەشكىلىك بىرنەشە جوعارى ۆولتتى ەلەكتر باعاندارى قۇلادى. بۇگىن تاڭەرتەڭ سولاردى جوندەۋگە كىرىستىك. قازىر امانگەلدى اۋدانىنا قاراستى 30 ەلدى مەكەننىڭ 20-سى جارىقسىز وتىر. بۇگىن ءتۇن ورتاسىنا دەيىن وسى ەلدى مەكەندەرگە جارىق بەرىپ, ەرتەڭنەن باستاپ جانگەلدين اۋدانىنداعى ەلەكتر جەلىلەرىن جوندەۋگە كىرىسەمىز. ءۇش اۋداندا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتەتىن ارنايى كوميسسيا جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىردە-ءبىر ادام كومەكسىز قالمايدى. ەڭ الدىمەن قيراعان ءۇي, ب ۇلىنگەن عيمارات, مال شىعىنىن ساناپ, انىقتاپ, باعالاۋ قاجەت. تۇرعىنداردىڭ شىعىنى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تولىقتاي وتەلەدى», دەدى ق.اقساقالوۆ.
ءوڭىر باسشىسى ۇلىتاۋ جاقتان تاعى سۋ كەلۋى مۇمكىن ەكەنىن, سوندىقتان قۇتقارۋ شارالارىمەن قاتار, سۋ تاسقىنىنىڭ ەكىنشى تولقىنىنا دايىندىق شارالارى ءجۇرىپ جاتقانىن ايتتى.
« ۇلىتاۋ جاقتا قار كوبەسى ءالى سوگىلە قويعان جوق. وعان تىكۇشاقپەن قاۋىپتى ايماقتارداعى ادامداردى قۇتقارۋ شارالارى بارىسىندا اۋەدەن بارلاۋ ارقىلى كوز جەتكىزدىك. دەمەك بۇل – تاسقىننىڭ ەكىنشى تولقىنى بولادى دەگەن ءسوز. وسىعان بايلانىستى ساقتىق شارالارىن ابدەن كۇشەيتە ءتۇسۋىمىز قاجەت. قاۋىپتى جەردە ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىندار ەرتەرەك قاۋىپسىز جەرلەرگە جەتكىزىلسىن. بارلىق دەپارتامەنت باسشىلارى – ارقالىق قالاسىندا. توتەنشە جاعداي جويىلعانشا ارقايسىسى ءوز سالاسى بويىنشا سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن حالىققا ءتيىستى كومەكتەرىن بەرۋى كەرەك», دەدى اكىم.
ارقالىق قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابزال ءتاشىموۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋ تاسقىنىنان قاۋىپ تونگەن تۇرعىنداردى قاۋىپسىز جەرگە شىعارۋ جۇمىستارى ءالى جالعاسىپ جاتىر. 27 ناۋرىز كۇنى جالعىزتال اۋىلىنان 2 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان «ورازالى» شارۋا قوجالىعىنان ءبىر ازامات قۇتقارىلىپ, ارقالىققا جەتكىزىلدى. سارباس, باقىتبەك, تاڭسۇلتان, بولات ك قىستاقتارىنان – 15 ادام, قىزىلجۇلدىز, قايىڭدى اۋىلدارىنان – 128 ادام, ەكىدىڭ اۋىلىنان – 17 ادام, جۇمان قىستاعىنان – 21 ادام, قازبەك, سالمان, مايلىوبا, قوعا قىستاقتارىنان – 12 ادام, بارلىعى 194 ادام ەۆاكۋاتسيالانعان. 29 ناۋرىزدا ساۋقىنباي, توققوجا, قىلىشباي, بەيسەن قىستاۋلارىنان جالپى سانى 17 ادام قاۋىپسىز جەرگە جەتكىزىلگەن. تەحنيكا بارا المايتىن ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى تىكۇشاقپەن ەۆاكۋاتسيالانىپ جاتىر. قازىر اۋەلى ادامداردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ ماڭىزدى بولىپ تۇر. سوندىقتان قۇتقارۋشىلار نەگىزگى كۇشتى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە سۋ باسىپ قالعان ەلدى مەكەندەر مەن قىستاقتاردا قالىپ قويعان تۇرعىنداردى قاۋىپسىز جەرگە شىعارۋعا جۇمساپ جاتىر.
جانگەلدين اۋدانىندا دا جاعداي اۋىر. قۇتقارۋشىلار سۋ باسىپ قالعان كولقامىس اۋىلىنىڭ 106 ادامىن كوكالات اۋىلىنىڭ ورتالىعىنا كوشىردى. سۋ باسۋ قاۋپى ءتونىپ تۇرعان تەنتەكساي اۋىلىنىڭ 24 تۇرعىنى ءتاۋىش اۋىلىنا ورنالاستىرىلدى.
«ەۆاكۋاتسيالانعان ادامداردىڭ باسىم بولىگى تۋعان-تۋىستارىنىڭ ۇيلەرىنە جايعاستى. كولقامىستا 33 ادام قالدى. ول جەردە ءبىر قايىق, ءبىر گازەل اۆتوكولىگى جانە 5 قۇتقارۋشى توبى بار. كوكالات اۋىلى بويىنشا 8 ادام كەزەكشىلىك اتقارىپ جاتىر. تەنتەكساي اۋىلىنان كوشىرىلگەن 24 ادام ءتاۋىش اۋىلىنداعى قاراتۇبەك ورتا مەكتەبىنىڭ عيماراتىنا جايعاستىرىلدى. ءبىز ۇنەمى بايلانىستامىز. وكىنىشتىسى, كەشەدەن بەرى اۋداندا ەلەكتر جارىعى ءوشىپ, ۇيالى بايلانىس ءۇزىلدى. سوعان قاراماستان جەدەل قۇتقارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. وسى اۋىرتپاشىلىقتى كوپ بولىپ ءبولىسىپ جاتقان ەرىكتىلەر مەن اۋىل ازاماتتارىنا العىس بىلدىرەمىن», دەيدى اۋدان اكىمى شوتا وسپانوۆ.
29 ناۋرىزدا وبلىس اكىمى ق.اقساقالوۆ ارقالىقتاعى جەدەل شتاب وتىرىسىن وتكىزدى. شۇعىل كەڭەستە تورعاي وڭىرىندەگى سۋ باسىپ قالعان ەلدى مەكەندەردەن شىعارىلعان بالالاردىڭ وقۋدان قول ءۇزىپ قالماۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە قارالدى.
جيىندا قىزىلجۇلدىز اۋىلىنان ەۆاكۋاتسيالانعان 40 بالانىڭ ارقالىق قالاسىنداعى تۋىستارىنىڭ ۇيىنە ورنالاسقانى, قازىر تۇرمىسىنىڭ جايلى ەكەنى ايتىلدى. قىزىلجۇلدىز بالالارى 4-توقساندا ارقالىق قالاسىنداعى №5 مەكتەپتە وقۋىن جالعاستىرادى. ولارعا وزدەرى تۇرعان اۋىلدان ەۆاكۋاتسيالانعان 14 مۇعالىم ساباق بەرەدى. وقۋ قۇرالدارىمەن, كەڭسە كەرەك-جاراقتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلىپ, بالالاردىڭ بارىنە مەكتەپكە كيەتىن كيىم-كەشەك ساتىپ الىنعان.
ال جانگەلدين اۋدانىندا كولقامىستان كوشىرىلگەن ايسا نۇرمانوۆ مەكتەبىنىڭ 44 بالاسى اۋىلدان 19 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان كوكالات ەلدى مەكەنىندەگى الباربوگەت مەكتەبىندە وقيدى. ولار دا كيىم-كەشەك, كىتاپ-داپتەر, باسقا دا مەكتەپ قاجەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
ء«بىرىنشى ساۋىرگە دەيىن بارلىق بالانى كيىممەن, وقۋلىقتارمەن, كەڭسە كەرەك-جاراقتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – وقۋشىلاردىڭ ۇزدىكسىز ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ. بۇل ءۇشىن بارلىق رەسۋرستى قوسامىز», دەدى ق.اقساقالوۆ.
بالالارعا ارنالعان كەرەك-جاراقتار جالپىعا بىردەي ءبىلىم بەرۋ قورىنان ساتىپ الىنادى.
ەرىكتىلەردىڭ قولعابىسى
قىسىلتاياڭ ساتتە ءوڭىر جاستارىنان, مەكەمەلەر مەن قوعامدىق ۇيىمداردان قۇرالعان ەرىكتىلەر كومەككە مۇقتاج وتباسىلاردىڭ اۋلاسىنداعى قاردى قاقپا سىرتىنا شىعارىپ, سۋ سورۋ, ارىق قازۋ ءتارىزدى جۇمىستارعا اتسالىسىپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار ەرىكتىلەر سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن تۇرعىنداردى تاماقتاندىرۋ, جاتىن جايمەن, كيىم-كەشەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە كومەكتەسىپ جاتىر. مىسالى, ارقالىقتاعى ەرىكتىلەر جاساعىندا 4 كوللەدجدىڭ, جەرگىلىكتى پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ 100-دەن اسا ستۋدەنتى ءجۇر.
ناعىز ەلگە جاناشىر ازاماتتار وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە تانىلادى. مىسالى, الەۋمەتتىك جەلىدە قىزىل سۋ باسىپ قالعان قىزىلجۇلدىز اۋىلىنىڭ تۇرعىنى (اتى-ءجونىن انىقتاي المادىق) اتقا قايىق بايلاپ الىپ, اۋىل تۇرعىندارىن تىكۇشاق قوناتىن توبەگە تاسىپ ءجۇردى. امانگەلدى اۋدانىنداعى سۋ تاسقىنىنا قارسى كۇرەسىپ جاتقان قۇتقارۋشىلارعا ىستىق تاماق ءپىسىرىپ, تاسىپ اكەپ بەرىپ جۇرگەن جەرگىلىكتى «سامعاۋ» ءدامحاناسىنىڭ يەسى گاۋحار ەسكەندىروۆانىڭ ءىسى دە كوپشىلىكتى ءسۇيسىنتتى. ارقالىق قالاسىنىڭ تۇرعىنى الماگۇل قاشاەۆا ءوز ۇيىنەن 100 ادامعا اس دايىنداپ, قىزىلجۇلدىز اۋىلىنان كوشىرىلگەن كىسىلەرگە اپارىپ بەرگەن. وبلىستىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ بەلسەندى وكىلدەرى دە قارجى جيناپ, وڭتۇستىك اۋداندارعا 1000 قاپ, 500 قولعاپ, كۇرەك, ساپ جىبەردى.
ءۇش اۋداندا بىردەي وبلىستىق جاستار ورتالىعىنىڭ شتابتارى جۇمىس ىستەپ جاتىر.
«امانگەلدى اۋدانىنداعى توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى بەلسەندى جاستار ۆولونتەرلىك موبيلدىك توپ قۇرىپ, سۋ تاسقىنىنان جاپا شەككەندەرگە كومەككە كەلدى. قازىرگى تاڭدا اۋداندا 300-دەن اسا ەرىكتى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ۆولونتەرلەر شتابى اۋداندىق ورتالىق كىتاپحانانىڭ عيماراتىندا ورنالاسقان. ءبىرىنشى موبيلدىك توپ اباي, س.سەيفۋللين, م.دۋلاتوۆ كوشەلەرىندەگى تۇرعىندارعا, ەسىر اۋىلىنا كومەكتەرىن بەرىپ جاتىر. ەكىنشى موبيلدىك توپ ەۆاكۋاتسيالانعان سەلو تۇرعىندارىنا 250 ادامدىق مەشىت اسحاناسىندا ىستىق تاماق, قۇرت كوجە, باۋىرساق ءپىسىرىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ەۆاكۋاتسيالانعان تۇرعىندارعا ەكى «گازەل» كولىگىمەن قوستانايدان كەلگەن رەزەڭكە ەتىك, ش ۇلىق, كۇرتەشەلەر بەرىلىپ جاتىر. كازىرگى تاڭدا 2 ملن تەڭگەگە جۋىق قاراجاتقا استانا قالاسىنان گۋمانيتارلىق كومەك كەلە جاتىر. ونى ىشىندە ەۆاكۋاتسيالانعان تۇرعىندارعا كەرەكتى ماتراس, توسەك-ورىن, ينەرتتى قۇرالدار, كۇرەك, قاپشىق, شام سياقتى اسا قاجەتتى زاتتار بار. ال ءۇشىنشى ءموبيلدى توپ گۋمانيتارلىق كومەكتەردى تاسىمالداۋمەن اينالىسادى. ولار قوستاناي – امانگەلدى, استانا – امانگەلدى باعىتىنداعى گۋمانيتارلىق كومەكتەردى تاسىمالداپ ءجۇر. ال جۇرگىزۋشى جىگىتتەر ەۆاكۋاتسيالانعان تۇرعىنداردى تىكۇشاقتان قارسى الىپ, ارنايى دايىندالعان ورىندارعا ورنالاستىرىپ جاتىر. سونداي-اق قوستاناي گاز سۇيىتۋ مەكەمەسىنىڭ باسشىسى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى ماحاببات جوتاەۆ امانگەلدى اۋدانىنىڭ 200 وتباسىنا سۇيىتىلعان گاز جەتكىزىپ بەردى», دەيدى امانگەلدىدەگى ەرىكتىلەر شتابىنىڭ جەتەكشىسى ايبەك تاڭاتباەۆ.
قايىرىمدىلىق شارالارىنان بايلانىس وپەراتورلارى دا شەت قالىپ جاتقان جوق. مىسالى, «Beeline» ۇيالى بايلانىس وپەراتورى توتەنشە جاعداي رەجىمى جاريالانعان ارقالىق قالاسى مەن امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىنا تەگىن بايلانىس قىزمەتتەرىن اۋداردى.
«Beeline» وپەراتورى سۋ تاسقىنى بولىپ جاتقان تورعاي وڭىرىندەگى تۇتىنۋشىلاردىڭ قازاقستان بويىنشا بارلىق نومىرىنە 50 مينۋتتىق بىرلىك, 50 SMS جانە 7 كۇنگە 10 گب كولەمىندە ينتەرنەت-ترافيگىن اۋداردى. ابونەنتتەرگە بۇل تۋرالى SMS حابارلاما جىبەرىلگەن. اۋدارىمدى «مەنىڭ بيلاينىم» قوسىمشاسى نەمەسە *106# پارمەنى ارقىلى تەكسەرۋگە بولادى.
وبلىس اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى اتالعان وپەراتور قاجەت بولعان جاعدايدا تەگىن بايلانىس قىزمەتتەرىنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋعا ءازىر ەكەنىن حابارلادى.
امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ كوبى سۋ تاسقىنىنىڭ سالدارىنان ۇيالى بايلانىسسىز قالعان. 29 ناۋرىزدا «تەلە2» جانە «بيلاين» كومپانيالارىنىڭ جەدەل ءىس-قيمىلدارىنىڭ ناتيجەسىندە اۋدان ورتالىقتارى امانگەلدى مەن تورعايدا ۇيالى بايلانىس ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق امانگەلدى اۋىلىندا «كسەلل» اق بايلانىس وپەراتورى بايلانىس ورناتتى, تورعاي اۋىلىن «كسەلل/اكتيۆ» ءموبيلدى ينتەرنەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر.
امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارى جارىقسىز قالعاندا «قازاقتەلەكوم» اق تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەرى تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك اتقارىپ, ديزەل-گەنەراتورلارىنىڭ كومەگىمەن تۇرعىن ۇيلەر مەن وزگە دە عيماراتتاردى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتتى. تەلەكوم-وپەراتورىنىڭ كۇشىمەن وبلىس ورتالىعىنان 600 كم قاشىقتا ورنالاسقان ەكىدىڭ اۋىلىندا ستاتسيونارلىق بايلانىس ىسكە قوسىلدى. تەلەكوم-وپەراتور بايلانىس نىساندارىن سۋ باسۋ قاۋپىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا اپات ايماعىنا قوسىمشا كۇش-قۇرال جونەلتىلگەنىن مالىمدەدى.
«قازىرگى تاڭدا امانگەلدى اۋىلىندا «تەلە2», «بيلاين», «كسەلل/اكتيۆ» ۇيالى بايلانىسى جۇمىس ىستەپ تۇر. وسىدان 20 مينۋت بۇرىن تورعاي اۋىلىندا «بيلاين» بايلانىسىن ىسكە قوستىق. «تەلە-2» بايلانىسىن تۇندە قوسقانبىز. بۇگىن قوستانايدان 2 ديزەل ستانساسى شىقتى. كەشكە دەيىن «كسەلل/اكتيۆ» ۇيالى بايلانىسىن قوسۋعا تىرىسامىز», دەدى «قازاقتەلەكوم» اق وكىلى.
سوڭعى مالىمەت بويىنشا, توتەنشە جاعداي جاريالانعان وڭىرلەردە سۋ تاسقىنى باسەڭدەگەن. الايدا ۇلىتاۋ جاقتان كەلەتىن سۋدىڭ قارقىنى, اۋقىمى قانداي بولاتىنى بەيمالىم.
قوستاناي وبلىسى