افوريزم – شاعىن فيلوسوفيالىق وي, تاجىريبەلىك ءتۇيىن, لوگيكالىق قيسىن. ءافوريزمنىڭ باستى شارتتارى – ومىرلىك قۇبىلىستارعا جانە ادام مىنەزىنە دەگەن كوزقاراستاعى انىقتىق, ويدى جەتكىزۋدەگى دالدىك پەن قىسقالىق. افوريزم – وي تامىزىعى. «افوريزمدەر» ايدارىندا عابيت مۇسىرەپوۆ, باۋىرجان مومىش ۇلى ويلارىن ۇسىندىق.
(XX-XXI عع.)
عابيت مۇسىرەپوۆ
1) مەن قازاقتىڭ قازاقتىعىنا جەتەرلىك ەشتەڭە بار دەپ ويلامايمىن.
2) تەك ىرىلىك قانا اڭىزعا اينالادى.
3) قازاق ەلى – ءالى دالا تابيعاتىمەن ءوزىن تۇتاس سەزىنەتىن ەل.
4) وي دا تۇتقىندالادى.
5) سوزشەڭدىك – ۋاقىت تراگەدياسى.
6) ۇلى اقىندار ءجابىر-جاپا, قورلىققا تولى قيانات جىلدار مەن زامانداردا ءبىر ايقاي سالماي قالعان ەمەس.
7) ءبىر ادامنىڭ جۇزىندە ەكى-ءۇش ءتۇرلى سەزىمنىڭ بەلگىلەرى بولا بەرەدى ەكەن-اۋ...
8) ادامنىڭ بەت تەرىسى ميى جاسالعان ماتەريادان بولسا كەرەك. سوندىقتان ميىنا (ويىنا, سەزىمىنە, كوڭىلىنە) كەلگەنى – قولما-قول بەتكە شىعا كەلەدى.
9) جامان ءتىل – مادەنيەتسىزدىكتىڭ بەلگىسى, ەلمەن بايلانىس ءۇزىلۋى.
10) كوبىكتىڭ كولەڭكەسىندەي عانا ەلەس بەرەتىن ويلار بولادى.
11) جالعىز شام ءتۇندى تۇتاس جارىققا اينالدىرا المايدى.
12) قازاقتىڭ قايعى-قۋانىشىندا بۇرقان-تارقاندىق جوق, بايسالدى سالماقتىلىق بار. قايعىسى ۇزاققا سوزىلادى, قۋانىشى تەز باسىلادى.
13) قازاقتىڭ ءبىر وقىس مىنەزى: ەموتسيا ۇستىندە كەلىپ قالعان بايلامعا توقتايدى.
14) مەنىڭ بىلەرىم: قاي جازۋشىنىڭ بولسىن سوڭعى ءسوزى ايتىلماي كەتەدى.
باۋىرجان مومىش ۇلى
1) ادىلدىكتى مويىنداۋ – ادال كىسىنىڭ ءىسى.
2) باتىرلىق تاۋەكەل مەن اقىلدىڭ ەسەبىنەن شىعۋعا ءتيىس. تاۋەكەل كەيدە اقىلدى دا اقتاپ الادى. ال اقىلسىز تاۋەكەلدى ەشتەڭە دە اقتاپ الا المايدى.
3) ىلعي التىن ىزدەمە – شوقتىڭ ءبارى وت بولماس,
سۇلۋ سوزگە قۇل بولما – زەرلى وي وندا كوپ بولماس.
4) اقىلگويلىك كەيدە ونەگەسىزدىككە تىرەيدى.
5) اسىرە ادالدىق جالعاندىقپەن پارا-پار.
6) ءتىل تازالىعى ءۇشىن كۇرەس ەشقاشان تولاستامايتىن ماڭگىلىك كۇرەس.
(ەربول شايمەردەن ۇلى قۇراستىرعان «قازاق افوريزمدەرى» كىتابىنان ىرىكتەلىپ الىندى)