ەسىمدە ءمان بولۋى كەرەك

دۇنيە ەسىگىن اشىپ, ءومىر تابال­دى­­رىعىن ەندى اتتاعان نارەستەگە جا­را­سىمدى, ايشىقتى ات بەرۋ – باع­زى­دان كەلە جاتقان ءۇردىس. تاريح قات­پارلارى دا تالاي الەۋمەتتىك ىس­تەر­دى, قوعامدىق قۇبىلىستار مەن ءىرى وقيعالاردى ادام ەسىمىمەن اتاپ, ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكىزدى. نىسپى دا حالىق اۋزىنداعى اڭىز-ءافسانا سەكىلدى ەسكىرىپ ءارى جاڭارىپ وتىردى. «استە ۇلتتىق سانا-سەزىمدى, ءدىلىمىزدى ساقتاپ, بولاشاققا جارقىن قاراۋ ءۇشىن نارەستەگە قويار ەسىمگە دە ءمان بەرۋ كەرەك», دەيدى ەتنولوگ, تاريحشى تۇرار ساتتارقىزى.

– ادامنىڭ ەسىمى اتالسا, قاي ۇلتتىڭ وكىلى ەكەنىن بىردەن بىلەمىز. ماسەلەن, سەرگەي, يۆان دەسە – سلاۆيان ۇلتىنىڭ وكىلى. البەتتە, حالقىمىزدا اراب, پارسى تىلىنەن ەنگەن ەسىمدەر كوپ. ولار ءتىپتى قازاقىلانىپ كەتكەن. دەگەنمەن ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىن ويلاساق, ۇلت مۇددەسىن بيىك قويىپ, ۇرپاعىمىزعا قازاقشا ات قويعانىمىز دۇرىس. ءار ۇلت وزگە ۇلتتاردان وزىندىك ەرەكشەلىگىمەن, ءتول تاريحىمەن, ۇلتتىق مادەنيەتىمەن دارالانىپ تۇرۋعا ءتيىس. جاراتقاننىڭ ءوزى ءبىزدى ۇلتتار مەن ۇلىستارعا بولگەن. سوندىقتان ۇرپاعىمىزعا ماعىناسى تەرەڭ, تاربيەلىك ءمانى زور, قازاق ەسىمدەرىن قويعان ابزال, – دەيدى ەتنولوگ.

بالاعا ات قويۋعا جەڭىل-جەلپى قا­راۋعا بولمايتىنىن كونە كوز قا­ريا­لارىمىز, اعا بۋىن ايتىپ-اق كەلەدى. بىراق جۇرت قيالعا ەرىك بەرىپ, قو­­عام­داعى تۇسىنىكسىز ۇردىسكە ىلە­سىپ, ايكۇمىس, بالقاديشا, بايانسۇلۋ, بوتاكوزدەردى ياسينا, حاديا, اعليا, زاميليا سىندى ەسىمدەرگە الماستىردى. وعان ستاتيستيكالىق دەرەكتەر دە دالەل. ماسەلەن, اقپان ايىندا ياسينا –155, سافيا – 276, ايشا ەسىمدەرى 140 رەت قويىلىپتى.

– باتىر باۋىرجان بابامىز: «ادام­نىڭ اتى ءيتتىڭ كليچكاسى ەمەس, اتتى ابايلاپ قويۋ كەرەك. نەگە دەسەڭ, ادام ەسىمى مەن بولمىسىنىڭ تىلسىم بايلانىسى بار ەكەنى كۇمانسىز, بىراق سىرى اشىلماعان, قۇپياسى كوپ», دەگەن ەكەن. بۇگىندە حالىق ارا­سىندا قازاقى پايىم-تۇسىنىگىمىز بەن ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىمىزگە جات نارسە بەلەڭ الىپ بارادى. قازاق بولۋدان ارلانىپ, بالاسىنا ارابشا ات قوياتىندار كوبەيىپ كەتتى. ءيا, بۇرىندا دا ءدىني ەسىمدەر قويعان, بىراق ول ەسىمدى ارقالاۋدىڭ جۇگى اۋىر ەكەنىن بىلگەن ۇلكەندەر تىكە اتاماعان. ايتالىق, اباي اتامىزدىڭ شىن ەسىمى يبراھيم ەكەنى بەلگىلى. قازىر بالالارعا ات قويۋدىڭ ۇلتتىق سيپاتى جوعالىپ بارادى. قازاققا ءتان ەمەس, سەريالداردىڭ كەيىپكەرلەرى, شەتەلدىك جۇلدىزداردىڭ ماعىناسى تۇسىنىكسىز ەسىمدەرىن قويۋعا قۇمار بولدىق. جاس كەزىندە ادەمى كورى­نەر ەسىمنىڭ ەرتەڭ ادام قار­تاي­عان كەزدە قالاي وعاش ەستىلەتىنىن ويلانايىقشى. ماسەلەن, جاسمين اجە, ادەل اجە دەگەن ەسىمدەر ادام قارتايعان كەزدە قالاي ەستىلەدى؟! ءبىر كەزدەرى ءسان بولعان ينديرا, ەلميرا, ەلۆيرا دەگەن اپالاردىڭ بۇگىندە ەسىمدەرىن قازاقشالاپ اتاپ جۇرگەنىن كورىپ ءجۇرمىز. قازاقتىڭ ءاپ-ادەمى ەسىمدەرىنە «ا, يا» ارىپتەرىن جالعاپ ايتۋ دا سانگە اينالىپ, قالىپتاسىپ بارا جاتقان سىڭايلى. ماسەلەن, اينۇرىمىز اينۋرا, جانارىمىز جانارا, اسەمىمىز اسەما, دامەلىمىز دامەليا, كاميلامىز كاميلا. ءتىپتى قۇجاتتارىندا دا وسىلاي جازىلىپ ءجۇر, – دەيدى ت.ساتتارقىزى.

ايتا كەتەيىك, سكانديناۆيا تۇ­بەگىن­دەگى فينليانديادا بالاعا ەسىم قويۋدا قاتاڭ تالاپ ساقتالۋى كەرەك. قۇجاتقا سايكەس, نارەستەگە كەي ات­تاردى قويۋعا تىيىم سالىنىپتى. مىسالى, يسۋس سەكىلدى دىنگە قاتىسى بار كەيىپكەرلەر نە بولماسا پايعام­بار­لاردىڭ, قانداي دا ءبىر زاتتىڭ, بۇيىمنىڭ اتاۋىن سابيگە تاڭۋعا رۇقسات جوق. ءتىپتى ادامنىڭ اتى-جونىنە قاتىستى زاڭ بويىنشا ۇل بالالاردى ايەلگە, قىزداردى ەرلەرگە ءتان ەسىممەن اتاۋعا مۇلدەم شەكتەۋ قويىلعان. ال بىزدە مۇنىڭ ءبىرى دە ەسكەرىلمەگەن.