«جاسىل سۋتەك» زاۋىتىنىڭ ينجەنەرلەرى دايىندالىپ جاتىر

وسى ورايدا تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور, حالىقارالىق اقپاراتتاندىرۋ اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, MBA, ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنت-رەكتورى (YU, اقتاۋ) قازاق-نەمىس تۇراقتى ينجەنەريا ينستيتۋتىنىڭ (KINI, اقتاۋ) نەگىزىن قالاۋشى جانە تەڭ قۇرىلتايشىسى بەرىك احمەتوۆپەن زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان-نەمىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى (DKU, الماتى), قازاق-نەمىس تۇراقتى ينجەنەريا ينستيتۋتىنىڭ (KINI, اقتاۋ) نەگىزىن قالاۋشى جانە تەڭ قۇرىلتايشىسى ۆولراد روممەلمەن سۇحبات جۇرگىزگەن ەدىك.

- جۋىردا ءوز جۇمىسىن باستاعان قازاق-نەمىس تۇراقتى ينجەنەريا ينستيتۋتىنىڭ الدىنا قويعان ماقسات, يدەيالارىمەن بولىسسەڭىزدەر.

ب.احمەتوۆ: - ەسەنوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ميسسياسى - ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ تۇراقتى دامۋى ءۇشىن وقىتۋ, شابىتتاندىرۋ جانە زەرتتەۋ جۇرگىزۋ. Svevind Company كومپانياسىنىڭ HyrasiaOne جوباسىن ەستىگەندە, ءبىزدى ەڭ قىزىقتىرعان ماسەلە قانداي ماماندار كەلەدى دەگەن سۇراق بولدى. سەبەبى, حالىق شەتەلدىك قاتىسۋى بار وتاندىق كومپانيالار تۋرالى ءسوز بولعاندا, نەگە جاڭا كومپانيالارعا كادرلار شەتەلدەن اكەلىنەدى دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ەسەنوۆ ۋنيۆەرسيتەتى وسى باعىتتا نە ىستەي الادى؟ قر پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلدىڭ باتىس وڭىرلەرىندە شەتەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالىن اشۋ تاپسىرىلدى. بىزدە جاسىل سۋتەگى بويىنشا قۇزىرەتتىلىك بولماعاندىقتان, ءبىز الماتى قالاسىندا ورنالاسقان قازاقستان-نەمىس ۋنيۆەرسيتەتىمەن قانداي ورتاق جوبا جاساي الاتىنىمىز تۋرالى نەمىس ارىپتەستەرىمىزگە بايلانىسقا شىقتىق. وسى ورايدا جاسىل سۋتەگىنى وندىرۋگە, ونى ەۋروپالىق وداققا تاسىمالداۋعا, سونداي-اق كومىرقىشقىل گازىن ازايتۋعا باعىتتالعان بىرلەسكەن ينستيتۋت قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. جەرگىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ جانە قازاق جاستارىنىڭ الەۋەتىن تۇتاستاي پايدالانۋ باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولدى. ەكىنشىدەن, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى, جاسىل سۋتەگىنى ءوندىرۋ, تاسىمالداۋ جانە ساقتاۋ بويىنشا نەمىس سەرىكتەستەرىمىزبەن بىرلەسىپ زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە ىنتىماقتاستىقتى دا ارتتىرۋ قاجەت بولدى. بۇل جاسىل سۋتەگىنى ءوندىرۋ, ونى تاسىمالداۋ, سۋدى تۇششىتۋ, ەلەكتروليز سالاسىندا ترانسفەرت جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر بويىنشا عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزۋ ءۇشىن قر ۇكىمەتى تاراپىنان قولداۋ مەن قارجىلاندىرۋ بار ەكەندىگى ءمالىم. ءۇشىنشى ماسەلە - يننوۆاتسيالىق ستارتاپتاردى نەمەسە سپينوفف كومپانيالارىن دامىتۋ ارقىلى ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى نەمىس تەحنولوگيالارىن زەردەلەۋ.

ۆ.روممەل: - قازاق-نەمىس تۇراقتى ينجەنەريا ينستيتۋتىن قۇرۋ پروتسەسى باستالعان كەزدە, ءبىز جاسىل سۋتەگى وندىرىسىنە ماماندانعان «Svevind» كومپانياسىنىڭ HyrasiaOne جوباسىنىڭ باستالۋىنا بايلانىستى, نازارىمىزدى الماتىدان اقتاۋ قالاسىنا اۋدارۋدى شەشتىك. ءبىز ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى اسەر ەتەتىن وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قولداۋ كورسەتۋگە دايىنبىز. ءبىزدىڭ ينستيتۋتتا كادرلار دايارلاۋ جوبانى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى, بۇل بولاشاقتا ەنەرگەتيكانىڭ تۇراقتى دامۋىنا اكەلەدى. قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىندە ەلەۋلى وزگەرىستەر كۇتىلىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا, ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا الداعى 20 جىل ىشىندە قانداي وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن ەكەنىن تالداۋ ماڭىزدى.

- KINI جوباسى بولاشاقتا ماڭعىستاۋ وڭىرىنە جانە ونىڭ جاستارىنا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟

ب.احمەتوۆ: - ءبىزدىڭ نەمىس ارىپتەستەرىمىزدىڭ تاجىريبەسى مەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ترانسفەرتتەۋ كەزىندە شەتەلدىك يندۋستريا 4.0 باعىتى بويىنشا جاس مامانداردى دايارلاۋ, ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ جانە تۇتاستاي العاندا مەملەكەتتىڭ ءتيىمدى دامۋىنا ىقپال ەتەدى. بارلىق ستۋدەنتتەردىڭ اتا-انالارى گەرمانيادا وقىتۋعا جاعدايى جەتە بەرمەيدى, سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەت پەن مەملەكەتتىڭ رەسۋرستارى جاستارعا شەتەلدىك سەرىكتەستەردىڭ قاتىسۋىمەن شەت ەلدەرگە بارماي-اق ۇزدىك ينجەنەرلىك مەكتەپتەردە ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. العاشقى 2 جىل ورىس جانە قازاق تىلدەرىندە وقىتىلادى, بىراق 3 كۋرستان كەيىن نەمىس ءتىلىن قارقىندى وقىتۋ ارقىلى, ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر گەرمانيادا نەمىس ستاندارتتارىنا سايكەس 1 جىل وقيدى, ال سوڭعى التى ايدا گەرمانيانىڭ جەتەكشى كومپانيالارى نەگىزىندە تاعىلىمدامادان وتەدى. KINI-دە وقۋدى تامامداعاننان كەيىن ستۋدەنتتەر ەكى ديپلوم الادى: ءبىر قازاقستاندىق DKU جانە YU بىرلەسكەن ديپلومى, سونداي-اق تاڭدالعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا بايلانىستى گەرمانيانىڭ سەرىكتەس-جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ديپلومى. وتكەن جىلى ءبىز ەكى باعدارلامانى اشتىق: «ەنەرگەتيكالىق جانە ەكولوگيالىق ينجينيرينگ», «لوگيستيكا». بۇل توپتارعا ءبىز 44 ستۋدەنتتى ەكى كەزەڭدىك ىرىكتەۋ ارقىلى قابىلدادىق. ءبىرىنشى كەزەڭدە ءبىز ستۋدەنتتەرگە اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ دەڭگەيىن انىقتاۋ ءۇشىن تەستىلەۋ جۇرگىزدىك. KINI-دە ءبىلىم الۋشىلاردى ىرىكتەۋ ەرەجەلەرىنە سايكەس ا2 دەڭگەيىندە اعىلشىن ءتىلىن بىلۋگە قويىلاتىن تالاپ بەلگىلەندى. ەكىنشى كەزەڭدە نەمىس ۋنيۆەرسيتەتتەرى پروفەسسورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن اعىلشىن تىلىندەگى ۇمىتكەرلەرمەن سۇحبات جۇرگىزىلدى. ىرىكتەۋ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك گرانت نەگىزىندە 40 ستۋدەنت, قالعاندارى اقىلى نەگىزدە قابىلداندى. نەمىس تالاپتارىنا سايكەس ءبىز ينستيتۋتتىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىنا 20 بىلىكتى وقىتۋشىنى تاڭدادىق. وقىتۋشىلاردىڭ بارلىعى دەرلىك شەتەلدە تاعىلىمدامادان نەمەسە وقۋىن اياقتادى, اقش, گەرمانيا, شۆەيتساريا جانە ۇلىبريتانيادا ءبىلىم الدى, ۇلكەن كاسىبي تاجىريبەسى بار. KINI ارقاسىندا ءبىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىمىز ەل جاستارى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى.

ۆ.روممەل: - HyrasiaOne جوباسىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ جانە تولىق تابىسقا جەتۋ ءۇشىن ءارتۇرلى داعدىلارى مەن بىلىكتىلىگى بار كوبىرەك مامانداردى تارتۋ قاجەت. KINI ينستيتۋتىندا دايىندالعان جوعارى بىلىكتى ماماندار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تاجىريبەلى ينجەنەرلەر مەن قاراپايىم جۇمىسشىلار دا قاجەت بولادى. جۇمىسشىلاردىڭ كوپشىلىگى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان الىنادى. بۇل جوبا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ بارلىق تۇرعىنى ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك. ماڭعىستاۋدا ەسەنوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا وقۋ, جۇمىس, تۇرۋ ءۇشىن دە تاماشا جاعدايلار جاسالعان. KINI ينستيتۋتى ايماقتىڭ تۇراقتى دامۋىنا جانە ونىڭ تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا ۇلەس قوسۋعا تىرىسادى.

- KINI جوباسىندا قانداي قادامدار جاسالدى  جانە ودان ءارى دامۋ جوسپارى قانداي؟

ب.احمەتوۆ: - ەڭ الدىمەن, ءبىز وسى جوبا ءۇشىن DKU-مەن جانە نەمىس سەرىكتەستەرىمەن بىرلەسكەن ينستيتۋت قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. وتكەن جىلى ءبىز گەرمانيا پرەزيدەنتى باستاعان نەمىس دەلەگاتسياسىنىڭ قاتىسۋىمەن اق ورداداعى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋى اياسىندا كەلىسىم-شارتقا قول قويىلدى. گەرمانيا پرەزيدەنتى بولاشاق تۇلەكتەرگە ارنالعان ۋاقىت كاپسۋلاسى سالىنعان بىرلەسكەن ينستيتۋتتى اشۋ جونىندەگى ءىس-شاراعا قاتىستى. ءبىزدىڭ تۇجىرىمدامامىز الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن پانارالىق زەرتتەۋ زەرتحانالارىن ۇيىمداستىرۋدى قامتيتىن كەڭ پانارالىق ورتانى قۇرۋ بولىپ تابىلادى. قۇرىلىس پروتسەسى ماڭعىستاۋ وبلىسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى شەڭبەرىندە شامامەن 2024/25 جىلعا جوسپارلانعان. ينستيتۋت قىزمەتىنىڭ ءبىرىنشى جىلىندا نەگىزگى مىندەت نەمىس ستاندارتتارىن ءبىزدىڭ ىشكى ستاندارتتارىمىزعا بەيىمدەۋ بولدى. كەلەسى وقۋ جىلىنا باكالاۆرياتتىڭ ءۇش ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى مەن ماگيستراتۋرانىڭ ەكى باعدارلاماسىنا قوسىمشا ستۋدەنتتەردى قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىر.  2030 جىلعا دەيىن ءبىز باكالاۆرياتتىڭ سەگىز ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جانە ماگيستراتۋرانىڭ التى باعدارلاماسى بويىنشا 1000-عا جۋىق ستۋدەنتتى قابىلداۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.

ۆ.روممەل: - ءبىز 7 جىل ىشىندە KINI-دە حالىقارالىق باعدارلامالار بويىنشا 1000-عا جۋىق ستۋدەنتتىڭ ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسايمىز. بارلىق ستۋدەنتتەر نەمىس ۋنيۆەرسيتەتىنەن قوس ديپلوم الا الادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز بىرنەشە جەتەكشى نەمىس ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ءبىز سونداي-اق «جاسىل» تەحنولوگيالارعا ماماندانعان TU Berlin جانە Hochschule Hof سياقتى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن سەرىكتەستىك ورناتتىق. وسىلايشا, ءبىز بىرتىندەپ جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ەنگىزىپ جاتىرمىز. KINI-دە جاڭا «جاسىل» تەحنولوگيالاردى, قولدانبالى عىلىمداردى جانە تىلدەردى ۇيرەنۋدە مانساپتىق ءوسۋدىڭ كەڭ پەرسپەكتيۆالارىن ۇسىنادى. ءوز سالاسىندا تەرەڭ ءبىلىمى بار جانە بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەرگەن ماماندار قازاقستاندا عانا ەمەس, ورتالىق ازيا مەن ەۋروپانىڭ باسقا ەلدەرىندە دە تابىستى جۇمىس ىستەي الادى. الايدا, ءبىز قازاقستاندا الەۋەت پەن مۇمكىندىكتەردى دامىتۋعا باستى نازار اۋدارامىز.

- كەلەسى وقۋ جىلىنا قابىلداۋ جوسپارى قانداي؟

ب.احمەتوۆ: - 2024-2025 وقۋ جىلىندا ينستيتۋتقا باكالاۆريات باعدارلامالارى بويىنشا وقۋ ءۇشىن 150 ستۋدەنتتى جانە ماگيستراتۋرا باعدارلامالارىنا 30 ءبىلىم الۋشىنى قابىلداۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وسىلايشا الداعى وقۋ جىلىندا ينستيتۋتتا باكالاۆرياتتىڭ بەس قوس ديپلومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى: «ەنەرگەتيكالىق جانە ەكولوگيالىق ينجينيرينگ», «لوگيستيكا», «تەحنولوگيالىق ينجەنەريا», «مەحاترونيكا», «وندىرىستىك مەنەدجمەنت» جانە ەكى ماگيستراتۋرا – «Industrial engineering» (ونەركاسىپتىك ينجەنەريا), «MBA Energy management» (ەنەرگەتيكالىق مەنەدجمەنت ماگيسترى) باعدارلامالارى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. جاقسى, ءبىلىمدى مامان بولۋ ءۇشىن شەتەلدەردە ءبىلىم الۋ شارت ەمەس, ءوز ەلىمىزدىڭ ىرگەلى وقۋ ورىندارىنىڭ جاڭاشىلدىعىن مويىنداي ءبىلۋىمىز كەرەك. ماڭىزدى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلاندىرۋ ءجۇرىپ جاتقان قازىرگى الەمدە ىرگەلى ءبىلىم مەن اناليتيكالىق ويلاۋ قابىلەتى قاجەت بولىپ قالا بەرەدى. سىني تۇرعىدان ويلاۋ جانە شىندىقتى وتىرىكتەن اجىراتۋ قابىلەتى نەگىزگى داعدىلارعا جاتادى. قاجەتتى اقپاراتتى تابا ءبىلۋ, تالداۋ جانە اقپاراتتىق مولشىلىق جاعدايىندا جۇيەلى تۇردە ويلاۋ ءسىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىڭىزدى ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى. جاساندى ينتەللەكتى قولداناتىن ادامدار ونى پايدالانبايتىنداردىڭ ورنىن باسۋى مۇمكىن. سوندىقتان جاڭا قۇرالدارعا دايىن بولۋ, ولاردى پايدالانۋ, بىراق سونىمەن بىرگە تاۋەلسىز ويلاۋ قابىلەتىن جوعالتپاۋ ماڭىزدى. بۇل سىزگە زاماناۋي الەمگە ءساتتى بەيىمدەلۋگە جانە ونىڭ مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا پايدالانۋعا كومەكتەسەدى. ءبىز جاستاردىڭ زامانعا ساي وسى تالاپتار تۇرعىسىنان كورىنۋىن قالايمىز.

ماڭعىستاۋ وبلىسى