تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسى ەلىمىزدە قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر دەسەك تە, ءبىرشاما ولقىلىقتىڭ بارى بەلگىلى. مىسالى, «+1 يلون ماسك» جوباسى جۇرگىزگەن ساۋالناما ناتيجەسىندە 196 مىڭ اۋىل بالاسىندا كومپيۋتەر جوق. وسى قايىرىمدىلىق قورىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ەرىكتىلەر قازىردىڭ وزىندە 166 نوۋتبۋكتى اۋىل جەتكىنشەكتەرىنە تابىستاپ, جوقتى جونىپ تاۋىپ وتىر.
اۋىل وقۋشىلارىنا نوۋتبۋك سىيعا تارتاتىن تاعىلىمدى جوبا 2022 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە بەلگىلى بولا باستادى. تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى باعدات مۋسين قولداپ, بۇل ءىستىڭ ماڭىزدى ەكەنىن دە ايتقان بولاتىن. جوبا اۆتورى – «كazdream» حولدينگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى داۋرەن تولەباەۆ. بۇل جەردەگى باستى مىندەت – اۋىلدا وقيتىن وقۋشىلاردى مۇمكىندىگىنشە كومپيۋتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ. ۇدەرىس قالاي جۇرەدى؟ ەرىكتىلەر قاجەتسىز قالعان, بىراق ىسكە جارايتىن نوۋتبۋكتەردى قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, مۇقتاج بالالارعا بەرەدى. ءار كومپيۋتەرگە ەلەكتروندى كىتاپتار, پرەزەنتاتسيالار, ماقالالار, بەينەساباقتار جۇكتەلەدى. ولاردى جەلىسىز پايدالانۋعا بولادى. تەحنيكا سومكە, جاڭا ءتىنتۋىر مەن قۋاتتاۋ قۇرىلعىسىمەن بەرىلەدى. وسى يگى ىسكە سىرتىنان قاراعاندا «ايتەۋىر جوقتان باردىڭ قامى عوي» دەگەن وي كەلۋى مۇمكىن. دەسە دە مۇمكىندىگىن پايدالانا الماي, تاسادا قالعان قانشاما تالانتتى بالانىڭ جولىن اشاتىنىن ويلاساق, كوڭىلگە شۋاق ۇيالايدى.
– ءبىر نوۋتبۋك – تسيفرلىق دامۋعا قالاناتىن ءبىر كىرپىش. ءار سىيلانعان نوۋتبۋك – ۇلكەن ءبىر بەلەسكە باستايتىن قادام. وسى بالالار ىشىنەن ەلىمىزدى ورگە سۇيرەپ, عىلىمي جاڭالىق اشاتىن نەمەسە تسيفرلىق الەۋەتىمىزدى كوتەرەتىن مامان شىعادى دەپ سەنەمىز. نەلىكتەن «+1 يلون ماسك»؟ ي.ماسك – الەمدى جاقسى جاققا وزگەرتكەن, تەحنولوگيادا تابىسقا جەتكەن تۇلعا. نوۋتبۋكتى العان بالالاردىڭ ءبىرى وسى جولمەن ءجۇرىپ, قازاقتان دا يلون ماسك شىعادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار. ءبىز ءوز مىسالىمىزدا جاس تا, كاسىبي شەبەرلىك تە, تابىس دەڭگەيى دە ماڭىزدى ەمەس ەكەنىن كورسەتەمىز. تەك كومەكتەسۋگە دەگەن ۇمتىلىس ماڭىزدى. ءىسىمىزدىڭ ءبارى اۆتوماتتاندىرىلعان. قايىرىمدىلىقتى ۇيالى تەلەفون ارقىلى جاساۋعا, ءوتىنىمدى ونلاين تاپسىرۋعا جانە قوردىڭ قاتىسۋشىسى بولۋعا بولادى, – دەگەن ۇسىنىس ايتتى جوبا ەرىكتىسى ابىلاي يسين.
كوبىنە قورعا ەسكى نوۋتبۋكتەر تۇسەدى. ونى جوندەۋگە ۇزاق ۋاقىت پەن قاراجات ءبولۋ كەرەك ەكەنى بەلگىلى. مىسالى, وسىعان دەيىن 166 بىرلىك تەحنيكانى بەرۋ ءۇشىن 400-دەن استام نوۋتبۋك قابىلدانعان. ءتىپتى كەيدە قالپىنا كەلتىرۋگە بولمايتىن, بالاعا مۇلدەم پايداسى تيمەيتىن مودەلدەر تۇسكەن. وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرە وتىرىپ, 2023 جىلدىڭ جازىندا ولار جوبانىڭ سايتىن CRM-گە بىرىكتىردى. بارلىق ۇدەرىستىڭ ستاندارتىن جاسادى. جوندەۋشىلەر مەن لوگيستەر جۇيەگە قوسىلدى. ءبارىنىڭ ناقتى رولدەرى پايدا بولدى. سايتتا كەستە تۇرىندە بازا بار, وندا ءار نوۋتبۋكتىڭ جولى كورىنەدى. WhatsApp, Telegram, SMS-ورتالىقپەن ينتەگراتسيا بار. نوۋتبۋكتى سىيعا تارتقانداردىڭ بارلىعىنا تەحنيكا جوندەۋگە بولا ما, كىمگە تاپسىرىلعانى تۋرالى ەسەپ بەرىلەدى.
– اي سايىن بەرىلەتىن نوۋتبۋك سانىن 1 مىڭعا دەيىن ارتتىرۋعا نيەت بار. بىراق ءبىز ونى ۇزاق ۋاقىت بويى تەكسەرگەندىكتەن, ءالى دە جوعارى دەڭگەيگە جەتكەن جوقپىز. نوۋتبۋك جيناۋ جۇمىستارىن باستاعان كەزدە ءارتۇرلى ماسەلەنى انىقتاي باستادىق. مىسالى, لوگيستيكانى تۇزەۋگە ءبىرشاما ۋاقىت قاجەت بولدى. كەيدە شىمكەنتتەن كەلگەن نوۋتبۋك استاناعا بەرىلىپ, سودان كەيىن ءبىز ونى قايتادان شىمكەنتتەگى وقۋشىعا بەرگەن كەزىمىز بولدى. وسى ولقىلىقتاردى دۇرىستادىق, – دەيدى د.تولەباەۆ.
ۇدەرىس ۇعىنىقتى بولۋ ءۇشىن ءبىر مىسال كەلتىرەيىن. يدەيا اۆتورى دانيار تولەباەۆقا سەگىز پايدالانىلعان نوۋتبۋك سىيلانعان. ول ونى قورعا بەرگەن. سوسىن ء«سىزدىڭ نوۋتبۋگىڭىز قابىلداندى, جىبەرۋگە دايىن» دەگەن ءماتىنى بار سەگىز SMS كەلگەن. سولاي سىيلىققا كەلگەن سەگىز كومپيۋتەر سەگىز بالاعا تابىستالعان. جاقىندا جوبا جۇمىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جوسپاردا بار. سوڭىڭ ءبىرى – ءار بالانى سىيلىقپەن بىرگە سۋرەتكە ءتۇسىرۋ. قايىرىمدىلىق جاساۋشى ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن سول سۋرەتپەن قاتار حابارلاما-ەسەپ الادى. بۇل تەك كوڭىلدەگى كۇدىكتى سەيىلتىپ قانا قويماي, تيىمدىلىكتى دە ارتتىرادى. ەگەر وسى ۇدەرىستىڭ بارلىعى رەتتەلىپ, تسيفرلاندىرىلسا, جوبا ءبىراز اۋىل بالاسىن قاناتتاندىرار ەدى.
– ەسكەرەر ءبىر كۇردەلى جايت بار. باستاپقىدا ءبىز كومپيۋتەرلىك تەحنيكانى قايتا وڭدەۋمەن اينالىساتىن كومپانيا قۇرعىمىز كەلدى. ونى قابىلداپ, بالالارعا تاراتۋ ءۇشىن. سودان كەيىن مۇنىڭ زاڭسىز ەكەنىن بىلدىك. ودان سوڭ مەملەكەتتىك ۇيىمداردان قاجەتسىز تەحنيكالاردى سۇراساق دەگەن وي كەلدى. بۇل دا مۇمكىن ەمەس بولىپ شىقتى. ويتكەنى ولار ءبارىن ەسەپتەن شىعارۋعا جانە جويۋعا مىندەتتى. بۇل باقىلانادى. ىنتىماقتاستىققا دايىن كومپانيالار بار. باعدات مۋسين كەلگەندە كوپتەگەن ۇيىمعا ەسكى نوۋتبۋكتەردى بىزگە بەرۋدى تاپسىردى. بىراق زاڭدى تۇردە ونى ەشكىم رەسىمدەي المادى. الايدا مۋسين بىزگە پيار تۇرعىسىنان كومەكتەستى. ءبىزدىڭ سەنىمدى قور ەكەنىمىزدى راستادى. ەندى مەن ونىمەن بىرگە تۇسكەن سۋرەتتى كورسەتىپ, مينيستر ءبىزدى قولدادى دەپ ايتا الامىن. دەگەنمەن دە ءبىز باسقا جۇيەگە كەلۋىمىز كەرەك. بىراق قانداي ەكەنىن ءالى بىلمەيمىن, – دەدى ماسەلە كوتەرىپ داۋرەن.
نوۋتبۋك كىمدەرگە بەرىلەدى؟ جوبانىڭ بۇل جاعى ازداپ اقساپ تۇر. سەبەبى وسى ءىستى جۇيەلەپ, ناعىز مۇقتاج بالالاردى تاڭدايتىن ارنايى ادام جوق. جوبا جەتەكشىسى دينارا شاجىمباەۆا ءوزى مەكتەپتەرگە قوڭىراۋ شالىپ «نوۋتبۋكتەر كەرەك پە؟» دەپ سۇراپ وتىرادى. كوبىنە سەنىمسىزدىك پەن تۇسىنبەستىكتىڭ كەسىرىنەن باستامالارى ماقۇلدانباي قالادى. مەكتەپتەر وقۋشىلارىنىڭ تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە مۇددەلى ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل ارەكەتتەرى قيسىنعا كەلمەيدى. تاڭعالاسىڭ. ونىڭ سەبەبىن يدەيا اۆتورى ءتۇسىندىرىپ بەردى: «سەبەبى – بيۋروكراتيا. كوبى ءبىلىم باسقارماسىنان رەسمي حات سۇرايدى. ولار بىزگە كۇدىكپەن قارايدى. ءتىپتى «كazdream» برەندى دە كومەكتەسپەيدى. ءبىز تۋرالى تەك استانا مەن الماتىدا عانا بىلەدى. سودان كەيىن نەگىزىنەن IT سالاسىنىڭ ماماندارىنىڭ عانا حابارى بار». بارلىق ديرەكتور يگى ۇسىنىسقا كەلىسە بەرمەيدى. ويتكەنى ەرىكتىلەر وتباسىنىڭ قارجىلىق جاعدايىن راستايتىن قۇجاتتاردى تالاپ ەتەدى. اتا-انالار انىقتاما بەرگىسى كەلمەيدى. نوۋتبۋكتى كىم كورىنگەن الماي, شىنىمەن مۇقتاج بالا الۋى ماڭىزدى بولعاندىقتان, ولار ناقتى دەرەكتەردى تالاپ ەتەدى.
جاقىندا قىمبات «MacBook Pro» اۋىل بالاسىنا تارتۋ ەتىلدى. ادەتتە ەرىكتىلەر تەحنيكانى مۇقتاج وتباسىلارعا ەشبىر تاڭداۋسىز تاراتادى. بىراق ماكبۋكتىڭ جايى باسقاشا بولدى. بۇرىنعى يەسى ونى ەڭ اقىلدى بالاعا بەرۋدى سۇراعان. ەرىكتىلەر مەكتەپكە بارىپ, مۇعالىمنەن ەڭ قابىلەتتى جانە تالاپتى وقۋشى كىم ەكەنىن سۇراعان جانە سول بالاعا بەرگەن. وسى جەردە ءبىر قىزىق وقيعا بولعان. نوۋتبۋك العانىنا قۋانعان بالا شاتتانعانى سونشا سىيلىعىن الىپ, سىرتقا قاراي جۇگىرە جونەلگەن. بۇل قىلىعىنا اڭ-تاڭ بولعان ەرىكتىلەر ونىڭ ارتىنان بارسا, اتاسىمەن بىرگە موتوتسيكلگە وتىرىپ, تاۋعا قاراي بەت العان. سويتسە, ەڭ اقىلدى بالا شوپاننىڭ نەمەرەسى بولىپ شىققان.
– بۇل بالالاردا نوۋتبۋكتەردىڭ بولماۋى عانا ەمەس, ينتەرنەتكە قاتىستى ماسەلەلەر دە بار. ءبىز مۇنى دا ەسكەرەمىز. ءتىپتى ءاربىر ەكىنشى نوۋتبۋك OLX-تەن ساتىلىپ كەتۋى مۇمكىن. ارينە, ءبىز ولاردىڭ نە كورىپ جاتقانىن, نە ىستەپ جاتقانىن باقىلاي المايمىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – جيناۋ جانە بەرۋ. بىراق مەنىڭ ويىمشا, وننان توعىزى تەك ويىندار ويناسا دا, ايتەۋىر بىرەۋى بولسا دا ءىلىم ۇيرەنەدى. ونىڭ ءوزى – جاقسى ناتيجە. ويتكەنى ول بولاشاقتا باعدارلاماشى, عالىم نەمەسە كاسىپكەر بولا الادى. بىردە نوۋتبۋكتەر مەكتەپ-ينتەرناتقا بەرىلدى. وندا ورتا مەكتەپ وقۋشىلارى IT كۋرستارىندا وقيدى. ءبىر قىز «انام سىزدەرگە العىس ايتۋدى ءوتىندى», دەدى دە جىلاپ جىبەردى. بۇعان تەرەڭىرەك قاراساق, كوپ دۇنيە ۇعۋعا بولادى. تەحنيكا الۋعا مۇمكىندىگى جوق, بىراق كوكەيىندە قانشاما ارمانى بار بالالار بار. ول قىز دا – سولاردىڭ ءبىرى. كەيدە اۋىل بالالارىنا تەحنيكا بەرۋدەن باسقا, تاعى قالاي كومەكتەسۋگە بولادى دەپ ويلانامىن, – دەيدى جاناشىر كاسىپكەر.
جوبا ىزگىلىككە تولى بولسا دا, كوپ كەدەرگىگە تاپ بولدى.ەرىكتىلەر اۋىلدىق جەردە ءبىز بىلمەيتىن كوپ شىندىققا كوزدەرى جەتكەن. ولار اۋىل-اۋىلعا بارىپ تسيفرلاندىرۋ تۋرالى سويلەسكەندە, كوبى قابىلداي الماي, ءبىرتۇرلى قارايتىن كورىنەدى. ارينە, نوۋتبۋك – جاي عانا مۇمكىندىك. ەل قامىن ويلاپ جۇرگەن ەرىكتىلەر تەگىن Starlink-ءتى ورناتۋعا دا قارسى ەمەس. باعدارلامالىق شەشىمدەرگە كومەكتەسۋگە دايىن. ەسكى نوۋتبۋكتەردى قاي اۋىلدىڭ قاي بالاسىنا جەتكىزەدى دەپ ويلاۋىڭىز مۇمكىن. بىراق جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە ەسەپتەن شىعارىلعان بارلىق كومپيۋتەر مۇقتاج بالالارعا قاراعاندا كوپ. ارعى جاعىن ءوزىڭىز ويلانا بەرىڭىز.