جۋىردا ماڭعىستاۋلىق دەلەگاتسيا يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا ءبىر اپتاعا ساپارعا باردى. قۇرامىندا وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق ءماسليحات توراعالارى مەن دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, كاسىپكەرلەر بار قىزمەتتىك ساپاردىڭ ماقساتى – ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ, دەپۋتاتتاردىڭ تاجىريبە الماسۋى, دەنساۋلىق, كاسىپكەرلىك, تۋريزم سالالارى مەن ەكونوميكالىق, ساۋدا جانە مادەني بايلانىستاردى نىعايتۋ.
وبلىستىق ءماسليحات توراعاسى ج.ماتاەۆ پەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ق.قۇلجانوۆ باستاعان دەلەگاتسيا ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى جانە ەكونوميكالىق بەلسەندىلەر, ايماق باسشىلىعىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, «روماك» كومپانياسى مەن بالىق ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ ورتالىعى, پروۆينتسيانىڭ بەكىرە تۇقىمداس بالىق ءوسىرۋ ورتالىعى, «كالە» ءسۇت كومپانياسى, «Khazar Electric Industrial Company», «اميراباد» پورتى ونەركاسىپ ورتالىقتارى, ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ كورمەسىن ارالاپ, «Namak Abroud Chalus» تۋريزم ايماعىنا, پروۆينتسيانىڭ باتىسىنداعى تۋريستىك ايماققا جانە ابباس اباد بەحشاحردىڭ تاريحي-مادەني ايماعى تۋريستىك ورتالىقتارىنا باردى.
وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ دەلەگاتسياسى مەن مازەندەران پروۆينتسياسىنىڭ كاسىپكەرلەرى قاتىسقان باسقوسۋدا ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋ, بىرلەسكەن كاسىپورىندار اشۋ شارالارى تالقىلاندى. مازەندەران پروۆينتسياسىنىڭ ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى الي تاگيپۋر الداعى ۋاقىتتا مازەندەران ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ اقتاۋداعى وكىلدىگىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«قازاقستان نارىعى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى, ەكونوميكاسىنا ءبىز دە قاراجات سالعىمىز كەلەدى. ءارى ارىپتەستىك, ساۋدا-ساتتىق تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا نيەتتىمىز», دەگەن الي تاگيپۋر وكىلدىكتىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنا دا ءتيىمدى, ەل اراسىندا جولعا قويىلعان تەڭىز پورتتارى مەن تەمىرجول, اۋە قاتىناستارى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا نەگىز بولاتىنىن ايتقان. ال ق.قۇلجانوۆ مازەندەران پروۆينتسياسىنان «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وكىلدىگىن اشۋدى پالاتا باسشىلىعىنا ۇسىناتىنىن, بۇل ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ ارتۋىنا, ساۋدا-ساتتىقتىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىنىن العا تارتتى.
«ماڭعىستاۋ مەن يران اراسىنداعى تاۋار اينالىمى شامامەن 50 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە يمپورت (يراننان) – 94, ەكسپورت – 5 پايىز. ءبىز نەگىزىنەن يران ەلىنەن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن, سونداي-اق قۇرىلىس ماتەريالدارىن الامىز. ايتا كەتۋ كەرەك, يراننان جەتكىزىلەتىن كوكونىستەر مەن جەمىستەر ازىرگە كوپ ەمەس. اتاپ ايتقاندا, ءبىز تسيترۋس ونىمدەرىن الدىرۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرمىز. ەگەر باعا ءتيىمدى بولسا, ولار ماڭعىستاۋ مەن قازاقستان نارىعىن جاۋلاپ الۋى ابدەن مۇمكىن», دەدى ق.قۇلجانوۆ.
يران ەلى ماڭعىستاۋعا جەمىس-جيدەك, كيۆي, شاي, دارىلىك شوپتەر, قۇرىلىس ماتەريالدارى, بالىق ونىمدەرىن تاسىمالداۋعا نيەتتى. سونداي-اق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كاسىپورىندار اشۋعا ىقىلاس تانىتىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە ماڭعىستاۋدا قازاقستان مەن يراننىڭ بىرلەسكەن 58 كومپانياسى جۇمىس ىستەپ جاتىر.
مازەندەران پروۆينتسياسىندا جەڭىل جانە اۋىر ماشينا جاساۋ ونەركاسىبى, جەڭىل توقىما ونەركاسىبى, مەتاللۋرگيا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى, تسەمەنت ونەركاسىبى قارقىندى دامىعان. سول سەبەپتى كەزدەسۋگە بارعان ماڭعىستاۋلىق كاسىپكەر مۇنايلى اۋدانىنان بالىق شارۋاشىلىعىن اشۋدى كوزدەپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە يران كاسىپكەرلەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋدى باستاپ كەتكەن.
– يراننان فورەل بالىعىنىڭ ۋىلدىرىعىن ساتىپ الىپ, بالىق وسىرۋمەن اينالىسسام دەپ وتىرمىن. قازىر مازەندەرانداعى كاسىپكەرلەرمەن كەلىسىپ جاتىرمىز. بۇدان بولەك, جىلىجاي ءۇشىن تىڭايتقىش ساتىپ العىمىز كەلەدى. ويتكەنى رەسەيدەن الىپ وتىرعان تىڭايتقىش قىمبات. ال يراننان ساپاسى جاقسى تىڭايتقىشتى ارزانعا الۋعا بولادى. بۇل جاقتاعى كاسىپكەرلەر دە بىزبەن جۇمىس ىستەۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر, – دەيدى مۇنايلى اۋدانىنىڭ كاسىپكەرى جەڭىس نيال ۇلى. ال يران كاسىپكەرلەرى ماڭعىستاۋ وبلىسىنان ەت ونىمدەرى مەن بيداي تاسىمالداۋدى ءجون كورىپ وتىر. جيىن سوڭىندا ەكى تاراپ كەدەندىك راسىمدەردى جەڭىلدەتۋگە, ياعني تاسىمال كەزىندەگى كەدەرگىلەردى جويىپ, اقشا اۋدارىمدارىن وڭتايلاندىرۋعا قادامدار جاساۋعا ۋاعدالاستى.
ماڭعىستاۋلىق دەلەگاتسيا مازەندەران پروۆينتسياسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى مەن بالىق وسىرەتىن شارۋاشىلىقتاردىڭ جۇمىسىمەن تانىستى, الداعى ۋاقىتتا بالىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا تاجىريبەسى مول كاسىپكەرلەر مەن ماڭعىستاۋلىق كاسىپكەرلەر اراسىندا تاجىريبە الماسۋ ۇيىمداستىرىلماق. ەكسپورتتالاتىن جەمىس-جيدەكتى ساقتاپ, ونى جونەلتۋمەن اينالىساتىن يرانداعى ەڭ ءىرى «روماك گوستار» كومپانياسىنىڭ قۇرامىنداعى تەرمينال اميراباد پورتىنا جاقىن ورنالاسقان. كومپانيانىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى ءىرى ديرەكتورى حاليل گۋليزادە كەلەشەكتە قازاقستانعا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتادى.
– ءبىز ءارتۇرلى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن تمد, اراب ەلدەرى مەن ينديا, قىتايعا ەكسپورتتاۋدامىز. قازاقستانعا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن, سونىڭ ىشىندە تەڭىز ونىمدەرىن, كوكونىستەردى جەتكىزگىمىز كەلەدى. بارلىعىن قوراپقا سالىپ, رەتتەپ, ەكسپورتتاۋعا دايىندايمىز. ونى تاسىمالداۋدىڭ بىرنەشە جولى دا بار, كاسپي تەڭىزى ارقىلى نەمەسە تۇرىكمەنستان ارقىلى جەتكىزۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز, – دەدى ول.
يرانداعى جۇمىس ساپارى اياسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ءماسليحاتى مەن مازەندەران پروۆينتسياسىنىڭ ورتالىعى ساري قالاسىنىڭ اكىمشىلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت, كاسىپكەرلىك, تۋريزم, ەكونوميكا, ساۋدا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ تۋرالى ەكىجاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ساري قالاسىنىڭ مەرى مۇحاممەد حوسەين كابادي: «تاۋ, ورماندار مەن تەڭىزگە جاقىن ورنالاسۋىنا بايلانىستى مازەندەران پروۆينتسياسىنىڭ ورتالىعى ساري قالاسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىگى جوعارى. ساري مەن اقتاۋ – دامۋ جاعىنان وتە ۇقساس, ەكەۋى دە پورتتى قالا. ماڭعىستاۋ وبلىسى دەلەگاتسياسىنىڭ ساپارى مەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر ەكى ءوڭىر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ نىعايۋىنا سەرپىن بەرەدى. سىزدەردىڭ ساپارلارىڭىز يرانداعى يسلام رەۆوليۋتسياسى جەڭىسىنىڭ مەرەيتويىنا سايكەس كەلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاۋ ءۇشىن مۇمكىندىكتەر اشىلدى دەگەن ويدامىن. ساري قالاسىنىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن تاريحي ورىندارى ماڭعىستاۋلىقتارعا ۇمىتىلماس اسەر قالدىرادى دەپ ۇمىتتەنەمىن», دەدى.
ج.ماتاەۆ قازاقستانداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسى جايىندا بايانداسا, ق.قۇلجانوۆ ءوڭىردىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىمەن تانىستىردى. ال مازەندەران پروۆينتسياسىنىڭ باسشىسى حوسەيني پۋر كاسپي تەڭىزى ارقىلى شەكتەسىپ جاتقان قوس ءوڭىر اراسىنداعى ارىپتەستىك ىنتىماقتاستىقتىڭ دامي تۇسۋىنە مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى.
– ماڭعىستاۋ مەن مازەندەراندى كوپ نارسە بايلانىستىرادى. ءبىزدىڭ پروۆينتسيانىڭ 480 شاقىرىمى تەڭىز جاعالاۋى بويىندا ورنالاسقان. ءۇش ءىرى تەڭىز پورتىمىز ارقىلى ماڭعىستاۋ پورتتارى اراسىندا جۇك تاسىمالىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك زور. سونىمەن قاتار مازەندەراننىڭ ەكى قالاسى – گورگان مەن ساريدەن اقتاۋعا تىكەلەي اۋە كەمەلەرى ۇشىپ جاتىر. بۇگىنگى ساپار ەكى ءوڭىر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني جانە تۋريزم سالاسىنداعى بايلانىستى ارتتىرا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىن, – دەدى حوسەيني پۋر.
ج.ماتاەۆ يراندىقتارعا وبلىس اكىمى ن.نوعاەۆتىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزىپ, ماڭعىستاۋدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مۇمكىندىگىمەن تانىستىردى.
– ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ قازاقستان مەن يران اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن 3 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ جايىنداعى كەلىسىمى بار. سول مەجەگە جەتۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىكتى جۇزەگە اسىرۋعا ىنتالىمىز. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بىرلەسكەن 52 كاسىپورىن بار. الداعى ۋاقىتتا اۋىل شارۋاشىلىعى, جەمىس-جيدەك, كوكونىس ءوسىرۋ مەن تۋريزم باعىتىندا جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا شاقىرامىز. بۇگىندە ماڭعىستاۋ قازاقستاننىڭ ۇزدىك تۋريستىك ايماقتارى تىزىمىنە ەنگەن. بىلتىر 1 320 يراندىق ماڭعىستاۋ وڭىرىنە ساياحاتتاپ كەلگەن. ەكى ايماق اراسىنداعى جاڭا اشىلعان اۋە قاتىناستارى بيىل بۇل ساندى بىرنەشە ەسەلەۋگە جول اشادى دەپ سەنەمىن. سىزدەردى ماڭعىستاۋ وبلىسىنا ارنايى ساپارمەن كەلۋگە شاقىرامىز, – دەدى ج.ماتاەۆ.
ماڭعىستاۋ وبلىسى