بازالىق مولشەرلەمە: كەسىم ايتار كەز جەتتى

ساراپشى ۆلاديسلاۆ تۋركين­نىڭ ايتۋىنشا, بازالىق مولشەر­لەمە 0,5–1 پايىزدىق تارماققا تو­مەندەتىلۋى مۇمكىن. كوپ جاع­داي­دا 0,5 پايىزدىق تارماقتىڭ ىقتي­مالدىلىعى جوعارى.

«اي سايىن جىلدىق ينفليا­تسيا­نىڭ باياۋلاۋى بايقالىپ جاتىر. بۇل ناقتى مولشەرلەمە ءمانىن قالىپتى قاتاڭنان قاتاڭعا قاراي ىعىستىرىپ كەلەدى. قازىر ەلىمىزدە ەڭ جوعارعى ناقتى مول­شەر­لەمە تىركەلىپ وتىرعانىن ايتا كەتەيىن (ناقتى مولشەرلەمە – بازا­لىق مول­شەرلەمە مەن ينفليا­تسيا كور­سەت­كىشىنىڭ اراسىنداعى ايىر­ما­شىلىق – رەد.). سونىمەن قاتار قازىر قايتا نىعايعان تەڭگە باعامى بايقالادى. بۇل دا تەڭگەلەي اكتيۆتەر ۇسىنىسىنا جانە ناقتى مولشەرلەمە مانىنە اسەر ەتەدى.

بەلگىلى ءبىر تەڭسىزدىكتى مەڭزەپ تۇرعان ايقىن سيگنالداردىڭ ءبىرى – بەيرەزيدەنتتەردىڭ ءبىزدىڭ باعالى قاعازدارعا دەگەن ۇلكەن سۇرانىسى. تولىققاندى ۇزاقمەر­زىم­دى ينۆەستورلارعا قاراعاندا, تاسى­مالداۋشى ترەيدەرلەردىڭ مۇن­داي اعىنى ادەتتە سىرتقى قاتى­سۋشىلارعا الىپساتارلىق پايدا الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بەل­گىلى ءبىر بۇرمالانۋدىڭ بولۋىن كورسەتەدى. مۇنداي تەڭگە­رىم­سىز­دىك­تى جويۋدىڭ ەكى ءتاسىلى بار, ءبىرى – نارىقتاعى ۆاليۋتا ۇسىنىسىن قىسقارتۋ. ياعني بۇل – ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتى ازايتۋ. ەكىن­شى­سى – تەڭگەلەي اكتيۆتەردىڭ تار­تىم­دىلىعىن تومەندەتۋ. بۇل دە­گەنىمىز – وسى ايتىپ وتىرعان مول­شەر­لەمە ماسەلەسى», دەيدى.

ايتۋىنشا, بىلتىر مولشەر­لە­مەنى تومەندەتە باستاعان كەزدە تەڭگە كۋرسىنىڭ ايتارلىقتاي قۇ­بىل­­ۋى جانە السىرەۋى اڭعا­رىل­دى.

«سول كەزدە ساراپشىلار «ەر­­تەرەك تومەندەتۋگە قارسى بول­­عان ەكو­نوميكالىق اگەنتتەر اقشا­مەن داۋىس بەرىپ جاتىر» دەپ مالىمدەدى. الەم بو­يىنشا مولشەرلەمەلەردىڭ تو­مەن­دەۋ تسيكلىنىڭ باستالۋىمەن تەپە-تەڭدىكتىڭ بۇزىلۋى, سپە­كۋ­­ليا­تسيالىق بەلسەندىلىك قايتا كۇش الادى. ءبىر جاعىنان, ينفليا­تسيانىڭ باياۋلاۋ قارقىنى كۇتكەن­دەگى دەڭگەيدەن تومەن بولىپ تۇر. ەكونوميكادا ءالى پرو­ين­فليا­­تسيالىق فاكتورلاردىڭ ءباسى باسىم. پروينفلياتسيالىق فاك­تور­لاردىڭ قاينار كوزى رەتىندە جوعارى قارقىنداعى فيسكالدىق جانە كرەديتتىك ىنتالاندىرۋدى ايتساق بولادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ۇب مولشەرلەمەنى ودان ءارى تومەندەتۋ تۋرالى شە­شىم قابىلداماۋى جانە ىشكى سۇرا­نىستىڭ تۇراقتى كەڭەيۋىمەن ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرۋ فاكتورى رەتىندە قايتا نىعايتىلعان ايىرباس باعامىن ءبىرىنشى ورىنعا قويا وتىرىپ, قالىپتى قاتاڭ شارت­­تار شەڭبەرىندە جىلجۋدى جال­­عاستىرۋى مۇمكىن. ياعني با­عام بىزدە ەڭ باستى نارسە جانە مولشەرلەمە سوعان بەيىمدەلەدى. قاداعالاۋشى قاتاڭ شارتتار ور­ناتۋعا دا بارمايدى, ويتكەنى بيز­نەس ونسىز دا ءاردايىم اشتىق جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. مۇندايدا, ۇب 0,25 پايىزدىق تار­ماققا تومەندەتۋ تۋرالى شە­شىم قابىلداۋى مۇمكىن», دەيدى تۋركين.

ونىڭ سوزىنشە, قازىرگى مول­شەرلەمەنى ساقتاپ قالۋ ىقتي­مال­دى­لىعى تومەن. ەگەر سولاي ىستەگىسى كەلسە, وندا ول ەكونوميكاداعى اي­تار­لىقتاي تاۋەكەلدەر مەن پروب­لەمانى, تيىسىنشە مىقتى نەگىز­دە­مەنى تالاپ ەتەدى.

«قانداي دا ءبىر پروبلەما, تۇيتكىل تۋرالى بۇعان دەيىن اي­تىل­عان جوق. سىرتقى فون دا قازىر وتە جاقسى جانە الداعى 12 اي دا سولاي بولجانىپ وتىر. الايدا ۇب مۇنىڭ الدىندا جاريا ەتكەن «مولشەرلەمەنى تومەندەتۋدىڭ قازىرگى تسيكلى اياسىنداعى مۇمكىن بو­لاتىن ۇزىلىستەر» ءبىزدى الاڭدا­تا­دى. مۇندايدىڭ نە ءۇشىن كەرەك ەكەنى ءتىپتى تۇسىنىكسىز. بۇل شەشىم ۇب ءۇشىن وتە قولايلى, بىراق ول ەشقاشان بەلسەندى ەمەس, ەكونوميكا قۇرىلىمى ءۇشىن, ءتىپتى, دەسترۋكتيۆتى سانالادى. ور­تالىق بانكتەر دەر كەزىندە نازار اۋدا­رىپ, شارتتاردى الدىن الا تۇزەتۋگە تالپىنىپ جاتىر. ەستە­رىڭىزگە سالا كەتەيىن, ەكونوميكا تاريحىندا بىرنەشە رەت شامادان تىس قاتتىلىق نەمەسە اقشا-نەسيە شارتتارىن ۋاقىتىندا رەتتەي الماۋ رەتسەسسياعا, قۇرىلىمدىق بۇرمالانۋلاردىڭ ءوسۋى مەن تەرەڭ تامىرلانۋى كەزىندە ۇزاققا سو­زىل­عان توقىراۋ جاعدايلارىنا اكەلدى», دەيدى ساراپشى.

«Halyk Finance» بازالىق پا­يىز­­دىق مولشەرلەمەنى 50–100 بازا­لىق تارماققا تومەندەتۋگە بولادى دەپ سانايدى.

«تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شىلىقتار ءتاريفىنىڭ جوعا­رىلاۋى, ۇلتتىق قوردان قارا­جات الۋ ارقىلى 2023 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا بيۋدجەتتىك ىنتالاندىرۋدىڭ كۇشەيىپ كەتۋى, جىل باسىنان بەرى مينيمالدى جالاقى دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋى سياقتى پروينفلياتسيالىق فاكتور­لار­دىڭ ساقتالۋىنا قاراماس­تان, ينفلياتسيانىڭ ودان ءارى تو­مەندەۋى جالعاسا بەرەدى. ءتىپتى وسى باياۋلاۋدىڭ ايتارلىقتاي تەجەلگەنىن جانە ۇلتتىق بانكتىڭ 2023 جىلدىڭ سوڭىنا ينفلياتسيانى 7,5 – 9,5% شەگىندە بولجاعانىن ەسكەرسەك, ءبىز اقشا-نەسيە ساياساتىن ودان ءارى جەڭىلدەتۋ جانە بازالىق مولشەرلەمەنى 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 50–100 بازالىق تارماققا تومەندەتۋ مۇمكىندىگى بار دەپ ەسەپتەيمىز», دەيدى «Halyk Finance» ساراپشىسى ءمادينا قابجالەلوۆا.

بيىل قاڭتاردىڭ سوڭىندا جىلدىق ينفلياتسيا 9,5 پايىزدى قۇراعان ەدى. 2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىمەن سالىستىرعاندا 0,3 پايىزدىق تارماققا عانا تو­مەن­دەدى. الايدا ينفلياتسيانىڭ ءبىر تاڭبالى دەڭگەيىنە قول جەت­كىز­گەن كەزدە بۇل تابيعي ۇدەرىس سانالادى. 2024 جىلى ۇلت­تىق بانك تە, ساراپشىلار دا, سونىڭ ىشىندە ءبىز دە ينفلياتسيانىڭ كۇرت تومەندەۋىن كۇتپەيمىز دەيدى.

«ۇب بيىل جىل سوڭىندا ينفلياتسيانى 7,5 – 9,5 ينتەرۆالىندا بولجايدى. ءبىز 8,5 پايىز بولادى دەپ وتىرمىز. ۇلتتىق قوردان ترانسفەرت جاساۋ تۇرىندەگى ءىرى ۆاليۋ­تالىق ينتەرۆەنتسيالاردان كەيىن تەڭگە باعامىنىڭ قا­لىپ­تى السىرەۋى بىزدىڭشە 2024 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا بولۋ­عا ءتيىس. سونىمەن قاتار ءالى دە جالعاسا ءتۇسۋى مۇمكىن بولىپ تۇر­عان كوم­مۋ­نالدىق قىزمەتتەر باعا­­سى­نىڭ قىمباتتاۋى دا باعا­نىڭ تۇسۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى. باعا ءوسىمىن ىنتالاندىراتىن تاعى ءبىر فاكتور – ۇلتتىق قوردان قوسىمشا قاراجات الۋ. بۇل تۋرالى ناۋرىزدا ناقتى بەلگىلى بولادى. الايدا بىلتىر الىنعان 5,3 ترلن تەڭگەنى ەسكەرە وتىرىپ, ينفلياتسياعا ىنتالاندىرۋ اسەرىن بەرۋ ءۇشىن بيىلعى ترانسفەرت مولشەرى ايتارلىقتاي جوعارى بولۋى كەرەك. مۇناي باعاسىنىڭ تۇراقتانۋىنا جانە مۇناي ءوندىرۋدى كەڭەيتۋگە قاتىس­تى بەلگىسىزدىك, ياعني ۇلتتىق قورعا تۇسەتىن تابىس اعىنىنىڭ شەك­تەل­ۋى جاعدايىندا بۇل ستسەنا­ري­دىڭ ىسكە اسۋى نەعاي­بىل», دەيدى.

مونەتارلىق ساياساتتىڭ جۇم­سارۋىنا ىقپال ەتەتىن تاعى ءبىر فاك­تور – جاھاندىق ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ باياۋلاۋى.

«قازاقستاندا 6 پايىزعا تاقاۋ تۇرعان ناقتى مولشەرلەمەنىڭ جوعارى دەڭگەيى تىركەلدى. بۇل كۇتپەگەن سىرتقى كۇيزەلىستەردىڭ بولماۋى جاعدايىندا بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ودان ءارى تومەن­دەۋى تراەكتورياسىنا نەگىز بە­رەدى. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, كە­زەك­تى وتىرىستا بازالىق مول­شەرلەمەنى 50–100 بازالىق تار­ماققا, 14,25–14,75 پايىز ارا­لى­عىندا قال­دىرۋعا بولادى. بۇل شەشىم ينفليا­تسياعا جەتكىلىكتى تەجەۋشى اسەر­دى ساقتاي وتىرىپ, ەكو­نو­مي­كاعا ىنتالاندىرۋ تۇر­عى­سىنان اسەر ەتەر ەدى», دەپ تۇيىن­­دەيدى.

ەسكە سالايىق, قازىر بىزدە بازا­لىق پايىزدىق مولشەرلەمە – 15,25 پايىز. جىلدىق ينفلياتسيا – 9,5 پايىز. ينفلياتسيا بويىنشا ماقسات – 5 پايىز.