كيىك اتۋ توقتاتىلدى

اۆتوجولدى تىكە كەسىپ, جاناي وتكەن جەز قانات, كۇمىس باۋىر كيىكتى كورگەندە ەرىكسىز كوكەيگە: «ادامنىڭ كوزدەرىندەي ەكى كوزىڭ, ياپىرماي, ءداتىم شىداپ قالاي كوردىم؟» دەپ اڭتارىلىپ تۇرا بەرەدى ەكەنسىڭ. سويتكەن كيىكتەرگە سۇق كوزدەن بە ەكەن, سىرت كوزدەن بە ەكەن, ايتەۋىر باسىنان داۋ ارىلماي كەلەدى. ويتكەنى ەلىمىزدە سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى كيىكتەر رەتتەۋگە جاتاتىن جانۋارلار تىزىمىنە ەنگىزىل­دى. بۇل تىزىمگە قاسقىرلار, شيبورىلەر, قارعالار, ۇلكەن كورمورانتتار, جىلانباس بالىقتار كىرەدى. تىزىمدەگى جانۋارلاردىڭ سانى ادام دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلى­عىن قورعاۋ, قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىر­مەۋ ماقساتىندا رەتتەلەدى. بۇيرىق 2023 جىلعى 6 قازاننان باستاپ قولدانىسقا ەندى. ءسويتىپ, ەلىمىزدە كيىكتەردى «رەتتەۋ» باستالدى. رەتتەۋدىڭ رەڭى بۇزىلىپ بارا جاتقانىن بايقادى ما, ءتىپتى پارلامەنتتەگى اق جاعالىلار دا ايقاي سالدى: «وحوتزووپروم» قىزمەتكەرلەرى بۋاز كيىكتى اتپاسىن, تابيعات زاڭىن ساقتاسىن» دەپ. و زامان دا, بۇ زامان بۋاز اڭدى قازاق اتپاعان. «قۇلاننىڭ اجالى» رومانىندا اڭشى بۋاز كيىكتى اتقان, بىراق ارتى جاق­سىلىققا اپارماعانىن مەڭزەپ ەدى...

قوش, سونىمەن دەپۋتاتتاردىڭ سوزىنە سالا مينيسترلىگى قۇلاق استى ما, بۇل ناۋقان ۋاقىتشا توقتايتىن بولدى. بۇعان قاتىستى ورتالىق كوممۋنيكاتسيا­لار قىز­مەتى ءباس­پاسوز جيىنىندا ءبىراز ماسەلە ايتىلدى. بريفينگكە ەكو­لوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيس­ترلىگىنىڭ ورمان شارۋا­شىلىعى جانە جانۋارلار دۇ­نيەسى كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى دانيار تۇر­عامباەۆ, «وحوتزووپروم» ءوب» رەسپۋبليكالىق مەم­لەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنىنىڭ باس ديرەكتورى مارلەن اينابەكوۆ, «تا­­بيعات» اڭشىلار مەن اڭ­شىلىق شا­رۋاشىلىعى سۋبەك­تىلەرى قوعامدىق بىرلەس­تىك­تەرى­نىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىم­­داستىعىنىڭ پرەزيدەنتى قا­جىم جۇ­ماليەۆ قاتىسىپ, باق وكىلدەرىنىڭ سۇ­راقتارىنا جاۋاپ بەردى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»

«كيىك رەسۋرستارىن كاسىپ­شىلىك يگەرۋ تەتىكتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن شەكتەۋلى رەتتەۋدى «وحوت­زووپروم ءوب» ماماندارىمەن ەكسپەريمەنتتىك نەگىزدە جۇر­گىزۋ ۇسى­نىلادى. بارلىق رەتتەۋ كەزەڭىندە تابيعاتتان الىنعان كيىكتەردىڭ جالپى سانى 42 مىڭ باستى قۇرادى. بۇگىندە عى­­لىمي قوعامداستىقتىڭ, حا­لىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارىن جانە قولايسىز اۋا رايى جاع­دايلارىن ەسكەرە وتىرىپ, مينيستر­لىك وسى جىلدىڭ 10 اق­پانىنان باستاپ كيىكتەردىڭ سانىن رەتتەۋ بويىنشا جۇمىستاردى توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى», دەيدى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ وكىلى.

سونىمەن قاتار كيىكتى رەتتەۋ بويىن­شا جۇمىستىڭ باستالۋى كيىك رەسۋرس­تارىن تۇراقتى پاي­دالانۋعا اۋقىمدى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سەرپىن بەرگەنىن, وسى­لايشا 2024-2026 جىلدارى كيىك پوپۋلياتسياسىن تۇراقتى پايدالانۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىس جوسپارلانىپ جاتقانىن ايتتى.

سپيكەرلەردىڭ ايتۋىنشا, كيىك اۋلاۋ ۋاقىتشا توقتاتىلدى. وعان قو­لايسىز اۋا رايى سەبەپ بولىپ وتىر. الايدا بۇل جۇمىستار ال­داعى ۋاقىتتا قايتا جال­عاسادى.

«عالىمداردىڭ ەسەبى بويىن­شا ەل اۋما­عىندا كيىكتەردىڭ وپ­تيمالدىق پوپۋلياتسياسى – 800-900 مىڭعا دەيىن. ودان اسسا, ەڭ الدىمەن, ءبىر-بىرىمەن باسەكەلەس بولىپ, ەپيزوتيالىق اۋرۋدىڭ جۇ­عۋى كۇشەيىپ, پوپۋلياتسيانىڭ ءبارىن جو­عالتىپ الۋ قاۋپى زور. ەكىنشى­دەن, كيىك­تەر اۋىل شارۋا­شى­­لى­عىنا دا ورا­سان زيان تيگىزدى. بۇل رەتتە شارۋا­شىلىقتى دا ۇمىت­پاۋىمىز كەرەك», دەيدى د.تۇرعامباەۆ.

كيىكتەر پوپۋلياتسياسىنا قا­تىستى ما­سەلە ورال وڭىرىندە قات­تى كۇيىپ تۇرعان. جيىندا ورال جانە بەت­پاقدالا پوپۋلياتسيالارىندا قان­شا كيىك اۋلانعانى تۋرالى دا ايتىلدى.

«ورال جانە بەتپاقدالا پو­پۋلياتسيا­لارىنداعى كيىك سانى­نىڭ ايتارلىقتاي كوبەيۋىن, سونداي-اق قازاقستانداعى كيىكتى اۋلاۋدىڭ تاريحي تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارىمەن ازىرلەگەن كيىكتەر پوپۋلياتسياسىن باسقارۋ جونىندەگى بيولوگيالىق نەگىز­دەمەسىنە سايكەس, 2023 جىلى ورال پو­پۋلياتسياسىنىڭ تول­دەۋ ال­دىنداعى 20%-ىنا دەيىن, ياعني 1 ملن 130 مىڭ باستان 226 مىڭ باس جانە بەت­پاق­دالا پو­پۋلياتسياسىنىڭ تول­دەۋ ال­دىن­داعى 15%-ىنا دەيىن – 745 300 باستان 111 795 باس اۋلاۋ قا­راستىرىلدى», دەدى م.اينابەكوۆ.

بۇعان دەيىن كيىكتەردى اۋەسقوي اڭ­شىلاردىڭ اۋلاۋىنا رۇقسات بەرۋ ما­سەلەسى دە ايتىلىپ كەلگەن ەدى. بۇعان قاتىستى سۇراقتارعا دا سپيكەرلەر جاۋاپ بەردى.

«مينيسترلىك جەرگىلىكتى حا­لىقتىڭ ءوز قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن جينالعان ءونىمدى جەكە تۇتىنۋىن قاناعاتتاندىرۋ ماق­ساتىندا 2024 جىلدان باستاپ كيىكتى اۋلاۋدا اۋەسقوي اڭشىلىققا رۇقسات بەرۋ قاراستىرىلىپ جاتىر. ايتا كەتۋ كەرەك, اۋەسقوي اڭشىلىق سالا­سىن­داعى قول­دانىستاعى بەس نورما­تيۆتىك-قۇقىق­تىق اكتىلەرگە ءتيىستى وزگەرىستەر مۇددەلى مەم­لە­كەتتىك ور­گاندار, قوعامدىق ۇي­ىم­­دار تاراپىنان تالقىلانىپ, قابىل­دانادى», دەيدى مينيسترلىك وكىلى.

جيىن بارىسىندا كيىك اتۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى قاشان باستالاتىنىن سۇراعان باق وكىلدەرىنە: «بۇل تۋرالى بيولوگيالىق نەگىزدەمە جازىلادى. نەگىزدەمەنى عى­لىمي مەكەمەلەر جاسايدى. سول كەزدە مەرزىمى, مەزگىلى انىقتالادى. بيىل ماۋ­سىم-شىلدە ايلارىنا دەيىن نەگىزدەمە دايىن بولۋى كەرەك. مامىر ايىندا ساناق وتەدى. سول ساناق قورىتىندىسى بو­يىنشا دايىندالادى», دەپ جاۋاپ بەردى د.تۇرعامباەۆ.