مولشەرلەمە تومەندەيدى: دەپوزيت اشىپ, سىياقى جيناپ ۇلگەرەمىز بە؟

باعا ءوسىمى تەجەلدى

ارينە, ينفلياتسيالىق بولجامدار بەلگىلى ءبىر تاۋەكەلدەرگە ۇشىراۋى دا مۇمكىن. ونداي جاعدايلار  ينفلياتسيانىڭ ماقساتتى كورسەتكىشكە تەز ورالۋىنا كە­دەرگى كەلتىرەدى. پايدا بولۋى مۇم­كىن باستى تاۋەكەلدەر رەتىندە – ينفليا­تسيا­لىق كۇتۋلەر قيىندىعىن, فيسكالدى ءيم­پۋلستىڭ كۇشەيۋىن جانە تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسىپ كەتۋىن ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار ىقتيمال تاۋە­كەلدەر استىقتىڭ تومەن ءتۇسىمىنىڭ جانە رەتتەلەتىن باعالار سالاسىنداعى رەفور­مالاردىڭ تولىققاندى جۇزەگە اسپاۋىنان تۋىندايتىن ازىق-ت ۇلىك باعاسى دينا­ميكاسىنىڭ بەلگىسىزدىگىمەن بايلانىستى.

دەگەنمەن باعا ءوسىمىنىڭ تەجەلىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. ۇلتتىق بانكتىڭ دە كوزدەگەنى سول – باعا ءوسىمىنىڭ باياۋلاۋىنا وراي بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەنى دە بىرتىندەپ ءتۇسىرۋ. ساراپشىلار ايتىپ جۇرگەندەي, بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ارزانداۋى كاسىپكەرلەردىڭ ارزان نەسيە الۋىنا, ءسويتىپ, كاسىپتەرىن وركەندەتۋىنە جول اشار ەدى. دەگەنمەن ورتادا تۋىنداپ كەتەتىن تاۋەكەلدەرگە بايلانىستى بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ تاراپىنا قاراي قابىلداناتىن شەشىمدەر اراسىندا ۇزىلىستەر ورىن الۋى دا بەك مۇمكىن. ال بازالىق مولشەرلەمەگە قاتىستى شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ماكروەكونوميكالىق دەرەكتەر مەن بولجامدار نەگىزگە الىنادى.

 

ورتالىق بانكتەر مولشەرلەمەنى تۇسىرە باستاي ما؟

سونىمەن بىرگە كوممۋنيكاتسياداعى وزىق ستراتەگيانىڭ ارقاسىندا ەكونومي­كالىق اگەنتتەردىڭ كۇتۋلەرىن باسقارۋدى جاقسارتۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى, بۇل نارىققا اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ بولاشاق باعىتىن جاقسى تۇسىنۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە, بيزنەس پەن حالىق ءۇشىن بولجامدى ورتا قام­تاما­سىز ەتىلەدى. بۇل ورايدا ۇلتتىق بانك­تىڭ ۇكىمەتپەن دە تىعىز قارىم-قاتى­ناس­­تا جۇمىس ىستەيتىنىن ايتا كەتەيىك. ويت­­كەنى تومەن ءارى تۇراقتى ينفليا­تسيا­­عا قول جەتكىزۋ ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ەكو­­نوميكالىق ساياساتتىڭ (سونىڭ ىشىندە بيۋدجەت ساياساتىنىڭ دا) قالاي جۇرگىزىلگەنىنە تىكەلەي بايلانىستى.

تاياۋدا The Financial Times انالي­تيك­تەرى مەملەكەتتەردىڭ ورتالىق بانك­تە­رى پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى تو­مەن­­دەتۋگە دايىندالىپ جاتىر دەپ ما­لىمدەدى. ەكسپەرتتەردىڭ بولجامىنشا, اقش-تىڭ فەدەرالدى رەزەرۆ جۇيەسى (فرج) 2024 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا مولشەرلەمەنى تومەندەتۋدى باستاۋى مۇم­كىن. دەگەنمەن الەمنىڭ ورتالىق بانكتەرى فرج جاريالاعانعا دەيىن پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى تومەندەتۋگە كىرىسۋدىڭ ورنىنا تىم ساقتىق تانىتۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بار.

بىرىنشىدەن, بۇل تسيكلدەگى ينفلياتسيا­نىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى – جەتكىزۋ تىزبە­گىن­دەگى پروبلەمالاردىڭ, تابيعي گاز باعاسىنا قاتىستى شوكتىڭ جانە تا­ماق ونىم­دەرى باعاسى ءوسىمىنىڭ بىرتىندەپ جويىل­عانى. سۇرانىستىڭ تومەندەۋى دە الداعى ۋاقىتتا جەتكىزۋ تىزبەگىندە تۋىن­دايتىن قيىندىقتاردىڭ سالدارىن السىرەتەدى. Goldman Sachs باعالاۋىنشا, قالىپتاسقان جاعدايعا سايكەس, قىزىل تەڭىزدەگى جۇك تاسىمالداۋداعى ۇزىلىستەر بيىلعى جاھاندىق بازالىق ينفلياتسيانى نەبارى 0,1 پايىزدىق تارماققا كوتەرەدى.

ەكىنشىدەن, ءبىر قاراعاندا ەڭبەك نارىعى تۇراقتى بولىپ كورىنگەنىمەن, بىرقاتار اۋىتقۋشىلىقتار دا بار دەيدى ساراپشىلار. ماسەلەن, بريتانياداعى ۆاكانسيا سانى 2021 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنان بەرى ەڭ تومەنگى دەڭگەيدە. اقش-تاعى جالاقى ءوسىمى مەن بوس ورىندار سانى دا تومەندەپ كەتكەن. بازالىق ينفلياتسيانىڭ سوڭعى ۇردىستەرىنە نازار اۋداراتىن ءۇش ايلىق جىلدىق بازالىق ينفلياتسيا ۇلىبريتانيادا, ەۋروايماقتا جانە اقش-تا شامامەن 2 پايىزدى قۇرايدى. بۇل بۇدان بىلاي جوعارى شەكتەيتىن تاريفتەردى ساقتاۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەندى بىلدىرەدى.

 

«جاقىن ارادا ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋى كۇتىلمەيدى»

Halyk Finance ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىن­شا, جاقىن ارادا ينفلياتسيانىڭ جەدەل باياۋلاۋى كۇتىلمەيدى.

«وتكەن جىلدىڭ وتە جوعارى بازاسى اياسىن­دا ينفلياتسيانىڭ جىلدىق قارقى­نى ينفلياتسيانىڭ بارلىق نەگىزگى كومپونەنت­تەرىنە قاتىستى ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى تۇراقتى باياۋلاۋ ءۇردىسىن ساقتاپ كەلەدى. ينفلياتسيا ودان ءارى قاراي جىلدىق ماندە كۇرت باياۋلايدى, ال كورسەتكىش جىل­دىڭ ەكىنشى جارتىسىندا 9 پايىزدان تومەندەيدى. ءبىزدىڭ وسى جىلدىڭ سوڭىن­داعى ينفلياتسياعا قاتىستى بولجامىمىز 8,5 پايىزدى قۇرادى جانە ەلەۋلى پروينفلياتسيالىق فاكتورلاردىڭ ساقتالۋىن كورسەتەدى. الايدا بۇل ۇلتتىق بانكتىڭ ودان ءارى اقشا-نەسيە ساياساتىن جۇمسارتۋعا كەدەرگى كەلتىرمەيدى.

قاڭتاردا تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسيا­نىڭ قارقىنى وزگەرىسسىز قالدى – ايلىق ماندە 0,8 پايىز. جىلدىق ماندە ينفلياتسيانىڭ باسەڭدەۋ قارقىنى ايتارلىقتاي قارقىن الىپ, 0,3 پايىزدىق تارماققا, نەبارى 9,5 پايىزعا تومەندەدى, بۇل ەكى جىل بۇرىن­عى كورسەتكىشپەن سايكەس كەلەدى. وتكەن جىلدىڭ جوعارعى بازاسى ينفلياتسيا دەڭ­گەيىنىڭ تومەندەۋىنە ءوز اسەرىن تيگىزۋدى جالعاستىردى. ينفلياتسيانىڭ بارلىق كومپونەنتى جىلدىق ماندە باياۋلادى», دەيدى ساراپشى اسان قۇرمانبەكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر جىل سوڭىن­دا 1 ترلن تەڭگەدەن استام قوسىمشا قارا­جاتتىڭ الىنۋى ارقىلى بيۋدجەتتىك ءيم­پۋلس­تىڭ ايتارلىقتاي كۇشەيۋى ءالى باعا وسىمىندە كورىنىس تاباتىن بولادى. سونى­مەن قاتار جاڭا جىلدان باستاپ مينيمالدى جالاقى كولەمىنىڭ دە ۇلعايعانى (+17 پايىز) بەلگىلى.

«تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق تاريفتەرىنىڭ كوتەرىلۋى الداعى جىلداردا 20-30 پايىزعا جەتپەك. بەنزيننىڭ قۇنى كورشى ەلدەرمەن ايىرماشىلىقتى تۇزەتۋ جانە ونى وندىرۋگە كەتەتىن شىعىنداردى ۇنەمدى دەڭگەيگە جەتكىزۋ ءۇشىن قىمباتقا تۇسەدى. سونداي-اق ءبىز تەڭگە باعامىنىڭ قالىپتى السىرەۋىن كۇتەمىز. ناقتى مولشەر­لەمەنىڭ جوعارى دەڭگەيى اياسىندا ەلدەگى ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەردى تۇراقتاندىرۋ ۇلتتىق بانككە ەلدەگى اقشا-كرەديت سايا­ساتىن جۇمسارتۋدىڭ باستالعان تسيكلىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايمىز», دەيدى Halyk Finance ساراپشىسى.

جالپى العاندا, الداعى ۋاقىتتا ەلى­مىزدىڭ جۇمساق اقشا-نەسيە ساياساتى­نا بىرتىندەپ كوشەتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە دەپوزيت مول­شەرلە­مەسىنىڭ دە تومەندەيتىنىن اڭعارتادى. بازالىق مولشەرلەمەنىڭ جوعارى كۇيى جاعدايىندا دەپوزيتتە قارجى جيناۋ جانە ونى ءبىرشاما كوبەيتىپ الۋ وتە ءتيىمدى. سەبەبى بۇل كەزدە بانكتەردىڭ نەسيە پايىزى عانا ەمەس, دەپوزيتتەگى جيناقتاۋ پايىزى دا جوعارىلايدى. ال بازالىق مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋىمەن دەپوزيت مولشەرلەمەلەرى دا قۇلدىرايدى. قازىر بازالىق مولشەرلەمە – 15,25 پايىز. ءالى تولىققاندى تومەندەپ ۇلگەرگەن جوق. دەمەك دەپوزيت جيىپ, مول قاراجات قالىپتاستىرىپ الۋعا ءالى ۋاقىت تا, مۇمكىندىك تە بار دەگەن ءسوز.

 

قاي دەپوزيت قولايلى؟

تانىمال التى ايلىق مەرزىم ءۇشىن ەڭ جوعارى ءتيىمدى مولشەرلەمە جىلىنا 17,8 پايىز: ونى Home Credit Bank (جيناق دەپوزيتى) ۇسىنادى. ودان كەيىنگى ورىندا – 17,7 پايىز مولشەرلەمەمەن كزي بانك. ال 17,5 پايىزدىق مولشەرلەمەنى بىردەن ءتورت ەكىنشى دەڭگەيلى بانك ۇسىنىپ وتىر.

جىلدىق دەپوزيت سەگمەنتىندە دە ەڭ جاقسىسى Home Credit Bank (جتسم – 16,9 پايىز). ودان كەيىنگى ورىندا كزي بانك (16 پايىز), تاعى ءتورت ەكىنشى دەڭگەيلى بانك 15,7 پايىز ۇسىنىپ وتىر.

ەكى جىلعا دەپوزيت اشۋ كەزىندە جاعداي مىناداي:

Home Credit Bank 14,3 پايىز جتسم ۇسىنادى; Halyk Bank – 14 پايىز; Nurbank – 12,2 پايىز.

ساراپشىلار Bereke Bank ءونىمىن دە ەرەكشە اتاپ وتەدى: ونداعى مولشەرلەمە جاقسى (17,6 پايىزعا دەيىن), بىراق بانك قانداي مەرزىمدە جانە قانداي جاعدايدا جۇمىس ىستەيتىنىن كورسەتپەيدى.

ايتا كەتەرلىگى, بانكتەردە ارنايى ۇسى­نىس­تار بار. ايتالىق, ەگەر دەپوزيت سوماسى 10 ملن تەڭگەدەن اساتىن بولسا, «ەۋرازيالىق بانك» سەكتوردا جاڭادان اشىلعان دەپوزيتتەر ءۇشىن جوعارىلاتىلعان مولشەرلەمە (6 اي مەرزىمگە 18 پايىز) بەلگىلەيدى. نارىقتا باسقا دا پايدالى ارنايى ونىمدەر بار. مىسالى, دەپوزيتتىڭ ورنىنا دەپوزيتتىك سەرتيفيكاتتى ساتىپ الۋعا بولادى. سەرتيفيكاتتار بويىنشا پايىز­دىق مولشەرلەمە دەپوزيتتەرگە قارا­عان­دا جوعارى. بۇل رەتتە دەپوزيتتىك سەرتيفيكاتقا قدكق كەپىلدىك بەرمەيتىنىن ەستە ۇستاعان ءجون.

ۇزاق ۋاقىتقا سوزباي, ۇلتتىق بانك الداعى ايلاردا بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتەدى. الايدا كۇرت تومەندەتۋ بولا قويمايدى دەپ كۇتىلەدى. ويتكەنى ولاي ەتۋ – ۇلتتىق بانككە دە, ەكونوميكاعا دا ءتيىمسىز. سەبەبى قىمبات ينفلياتسيا كەز كەلگەن ۋاقىتتا قايتا ورالۋى مۇمكىن. ولاي دەيتىنىمىز – جاھاندىق گەوساياسي جاعدايلار ءالى تولىققاندى تۇراقتانعان جوق. جالپى, الەمدىك احۋالدىڭ ءبىر ارنا بويىمەن ءجۇرىپ, تۇگەل تاتۋ-ءتاتتى ءومىردىڭ ورناپ كەتپەيتىندىگى دە بەلگىلى. سوندىقتان تۋىنداۋى مۇمكىن ىقتيمال تاۋەكەلدەردى الدىن الا بولجاپ, سوعان ساي ستراتەگيا قالىپتاستىرىپ وتىرۋ وتە ماڭىزدى. ال ءدال قازىرگى جاعدايدا ينديكاتور ديناميكاسى تۇراقتى تومەندەگەنىن كورسەتەدى. قازاقستانداعى ينفلياتسيا تۇپكىلىكتى تۇراق­تانىپ كەلەدى, سىرتقى ينفلياتسيالىق فون دا قولايلى دامىپ جاتىر.