وتكەن جىلدىڭ باسىندا «جايلى مەكتەپ» ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى پيلوتتىق ۇلتتىق جوبانى بەكىتۋ تۋرالى» ۇكىمەت قاۋلىسى كۇشىنە ەنگەن ەدى. بۇل – ءبىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەردىڭ جۇگىن جەڭىلدەتەتىن بىرەگەي جوبا. ءۇش جىلعا مەجەلەنگەن جوبانىڭ العاشقى جىلى قالاي اياقتالدى؟ زەردەلەپ كوردىك.
جاڭا وقۋ جىلى باستالىسىمەن مەكتەپتەگى ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسى الدىمىزدان قايتا اينالىپ شىعا بەرەدى. قالا بەردى اپاتتىق جاعدايدا جۇمىس ىستەپ تۇرعان قانشاما مەكتەپ بار. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە, ەلىمىزدە 7 550 جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار, ونىڭ ىشىندە 52 مەكتەپ – اپاتتىق جاعدايدا, 300-دەن استامى زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلمەيدى. ال 2022 جىلى وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعى 270 مىڭ ورىندى, ونىڭ ىشىندە قالادا – 174 مىڭ ورىندى, اۋىلدا 96 مىڭ ورىندى قۇراعان. 2021-2022 وقۋ جىلىندا ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ سانى 169-عا جەتسە, وتكەن وقۋ جىلىندا 143 مەكتەپكە تەڭ بولدى. ەندى وسى ماسەلەلەردىڭ ۇتىمدى شەشىمى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى بولىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى بويىنشا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان قاناتقاقتى جوبا اياسىندا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بۇكىل ەل بويىنشا 369 ورتا ءبىلىم بەرۋ نىسانى سالىنادى. «Samruk-Kazyna Construction» تاپسىرىسى بويىنشا 2024 جىلى 208 مەكتەپ, 2025 جىلى 151 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. 10 مەكتەپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ تاپسىرىسى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە 1 مەكتەپ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك, ال 9-ى دايىن نىساندى تاۋار رەتىندە ساتىپ الۋ ادىسىمەن سالىنباق. قاۋلى بويىنشا 2026 جىلعا دەيىن قالالاردا جانە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋ ءۇشىن كەمىندە 740 مىڭ (ەكى اۋىسىمدا وقىتۋ ءۇشىن) جاڭا وقۋشى ورنىن پايدالانۋعا بەرۋ قاجەت. ۇلتتىق جوبانى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمى 2,38 ترلن تەڭگە, ونىڭ ىشىندە 2023 جىلعا – 499,9 ملرد تەڭگە, 2024 جىلعا – 976,3 ملرد تەڭگە, 2025 جىلعا 909,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. 2024 جىلى قولدانىسقا بەرىلەتىن 208 مەكتەپتىڭ مەردىگەرلەرى تولىق انىقتالىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى مەن وعان ازىرلىك باستالىپ كەتتى.
ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جوسپارىنا سايكەس, استانا قالاسىندا 23 مەكتەپ سالۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە 22 مەكتەپ 2024 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى, 1 مەكتەپتى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان تاۋار رەتىندە ساتىپ الۋ تەتىگى ارقىلى سالاتىن بولادى. الماتى قالاسىندا 3 جىلدىڭ ىشىندە 37,1 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 22 جايلى مەكتەپ تۇرعىزىلادى. ونىڭ ىشىندە 8 وقۋ ورنى دايىن نىساندى ساتىپ الۋ تەتىگى ارقىلى, ال 1 مەكتەپ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. اباي وبلىسىندا بىلتىر 5 جايلى مەكتەپتىڭ مەردىگەرلەرى انىقتالىپ, جوسپارلى جۇمىستار باستالعان. ءبىلىم وردالارى 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قولدانىسقا بەرىلەدى. 2025 جىلى تاعى 6 مەكتەپ اشىلادى. جوبا اياسىندا وڭىردە 5,7 مىڭ وقۋشىنى قامتيتىن 11 ورتا ءبىلىم بەرۋ نىسانى سالىنادى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 10 مەكتەپ سالۋ جوسپاردا بار. مەردىگەرلەرى انىقتالىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى باستالعان 7 مەكتەپ 2024 جىلى وقۋشىلاردى قابىلداۋعا بەرىلەدى. ال 2025 جىلى 3 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. الماتى وبلىسىندا 63 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 90 پايىزدان استامى اۋىلدىق جەرلەرگە تيەسىلى (57 مەكتەپ). 2023 جىلى 28 مەكتەپتىڭ, 2024 جىلى 35 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
پاۆلودار وبلىسىندا 5 ورتا ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. 2 جايلى مەكتەپ 2024 جىلدىڭ, 3 مەكتەپ 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سالىنادى. ناتيجەسىندە, وبلىس بويىنشا 5,4 مىڭ قوسىمشا وقۋشى ورنى قۇرىلادى. 1 800 ورىن 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اشىلادى. جامبىل وڭىرىندە بارلىعى 12 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. 7 مەكتەپ 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەسىگىن ايقارا اشپاق. بارلىق نىساننىڭ مەردىگەرلەرى انىقتالدى. ولار كەلىسىمشارتتارعا قول قويىپ, الدىن الا تولەم الىپ, جۇمىستى بيىل باستاپ كەتكەن. قىزىلوردا وبلىسىندا 21 مەكتەپ سالۋ جوسپارلاندى. ونىڭ 11-ءى – اۋىلدىق جەرلەردە. قازىرگى تاڭدا 10 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. 2024 جىلى مەردىگەرلەر قالعان 11 مەكتەپتى سالۋعا كىرىسەدى. شىمكەنت قالاسىندا جوبا اياسىندا 25 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. 12 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بيىل 13 مەكتەپتىڭ ىرگەسى قالانادى.
اقمولا وبلىسىندا 2023-2025 جىلدارى 18 مەكتەپ سالۋ كوزدەلگەن. جوسپار بويىنشا 9 مەكتەپ 2024 جىلدىڭ سونىڭا دەيىن قولدانىسقا تاپسىرىلماق. تۇركىستان وبلىسىندا ءبىر اۋىسىمدا 49 مىڭ ورىنعا شاقتالعان (ەكى اۋىسىمدا 98 مىڭ ورىن) جاڭا فورماتتاعى 63 ءبىلىم وشاعى سالىنادى. بۇل ايماق سالىنىپ جاتقان مەكتەپتەر سانى بويىنشا كوش باستاپ تۇر. ويتكەنى وبلىستا حالىق تىعىز ورنالاسقاندىقتان وقۋشى ورىندارى تاپشى. مۇندا جوسپارلانعان 63 مەكتەپتىڭ 29-ى 2024 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. ال 2025 جىلى 34 مەكتەپ قولدانىسقا بەرىلەدى.
قاراعاندى وڭىرىندە 18 مەكتەپ سالىنادى. قۇرىلىسى باستالعان 10 جايلى مەكتەپ 2024 جىلى پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس. قالعان 8 مەكتەپ 2025 جىلدىڭ ەنشىسىندە. ناتيجەسىندە, وبلىس بويىنشا 12,5 مىڭ قوسىمشا ورىن اشىلادى. اتىراۋ وبلىسىندا ۇلتتىق جوبا اياسىندا سالىناتىن 12 مەكتەپتىڭ 9-ىنىڭ قۇرىلىسى بىلتىر باستالدى. ولار كەلەسى وقۋ جىلىندا وقۋشىلارعا ەسىگىن ايقارا اشۋعا ءتيىس. باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا 18 مەكتەپتىڭ (12 – قالادا, 6 – اۋىلدا) جوباسى جوسپارلاندى. 9 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 17,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن. اقتوبە وڭىرىندە 20 مەكتەپ سالىنادى. 14 مەكتەپ 2024 جىلى, 6 مەكتەپ 2025 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى.
وكىنىشكە قاراي «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا بىلتىر قيىندىقتار كەزدەستى. مەكتەپ سالاتىن جەر ۋچاسكەلەرىنە, قۇرىلىس جۇمىستارىنا, مەكتەپ جابدىقتارى مەن قارجىنىڭ ورىندى جۇمسالۋىنا قاتىستى ءبىرشاما سۇراق تۋىنداعان ەدى. مىسالى, «Samruk-Kazyna Construction» ماماندارى جايلى مەكتەپتەردىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن تەكسەرۋ كەزىندە جەمقورلىق جاعدايلارىن انىقتاعان. سونداي-اق كەيبىر وڭىردەگى مەردىگەرلەر قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە جايباسارلىق تانىتقان. بۇل رەتتە «Samruk-Kazyna Construction» اق باسقارما توراعاسى ماۋلەن ايمانبەتوۆ كەز كەلگەن قيتۇرقى ارەكەت جاۋاپسىز قالمايدى, بارلىق جاعداي باقىلاۋدا بولادى, جوسپار ۋاقىتىندا ورىندالادى دەپ سەندىرىپ وتىر.
ال مەكتەپ جيھازدارىنا قاتىستى ماسەلەگە نۇكتە قويىلدى. «جايلى مەكتەپ» 100 پايىز وتاندىق ءونىم بولادى. ياعني مەكتەپ جيھازدارى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ تىزىمىندە تىركەلگەن ءارى ءتيىستى سەرتيفيكاتى بار جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان ساتىپ الىنادى. وعان قويىلاتىن تالاپتار «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانە قازاقستان جيھاز وندىرۋشىلەر قاۋىمداستىعى وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ كەلىسىلگەن. شەتەلدىك جيھاز ونىمدەرىن ساتىپ الۋعا نارىقتا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر شىعاراتىن جيھاز ونىمدەرىنىڭ قاجەتتى تۇرلەرى بولماعان جاعدايدا عانا جول بەرىلەدى. نارىقتا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ جيھاز ونىمدەرىنىڭ بولماۋى وناركاسىپ جانە ساۋدا مينيسترلىگىمەن راستالۋى كەرەك. ال وندىرۋشىلەردە «جايلى مەكتەپ» جوباسىنا قاتىسۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە وتاندىق ءونىم مارتەبەسىن راستايتىن «ست-KZ» جانە/نەمەسە يندۋستريالدى سەرتيفيكاتى بولۋى كەرەك. سونداي-اق قۇرىلىس ماتەريالدارىن, جيھاز, ينجەنەرلىك جانە تەحنولوگيالىق قۇرىلعىلاردى شىعارۋمەن اينالىساتىن وتاندىق كاسىپورىندارعا ءوز ونىمدەرىن قازاق قۇرىلىس جانە ساۋلەت عىلىمي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ ينستيتۋتى قۇراتىن ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس كاتالوگىنە ەنگىزۋ كوزدەلگەن.