ەستەرىڭىزدە بولسا, ەل ەگەمەندىگىن جاريالاعان ەلەڭ-الاڭدا اۋىلدار ەڭسەسى تۇسە باستاعان ەدى. جۇرت جان باعۋ ءۇشىن ۇلكەن قالالارعا قاراي بوسىپ جاتتى. بۇل كەزەڭ قازاق اۋىلدارىنىڭ قۇتى قاشقان ۋاقىتى ەدى. بىراق تاۋەلسىز اتانعان ەلىمىز تەز ارادا ەس جيىپ, قاجەتتى شەشىمدەر قابىلداۋعا تىرىستى. اۋىل جىلىن جاريالاپ, اقشا سالدى, مامان اپاردى, الەۋمەتتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا ارەكەت ەتتى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىقتاۋ راسىمىندە: «قازىر – سايلاۋداعى جەڭىستى تويلايتىن كەز ەمەس, ايانباي ەڭبەك ەتەتىن كەز. سول سەبەپتى, ارقانى كەڭگە سالماي, بىردەن ىسكە كىرىسۋىمىز كەرەك, بوساڭسۋعا بولمايدى. وسى ورايدا, ەڭ الدىمەن قولعا الاتىن بىرنەشە ماسەلەگە ارنايى توقتالعىم كەلەدى. مەن سايلاۋالدى سوزدەرىمدە اۋىلدى وركەندەتۋ ىسىنە باسا نازار اۋداردىم. بۇگىندە قازاقستان حالقىنىڭ 40 پايىزعا جۋىعى اۋىلدا تۇرادى. «اۋىل – ەل بەسىگى» دەپ حالقىمىز بەكەر ايتقان جوق. سوندىقتان اۋىلداعى جاعدايدى جاقسارتا الماساق – بارىمىزگە سىن. سول ءۇشىن مەن بۇگىن اۋىلدى دامىتۋ ماسەلەسى تۋرالى جارلىققا قول قويامىن», دەپ العاشقى جارلىعىنا قول قويعانى ەستە.
ودان بەرىدە ەل ۇكىمەتى 30 جىل بويى ەڭسەسىن تىكتەي الماي كەلە جاتقان اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اۋىل حالقىنىڭ جاعدايىن جاقسارتىپ, تۇرمىسىن كوتەرۋ ءۇشىن بىرقاتار يگى شارالاردى قولعا الدى. شارۋا تابىسىن ارتتىراتىن ارنايى تۇجىرىمداما جاساپ, سونىڭ نەگىزىندە بىرنەشە ىزگى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدى باستادى. سونىڭ ءبىرى – «اۋىل اماناتى» جوباسى جابىرقاۋ جۇرتتىڭ سونۋگە جاقىن قالعان ءۇمىتىن قايتا جاققانى انىق. ويتكەنى مەملەكەت باسشىسى جالاڭ جارلىققا قول قويىپ قانا قويماي, اۋىل-ايماقتى دامىتۋعا 1 ترلن تەڭگە قاراجات قاراستىرىلاتىنىن, باعدارلاما نەگىزىندە ول اقشا كەزەڭ-كەزەڭمەن يگەرىلەتىنىن دە ناقتى تۇسىندىرگەن بولاتىن.
تاياۋدا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆانىڭ توراعالىعىمەن اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «اۋىل اماناتى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى كەڭەس وتكىزگەنىنەن حاباردارمىز. وندا ءمالىم بولعانى, بۇگىندە «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋ ءۇشىن وبلىس اكىمدىكتەرىنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 87,5 ملرد تەڭگە اۋدارىلىپتى. بۇل تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى باعلان بەكباۋوۆ ايتتى. «باس-اياعى 13,4 مىڭ ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ جالپى سوماسى 78,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. بۇگىندە 9 مىڭعا جۋىق ادام 51,6 ملرد تەڭگە سوماسىنا شاعىن نەسيە الدى. ەڭ كوپ ءوتىنىم جامبىل, تۇركىستان جانە اقتوبە وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارىنان بولدى. ەلدى مەكەندەردىڭ ەكونوميكالىق باعدارىن انىقتاۋ ماقساتىندا «Amanat» پارتياسى ساۋالداما تۇرىندە ازىرلەگەن سكرينينگ جۇرگىزۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر. ەلىمىزدەگى 1 817 اۋىلدا وسىنداي ناقتى جۇمىس جۇرگىزىلدى», دەدى ول.
ءيا, اتالعان باعدارلاما مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ, ترلن-نىڭ ءار تيىنى اۋىلدان ءوز ورنىن تاۋىپ جۇمسالاتىن بولسا, ەڭكەيىپ قالعان ەل ەڭسەسى 2-3 جىلدا قايتا تىكتەلىپ كەتەرىنە ەش ءشۇبا جوق. بۇل جونىندە 30 جىلدىق ەڭبەگىن اۋىلداعى ديقانشىلىققا سىڭىرگەن كاسىپكەر ءباھادۇر قارسىبەك ايتتى. دەسە دە, الداعى جىلدان باستاپ ميكرونەسيە بەرۋ ەرەجەسىنە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلەتىنىنەن سەكەم الىپ قالعانىن جاسىرمادى. اسىلىندە, ۆيتسە-ءمينيستردىڭ شاعىن نەسيەنى بەرۋ تارتىبىنە ەنگىزىلەتىن وزگەرىس جونىندە ايتقان دۇرىس ويىن, بۇرىس ۇققانى اڭعارىلادى. ماسەلەن, وندا ديقانشىلىققا ەمەس, مال ساتىپ الۋ ءۇشىن ميكرونەسيە بەرۋگە «اۋىل اماناتىنىڭ» جىلدىق بيۋدجەتىنەن 50%-دان اسپايتىن قاراجات قانا كوزدەلەدى.
تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى بايانداعاندا اتالعان جوباعا ارنايى توقتالدى. «اۋىل اماناتى» جوباسى بويىنشا نەسيەلەر بارلىق تۇلعاعا 2,5 پايىزبەن 7 جىلعا دەيىن بەرىلەدى. قاناتقاقتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا تۇركىستان وبلىسى بويىنشا 16 اۋداننان 64 اۋىلدىق وكرۋگ انىقتالىپ, 75 كووپەراتيۆ قۇرىلدى. جوبانى قارجىلاندىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 19,8 ملرد تەڭگە قارجى بولىنگەن. قازىردە «تۇركىستان» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اق-نا «اۋىل اماناتى» جوباسى بويىنشا وبلىس كولەمىندە 10,3 ملرد تەڭگە قۇرايتىن 1679 جوباعا ءوتىنىش ءتۇستى. ونىڭ ىشىندە ۋاكىلەتتى ورگانمەن 1544 جوبا قارالىپ, جالپى سوماسى 6,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 1272 جوبا ماقۇلداندى. 2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 389 جوبا قارجىلاندىرىلىپ, 272-ءسى باعدارلامادا بەكىتىلگەن ەرەجەگە سايكەس كەلمەۋىنە بايلانىستى باس تارتىلدى», دەگەن ول.
ال جىل باسىندا ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ «اۋىل اماناتى» جوباسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءىسى ەلگە ۇلكەن يگىلىك اكەلەتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ, ءجون-جوسىعىن جاسىرماعان ەدى. «اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن «اۋىل اماناتى» جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ شەڭبەرىندە ميكرونەسيە بەرۋ جانە كووپەراتسيانى كەڭەيتۋ كوزدەلىپ وتىر. بيىل 100 ملرد تەڭگە ءبولىندى. جوبا 7 جىل ىشىندە 1 ملن-نان اسا اۋىل تۇرعىنىن قامتيدى. وعان جالپى 1 ترلن تەڭگە قاراستىرىلادى», دەگەن پرەمەر-مينيستر, باعدارلامانىڭ جاپپاي بارىسى ۇكىمەتتىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا ەكەنىن ەسكەرتكەن.
ۆيتسە-پرەمەر ت.دۇيسەنوۆا وتكىزگەن كەڭەستە اتىراۋ جانە قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ تومەن كورسەتكىشىنە نازار اۋداردى. اتالعان ايماقتاردا تەك 2 جانە 18 نەسيە عانا بەرىلدى. وسى ماسەلەگە نازار اۋدارعان ول وڭىرلەردەگى «اۋىل اماناتى» جوبالىق كەڭسەلەرىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋدى جانە اۋىلداردى سكرينينگتەن وتكىزۋ جۇمىسىن جەدەلدەتۋدى تاپسىردى. ءسويتىپ, كەڭەس جۇمىسىنا قاتىسۋشىلار «اۋىل اماناتى» جوباسىنىڭ كەيبىر وڭىرلەردە قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى تۋرالى اقپاراتتى تىڭدادى. ماسەلەن, قوستاناي وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى رينات مۇحامەتقالي وڭىردە ەڭ كوپ نەسيە مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا بەرىلگەنىن مالىمدەدى. ياعني 231 ازامات جالپى سوماسى 1,4 ملرد تەڭگەنىڭ نەسيەسىن الدى. ال وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاسىندا نەسيە تەك 1 اۋىل تۇرعىنىنا بەرىلىپ, وعان 2 ملن تەڭگە اۋدارىلدى. ال ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمى اپپاراتىنىڭ باسشىسى ابزال جايلىباەۆ وڭىردە مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا 2,8 ملرد تەڭگە سوماسىنا 371 ميكرونەسيە, وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاسىندا 192 ملن تەڭگەگە 24 ميكرونەسيە بەرۋ جوسپارلانعانىن حابارلادى.
«اۋىل اماناتى» جوباسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا «قارىزسىز قوعام» جوباسىنىڭ ماماندارى تىكەلەي كومەك كورسەتە باستادى. قارجىلىق ساۋاتتىلىق بويىنشا 80 ساراپشى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە وقىتۋ سەمينارلارىن وتكىزىپ جاتىر. بۇل رەتتە, سەمينارعا قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى «اۋىل اماناتى» جوباسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. «تۇرعىنداردىڭ تابىسى تومەن, كوپ مولشەردە نەسيە بەرەشەگى بار. ولار «اۋىل اماناتى» جوباسى اياسىندا بيزنەس-جوسپار قۇرۋعا كومەك سۇرايدى. ستاتيستيكاعا سايكەس, قاتىسۋشىلاردىڭ 68%-ى – ايەلدەر. سوندىقتان اۋىل ايەلدەرىنىڭ بيزنەس-باستامالارىن قولداۋعا ارنالعان كامشات دونەنباەۆا اتىنداعى قور قۇرۋدى ۇسىنامىز. بۇل قادام اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋ ارقىلى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋمەن بەلسەندى اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەگەن ەدى, كەڭەستە ءسوز كەزەگىن العان « ۇلى دالا» اۋىل بيزنەسىن دامىتۋ قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى اقمارال بەكمۇرزاەۆا.
سپيكەر سونداي-اق ءسۇت ءوندىرۋ, قۇلپىناي ءوسىرۋ, جەمىس-كوكونىس ونىمدەرىن ساقتاۋ, مەكتەپ فورماسىن تىگۋ, ەشكى سۇتىنەن جاسالاتىن ىرىمشىك ءوندىرۋ, ت.ب. جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار كووپەراتسياسىنىڭ بىرقاتار ۇلگىلىك جوباسىن ۇسىندى. اۋىلدى دامىتۋعا باعىتتالعان وسى يگى ىستەردىڭ باستاماسىنا قاراپ, جاقسىلىقتان ۇمىتتەنەمىز.