كەلەسى جىلدان باستاپ ەلىمىزدە بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋى ەنگىزىلەدى. ۇزاق تالقىلاۋ مەن زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىنەن كەيىن ماماندار وسىنداي شەشىم قابىلداۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىن ايتىپ وتىر. بىزدە قازىر ەكى ۋاقىت بەلدەۋى بويىنشا باعامدالادى. باتىس قازاقستان, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا وبلىستارىندا باسقا وبلىستارعا قاراعاندا 1 ساعات ۋاقىتقا ارتتا. كەلەسى جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىندا بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋى ەنگىزىلەدى. ياعني باتىس ايماقتاعى ءتورت وبلىس جانە قىزىلوردا وبلىسى سەكىلدى 12 وبلىستا دا ساعات ءتىلى 60 مينۋتقا كەرى شەگەرىلەدى. بۇل قانشالىقتى ءتيىمدى بولماق؟ ءماجىلىس دەپۋتاتى ەركىن ابىلدەن سۇراپ, تىلدەستىك.
– ەركىن امانجول ۇلى, بۇل قانشالىقتى ءتيىمدى؟ مىسالى تابيعي ۋاقىتپەن بەزبەندەگەندە ۇتارىمىز كوپ پە؟
– قازىرگى قىس مەزگىلىندە ء وزىڭىز باعامداپ كورىڭىز, استانا قالاسىندا مەكتەپ وقۋشىلارى تاڭعى ساعات 8:00-دە ساباق وقۋدى باستايدى. بۇل ۋاقىتتا تاڭ راۋانداپ اتا ما, جوق قاراڭعىلىق ءالى دە باسىپ تۇرا ما؟ ارينە قاراڭعى بولادى. ساعات ءتىلى سىرعىپ تاڭعى 9:00-گە كەلگەندە عانا كۇن ۇياسىنان كوتەرىلەدى. استانا قالاسىنداعى جاعدايدى ايتىپ وتىرمىن.
– ءيا, سولاي.
– ەندى ءبىز كەلەسى جىلدان باستاپ بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشىپ, باتىس وبلىستارداعىداي ساعات ءتىلىن 60 مينۋتقا كەرى شەگەرسەك, بالالارىمىز ازاندا ساباققا الاقاراڭعىدا ەمەس, تاڭ اتىپ, كۇن شىعا باستاعاندا بارادى, ۇيقىسى دا قانادى. ويتكەنى تابيعي ۋاقىت ولشەمىنە ساي ويانادى.
– باسقا قانداي ارتىقشىلىقتارى بولادى؟
–ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا ءتيىمدى. پويىزداردىڭ ءجۇرۋ كەستەسى, ۇشاقتاردىڭ ۇشۋ ۋاقىتى دا ارقيلى. سونىڭ ءبارىن بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشىرسەك, تابيعي ۋاقىتىنا ساي كەلەدى. ماڭعىستاۋ نەمەسە اتىراۋ يا بولماسا اقتوبە وبلىستارىندا كەشكى ساعات 17:00-دە جۇمىس ۋاقىتى ءجۇرىپ جاتىر. ال باسقا قالالاردا, 18:00-دەن ءوتىپ بارادى, جۇمىس ۋاقىتى اياقتالدى. وسى قانشالىقتى ءتيىمدى؟ باتىستا وتىرىپ باس قالاعا قۇجات جولداساڭ, جۇمىس ۋاقىتى اياقتالعاندىقتان, جۇمىستا ەشكىم بولماۋى سەبەپتى قابىلدامايدى دەگەندەي. قاراپايىم قيسىنعا سالعاندا وسىلاي. بۇل تەك ەكونوميكالىق تۇرعىدان سارالاعانداعى جايت. ال ەندى دەنساۋلىق ماسەلەسىنە كەلەر بولساق, سوڭعى 10 جىلدىڭ بەدەرىندە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىنە زەر سالساق, تابيعي ۋاقىتپەن بىرىڭعاي ساعات بەلدەۋىنىڭ قابىسۋى دەنساۋلىققا دا قولايلى ەكەنى ناقتىلانىپ وتىر. قازىرگى ءبىزدىڭ ۋاقىت بەلدەۋى بالالاردىڭ دا اعزاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. ءوزىڭىز ويلاڭىز, 6-7 جاستاعى 1-سىنىپ وقيتىن بالانى تاڭعى سەگىزدە باستالاتىن ساباعىنا اپارۋ ءۇشىن كەمىندە 7:00-دە ۇيقىسىنان وياتاسىز, دالا بۇل كەزدە تاس قاراڭعى بولىپ تۇرادى. ونىڭ ۇيقىسى قانباعاندىقتان ءارى تابيعي مەزەت بويىنشا تاڭ اتپاعاندىقتان ارەڭ ويانادى. بۇل بىرتە-بىرتە دەنساۋلىققا دا زيان كەلتىرەدى. ال ەندى تاۋلىكتىڭ ولشەمى ساعات ءتىلىن 60 مينۋتقا كەرى شەگەرسەك, تاڭعى سەگىزدەگى ساباققا باراتىن بالاڭىز ويانعاندا تابيعي مەزەت بويىنشا بۇرىنعى ۋاقىت بەلدەۋىندەگى توعىزدىڭ كەزى بولادى. بالا تاعى دا ءبىر ساعات ۇيىقتايدى.
– ەرتەرەكتە جازعى جانە قىسقى ۋاقىت دەپ ساعات ءتىلىن كوكتەمدە ءبىر ساعاتقا العا, كۇزدىڭ باسىندا ءبىر ساعاتقا كەرى شەگەرۋشى ەدىك. 2005 جىلدان باستاپ بۇل ءۇردىس توقتادى.
– ءبىز قالپىنا كەلتىرسەك دەپ وتىرعان UTC+5 ۋاقىتى وتە ءتيىمدى بولادى. مۇنىڭ وڭتايلى ەكەنى وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇزاق زەرتتەلدى, سارالاندى. بىرىڭعاي ۋاقىت بەلدەۋىنە كوشۋدىڭ تيىمدىلىگىن زەرتتەگەن عالىمدارعا ءتىپتى 2017 جىلى نوبەل سىيلىعى بەرىلگەنىن دە بىلەمىز. ەلىمىزدىڭ ءار ايماعى تەرريتوريالىق ورنالاسۋى بويىنشا تابيعي ۋاقىتتان 30 مينۋت ايىرماسى بولۋى كەرەك. الەمدىك كونسەنسۋس بايلامىنا سالساق, ءاربىر تەرريتوريا ءوزىنىڭ تابيعي ۋاقىتىنا جاقىن بولۋى ءتيىس. ال بىزدە شىعىس قازاقستان وبلىسىنان باسقا ايماقتىڭ ەشقايسى دا تابيعي ۋاقىتقا جاقىن ەمەس. ءبىز كەلەسى جىلدان باستاپ UTC+5 جۇيەسىنە كوشەتىن بولساق, وندا تەك باتىستاعى ءتورت وبلىستا عانا ۋاقىت ايىرماشىلىعى تابيعي مەزەتتەن جارتى ساعاتتان ارتىق بولادى. ال 13 وبلىستا ايىرماشىلىق 30 مينۋتتان دا تومەندەيدى.
كەلەسى جىلدىڭ 29 اقپانىندا تۇنگى ساعات 00:00-دە ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسى بويىنشا 13 وبلىستا ساعات ءتىلى 60 مينۋتقا كەرى شەگەرىلىپ, باتىس وبلىستارداعى ۋاقىتپەن تەڭەستىرىلەدى. مۇنداي قادامعا بارۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىنە كەلەسى جىلى كوز جەتكىزەمىز.