سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتىپ, سەناتورلار اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭناماعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارادى. سونداي-اق ماڭىزدى ماسەلەلەرگە قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
وننان استام زاڭعا وزگەرىس ەنەدى
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك, اقپاراتتاندىرۋ جانە تسيفرلىق اكتيۆتەر ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قارادى. قۇجات نورمالارىنا سايكەس اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى, كاسىپكەرلىك, ەڭبەك, حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى كودەكستەرگە, سونداي-اق ون زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن. سونىڭ اياسىندا ءتيىستى سالادا مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ قوسىمشا فۋنكتسياسى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنە بەرىلەدى.
يمميگرانتتاردىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرىن ۇسىنۋدىڭ مىندەتتى تەتىگىن ەنگىزۋ دە زاڭ شەڭبەرىندەگى جاڭاشىلدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن قورعاۋ جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنى انىق. زاڭدا تسيفرلىق ماينينگ سالاسىنداعى قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى دا بىرقاتار شارا قاراستىرىلعان.
تالقىلاۋ ناتيجەسىندە, سەناتورلار زاڭنىڭ تۇجىرىمدامالىق نورمالارىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداپ, باس كوميتەتكە قۇجاتتى ەكىنشى وقىلىمعا ازىرلەۋدى تاپسىردى.
زورلىق-زومبىلىققا قارسى كەشەندى ءتاسىل كەرەك
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سەناتور جاننا اسانوۆا دەپۋتاتتىق ساۋالىندا وتباسىنداعى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەس جانە الدىن الۋ شارالارى تۋرالى ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭالىقتاردا كۇن سايىن زورلىق-زومبىلىق پەن قورلىق كورسەتۋ تۋرالى ايتىلىپ جاتىر, ال ۋاكىلەتتى تۇلعالاردىڭ نەمقۇرايدى كوزقاراسى مەن سىبايلاس جەمقورلىق بۇل ماسەلەنى تولىق شەشۋگە مۇمكىندىك بەرمەي كەلەدى.
«بىزگە ايەل مەن بالالاردى ساۋداعا سالاتىن نەمەسە زاتقا قاراعانداي كوزقاراستى وزگەرتۋ اسا ماڭىزدى. قورعانسىز قالعان جانداردىڭ ءبارى ولاردى مەملەكەت قورعاپ قانا قويماي, زورلىق-زومبىلىققا جاۋاپ بەرەتىن ءارى بىردەي ارىپتەستىك قۇقىقتارعا باسا نازار اۋدارىلاتىن بارلىق ارەكەت جاسالاتىنىن ءبىلۋى كەرەك. ءاربىر ازامات زورلىق-زومبىلىقتىڭ بارلىق قۇقىقتىق سالدارىن ناقتى بىلۋگە جانە جازادان قۇتىلمايتىنىنا كۇماندانباۋعا ءتيىس. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, سوت ينستانتسياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. قوعامدا ادىلەتتىلىك پەن زاڭدىلىقتىڭ سالتانات قۇرۋىنا باعىتتالعان وزگەرىستەردىڭ الدىڭعى قاتارىندا ءدال سولار بولۋى كەرەك», دەدى ج.اسانوۆا.
سەناتور وسىعان بايلانىستى مۇنداي زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل كەشەندى ءتاسىلدى تالاپ ەتەدى دەپ سانايدى. ونىڭ ىشىندە جاعدايدى ەرتە انىقتاۋ جانە وعان ارالاسۋ ءۇشىن الدىن الۋ شارالارى, سونداي-اق ستراتەگيا مەن امال-تاسىلدەردى ۋاقىتىلى تۇزەتۋ ءۇشىن مەملەكەت قابىلدايتىن شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن جۇيەلى باعالاۋ دا بار.
ء«ىىم-دە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى وڭىرلىك جەكە قىزمەتىن قۇرۋ ارقىلى كەڭەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. جالپىعا بىردەي قابىلدانعان حالىقارالىق ستاندارتتار مەن پسيحولوگيالىق نورمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ العاش رەت شاعىمدانعان زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ نۇسقاۋلىعىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ كەرەك. زورلىقشىلاردى مىندەتتى تۇردە تىركەۋگە الۋ, ودان كەيىن مەملەكەتتىك جانە كۇشتىك ورگاندارعا جۇمىسقا ورنالاسۋدى شەكتەي وتىرىپ, قارۋ يەلەنۋ قۇقىقتارىنا شەكتەۋ ەنگىزۋ ماڭىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
سەناتوردىڭ ۇسىنىسىندا ءبىلىم بەرۋ, مەديتسينا جانە الەۋمەتتىك قولداۋ سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ بىرقاتار نورمانى وزگەرتۋ جونىندەگى شارالار دا قامتىلعان.
حاراسسمەنت كونۆەنتسياسىنا قاشان قوسىلامىز؟
سەناتور دارحان قىدىرالى قوعامداعى ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىق پەن قۋدالاۋ, ياعني حاراسسمەنت تاقىرىبىن ءارى قاراي ءوربىتتى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزىلگەن بۇۇ زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەلەرىن جاريا ەتكەن سەناتور حاراسسمەنتكە ۇشىراعان ايەلدەردىڭ 57,6 پايىزى بۇل فاكتىلەر بىرنەشە رەت بولعانىن اتاپ وتكەنىن جەتكىزدى. بۇل جاعدايدا حاراسسمەنت تەك فيزيكالىق قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ادامعا مەنتالدى نەمەسە ەموتسيالىق قىسىم جاسالعانىن ەسكەرۋ قاجەت.
سەناتور ايتقان تاعى ءبىر ماسەلە – ەلىمىزدە حاراسسمەنتتىڭ الدىن الاتىن ارنايى زاڭنىڭ بولماۋى. سوندىقتان ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى زاڭنامانى كۇشەيتۋ – ماڭىزدى قادام.
دارحان قىدىرالى حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى №190 «ەڭبەك سالاسىنداعى زورلىق-زومبىلىق پەن حاراسسمەنتتى جويۋ تۋرالى» كونۆەنتسيانى ازىرلەگەنىن اتاپ ءوتتى. 2019 جىلعى 21 ماۋسىمدا قابىلدانعان قۇجاتتى الەمنىڭ 19 ەلى راتيفيكاتسيالاعان. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىزدىڭ وسى قۇجاتقا قوسىلۋى وتباسى جانە گەندەرلىك سالاداعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى بولماق.
سەناتور دارحان قىدىرالى دەپۋتاتتىق ساۋالىندا: «قازاقستان زاڭنامالارىندا, اتاپ ايتقاندا, قىلمىستىق, ەڭبەك, اكىمشىلىك كودەكستەردە جۇمىس ورنىنداعى حاراسسمەنت نەمەسە زورلىق ۇعىمدارىن ەنگىزۋ, مۇنداي زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا قارسى ءتيىستى جازانى بەلگىلەۋ قاي دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋدە؟ ەلىمىز حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ «ەڭبەك سالاسىنداعى زورلىق-زومبىلىق پەن حاراسسمەنتتى جويۋ تۋرالى» كونۆەنتسياسىنا قاشان قوسىلادى؟ جالپى حاراسسمەنتكە نەمەسە زورلىق-زومبىلىققا قارسى كەشەندى ءىس-شارالار جوسپارى بار ما؟», دەگەن ناقتى ءارى وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەردى.
كەدەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ زەينەتاقى ماسەلەسى
سەناتور امانگەلدى نۇعمانوۆ ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ اتىنا جاساعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا كەدەن ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى ماسەلەنى كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قولدانىستاعى زاڭنامادا كەدەن ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋعا ەلەۋلى اسەر ەتەتىن ولقىلىقتار بار. الەۋمەتتىك كودەكستىڭ نورمالارىنا سايكەس, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جۇمىس ىستەيتىن, ارناۋلى اتاعى مەن سىنىپتىق شەنى بار ادامدار ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارى ءۇشىن زەينەتاقى تولەمىن الۋعا قۇقى بار, ولاردىڭ قاتارىنا كەدەن ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە كىرەدى.
«كودەكستىڭ 214-بابىنىڭ نەگىزىندە ۇكىمەت 2023 جىلعى 29 تامىزدا №733 قاۋلىنى قابىلدادى, وندا «كەدەن ورگاندارىن قوسپاعاندا» دەگەن ەسكەرتپەسى بار ەرەجە جازىلعان, بۇل الەۋمەتتىك كودەكستىڭ قولدانىستاعى نورمالارىنا قايشى كەلەدى. ۇكىمەت قاۋلىسى بۇل جاعدايدا بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ قۇقىعىنان ايىردى. قالىپتاسقان جاعداي كەدەن ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارىن ەسەپكە الا وتىرىپ, زەينەتكە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى», دەدى سەناتور.
دەپۋتات ا.نۇعمانوۆ وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسى ءا.سمايىلوۆتان ازاماتتاردىڭ اتالعان ساناتتارىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندە ماسەلەنى شەشۋدى قاراستىرۋدى سۇرادى.