جىلقىنى ساپالاندىرۋعا دا عىلىم كەرەك

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا: «قازىرگى اۋىل شارۋاشىلىعى – جوعارى تەحنولوگيا­لى سالا. شارۋالاردى جەر جاعدايى نەمەسە اۋا رايى ەمەس, يننوۆاتسيالىق امال-تاسىلدەر تابىسقا جەتكىزەدى. زاماناۋي عىلىمعا سۇيەنبەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى جاي توقىراۋعا ەمەس, قۇردىمعا كەتەدى. اگروعىلىمدى دامىتۋ جانە ەڭ باستىسى, ونى اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءىس جۇزىندە قولدانۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ قاجەت», دەگەن ەدى. عىلىمداعى سوڭعى جەتىستىكتەر مەن ونەرتابىستار جىلقى شارۋاشىلىعىنا دا ەنگىزىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى وتاندىق ساراپشىلار. سەبەبى قازىرگى كۇنى ەلدەگى جىلقى وسىرۋشىلەر تىعىرىققا تىرەلىپ وتىر. قازاق جىلقىلارى شىنداپ كەلگەندە وزگە جىلقى تۇرلەرىنە قاراعاندا دەنەسى شاعىن, ەكسپورتقا تازا ەت كۇيىندە شىعارىلعاندا سالماعى از. مىسال ءۇشىن, كەيبىر جىلقى ەتىن تۇتىناتىن ەۋروپا ەلدەرى جىلقىنىڭ ۇشاسى تۇتاستاي العاندا 250 كيلودان تومەن بولماۋى كەرەك دەگەن تالاپ قويادى. بۇل – ءبىر عانا ماسەلە. ەكىنشىدەن, ەلىمىزدە جىلقى ەتىن, ونىڭ تەرىسى مەن تۇياعىن, قىلىن كادەگە جاراتاتىن كاسىپورىندار جوقتىڭ قاسى. پىسىرىلگەن شۇجىق دايىندايتىن ۇلكەن كومپانيالاردا جىلقى ەتىنەن شىعارىلاتىن ونىمدەردىڭ ۇلەسى 5 پايىزعا دا جەتپەيدى. ەل تۇرعىندارى جىلقىنى كوبىنە سوعىمعا جانە ات سپورتىنا عانا جاراتاتىنىن ايتۋىمىز كەرەك. ۇشىنشىدەن, جىل ساناپ جايىلىمدار تارىلىپ كەلەدى. بۇل ءۇيىر-ءۇيىر جىلقى ۇستايتىن ۇلكەن شارۋاشىلىقتارعا قىسى-جازى جۇمىس ىستەيتىن مال بورداقىلاۋ ورىندارىن قۇرۋعا نەگىز بولۋى كەرەك.

قىسى-جازى قوڭىن جوعالتپايتىن, سۋىق پەن ىستىققا ءتوزىمدى, جايىلىم, جەم-ءشوپ تالعامايتىن ەتتى جانە ءسۇتتى جىلقى تۇرلەرىن قالاي كوبەيتۋگە بولادى؟ ەرتىس-بايان وڭىرىندە وتكەن «قازاقستاندا جانە باسقا دا ىرگەلەس مەملەكەتتەردە جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى مەن دامۋى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا وسى ماسەلە كەڭىنەن تالقىلاندى. وعان وتاندىق جانە قىتاي مەن موڭعوليا ەلدەرىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى عالىمدارى, ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرجان اشىمبەتوۆ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى اسايىن بايحانوۆ, سونداي-اق جىلقى ءوسىرۋشى شارۋاشىلىقتاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. عىلىمي كونفەرەنتسياعا ۇيىتقى بولعان تورايعىروۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەركىن سادىقوۆ اتاپ وتكەندەي, كەيىنگى 4 جىلدا جەرگىلىكتى ۋنيۆەرسيتەت ءوڭىردىڭ ىرگەلى شارۋاشىلىقتارىمەن بايلانىسىن نىعايتىپ, دۋالدى وقىتۋعا كوبىرەك كوڭىل بولە باستادى. ناتيجەسىندە, «پوبەدا» جانە تاعى باسقا شارۋاشىلىقتاردا جاستار جۇمىس ىستەپ ءارى ءبىلىم الىپ, تاجىريبەلەرىن تولىقتىرىپ جاتىر. بۇل تاجىريبەنى بولاشاقتا جىلقى شارۋاشىلىقتارىندا دا جۇرگىزۋگە بولادى. سەبەبى قازىرگى كۇنى ايماقتا جىلقىشىلاردىڭ تاپشىلىعى بايقالىپ وتىر.

تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى كەرەكۋ جە­رىن­­­دە 86 مىڭ جىلقى بولسا, قازىرگى ۋاقىتتا ونىڭ سانى 250 مىڭنان اسقان. قازاق جىل­قى­­سى كۇنى-ءتۇنى تەبىندە جۇرەتىندىكتەن وعان مال شارۋاشىلىعىنداعى ەڭ شى­عى­نى از جا­نۋار رەتىندە قارايدى. عالىم­دار­ الداعى 10-15 جىلدا ەلىمىزدەگى قىل­قۇي­­رىق­تى­لار­دىڭ­ سانى 10 ميلليوننان اسا­دى دەپ بول­جاپ­ وتىر. بۇعان ەلىمىزدەگى جا­يى­لىم­دىق جەر­لەر مۇمكىندىك بەرەدى. ەن­دىگى جەردە قا­زاق جىلقىسىنىڭ ساپا تۇر­عى­­سىن­دا­عى­ كور­سەتكىشتەرىن ارتتىرۋ ما­ڭىز­دى. ما­سە­­لەن, كەرەكۋلىك عالىمدار مەن جىل­قى وسى­رۋ­شىلەر بىرلەسە وتىرىپ, تاۋ­لى ال­تاي­­دان اكەلىنگەن جاڭاالتاي جىل­قى­سى­نىڭ ايعىرىن قازاقتىڭ بيەلەرىمەن بۋ­دان­­­داستىرعان. جاڭاالتايلىق تۇقىمنىڭ گە­نو­تيپىندە التايلىق, كەڭەستىك, ورىس, ليت­ۆا­­لىق اۋىر جۇك تارتاتىن جىلقى تۇقىم­دا­­­رى­نىڭ قانى بار. بۇل تۇقىمداردىڭ گە­نە­­­تي­كالىق پوتەنتسيالى جوعارى, تىرىدەي سال­­­ما­عى 600-دەن 1000 كگ-عا دەيىن جەتەدى. ال سۇت­­تىلىگى – 4 مىڭنان 7 مىڭ ليترگە دەيىن. ما­­­ڭىز­دىسى, بۇل تۇقىم جىل بويى تەبىندى جا­يى­­لىمعا بەيىمدەلگەن ءارى بۇل جاعىنان قا­­ز­اق جىلقىلارىنان كەم تۇسپەيدى. ەگەر وسى­ قاسيەتتەر قازاق جىلقىلارىنا دارىسا­, ولار­­دىڭ سۇتتىلىك قابىلەتى ودان ءارى ارتا تۇسەدى.

– جەرگىلىكتى «مويناق-2015» سەرىك­تەس­تى­گىن­دە جاڭاالتايتىق جىلقىلار 2000 جىلدان بەرى وسىرىلەدى. جاڭا التايلىق پەن قازاق جىل­قىسىن بۋدانداستىرىپ الىنعان جاباعى 170 كيلوگرامم ەت بەردى. ال ەكى جارىم جاسار قۇنان­نىڭ تازا ەتى 250 كيلوگرامم تارتتى. الگى سەرىكتەستىك جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتار ءۇشىن جاڭاالتايلىق جىلقى تۇقىمىن ساتا باستاۋى مۇمكىن. بۇرىن رەسەيدەن قىم­­بات­قا­ ساتىپ الىپ كەلگەن جانۋارلار وزى­مىزدە كو­بەيىپ جاتقانى قۋانتارلىق جاڭا­لىق. بۇل ءبىزدىڭ كليماتقا ابدەن بەيىم, ءتو­زىمدى جا­نۋارلار, – دەيدى تورايعىروۆ ۋني­ۆەر­سي­تەتىنىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى,­ پاۆ­لودار وبلىستىق جىلقى وسىرۋ­شى­لەر قاۋىم­داستىعىنىڭ توراعاسى تولەگەن اسانباەۆ.

اباي وبلىسىنىڭ عالىمدارى 1967 جىلدان بەرى كۇردەلى سەلەكتسيالىق جۇمىستاردى جۇرگىزىپ, بۇگىندە «بەسقاراعاي» جىلقى تۇرىنە پاتەنت العان. بەسقاراعاي جىلقىسىن شىعارۋ ءۇشىن وقىمىستىلار اۋەلى قازاق جىلقىسىنىڭ بيەلەرى مەن جابەنىڭ ايعىرىن شاعىلىستىرىپ, ودان الىنعان ۇرعاشى ءتول جەتىلگەن سوڭ قابا ءتيپتى ايعىرعا قوسقان. ناتيجەسىندە, جاڭا تيپ ونىمدىلىك تۇرعىسىنان جوعارى ناتيجە كورسەتىپ وتىر. قازاق ۇلتتىق اگرارلىق-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى قايرات يسحاننىڭ ايتۋىنشا, بەسقاراعايلىق تيپ تاۋلىگىنە 13 ليترگە دەيىن ءسۇت بەرە­دى. سوي­­عاندا تازا ەت ءتىرى سالماعىنىڭ 58 پا­­يى­زىن قۇرايدى. ايعىرلارى اسىل تەكتى, ۇرپاعىنا ناسىلدىك قاسيەتى تولىقتاي بەرى­­لە­تىنىن بايقاعان عالىمدار ولاردىڭ سانىن قازىرگى كۇنى 500-گە دەيىن جەتكىزدى.

پاۆلودار وبلىسىندا جىلقى سانى كەيىنگى 30 جىلدا 3 ەسە كوبەيگەنىنە قارا­ما­س­تان, بۇل سالادا بىرقاتار ماسەلە بار. ايتالىق, وڭىردەگى جىلقىنىڭ تەك 5,6 پايىزى اسىل تۇقىمدى. جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتار ءۇشىن جىلقى ەتىن ەكسپورتقا شىعارۋ ءالى كۇنگە ارمان بولىپ وتىر. دامىعان مەملەكەتتەر, ماسەلەن, فرانتسيا مەن يتاليا حالقى جىلقى ەتىن تۇراقتى تۇتىنعانىمەن قازاق جىلقىسىنىڭ ەتى ولاردىڭ تابەتىن اشپاي تۇر. ەۋروپا جۇرتى ەتتىڭ ساپاسىن قازىنىڭ قالىڭدىعىمەن ولشەمەيتىنى بەلگىلى. يمپورت ەتتىڭ سالماعى مىعىم بولۋى كەرەك. ال ءبىزدىڭ جىلقىلاردىڭ الەۋەتى وعان ازىرشە جەتپەيدى. سوندىقتان جىلقى وسىرۋشىلەرىمىز اۋەلى ساپا تۇرعىسىنا ءمان بەرىپ, جانۋاردىڭ قاسيەتىن فيزيكالىق تۇرعىدان ارتتىرۋعا كوڭىل بولسە كەرەك. ءبىر قىزىعى, ورال وڭىرىندەگى «كۋبلەي» زاۋىتىنىڭ ءوزى جىلقى ونىمدەرىن دايىنداۋ ءۇشىن شەتەلدەن جىلىنا 5 مىڭ توننا توڭازىتىلعان جىلقى ەتىن ساتىپ الاتىن كورىنەدى. ال نارىقتاعى جىلقى ەتىنىڭ 6-7 پايىزىن رەسەيدەن جەتكىزىلەتىن ونىمدەر قۇراپ وتىر. ءوزىمىزدىڭ قالالارداعى سۋپەرماركەتتەر جەلىسى جەرگىلىكتى شارۋا­شى­لىقتاردان جىلقى ەتىن ءتىپتى العىسى كەل­مەيدى. ولاردىڭ تالابى بويىنشا وندىرۋشىلەر جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە دە بىردەي ساپاداعى ەتتى جەتكىزۋى كەرەك. قازاق جىلقىلارى تەك تەبىندە ءجۇرىپ, اۋا رايى, تابيعات جاعدايىنا بايلانىستى قوڭ جينايتىندىقتان, ولاردىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن ەت تەك كۇز ايلارى مەن قىستىڭ باسىندا عانا بولاتىنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان جىلقى وسىرۋشىلەر ءۇشىن ساۋدا جەلىلەرى الىنباس قامالعا اينالعان.

– وڭىردەگى جىلقى تابىندارىنىڭ دەنى باياناۋىل, ماي اۋداندارىندا جانە ەكىباستۇزدىڭ اۋىلدىق ايماعىندا شوعىر­لانعان. سالانىڭ قارقىندى ءوسۋى مەن دامۋى ءۇشىن بيەلەردىڭ ۇلەسىن 60 پايىزعا دەيىن, ال بيە ءسۇتىن وندىرۋگە بايلانىستى قولدانىستاعى سۋبسيديالاۋ ءنورماتيۆىن ليترىنە 60 تەڭگەدەن 200 تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. بىزدە جايىلىم مەن جىلقىشىلار تاپشى. ۋربانيزاتسيا اسەرىنەن جاستاردىڭ كوبى قالاعا قاشادى, ال اۋىلدىق جەرلەردەگى جىلقىشىنىڭ ەڭبەگى 150-200 مىڭ تەڭگەدەن اسپاي تۇر. ءبىز جىل سا­يىن مەملەكەتتىك باع­دارلامالاردى پايدالانىپ, كەمىندە 30 اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتىپ جاتىرمىز. وكىنىشكە قاراي, بۇدان ناتيجە شامالى. ءوزىم بايقاعان تاعى ءبىر تۇيتكىل, جىلقىنى كوپ ۇستايتىن شارۋاشىلىقتار تابىندى بولمەي, كەمى 1000-1500 باس ەتىپ ۇستايدى. بۇل – قاتە قادام. قازىرگى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, 100 بيەدەن ءارى كەتسە 65 ق ۇلىن الىنادى. سوندىقتان جىلقى تابىنىن ءبولىپ-ءبولىپ ءارى كەتسە 400-450 باستان اسىرماي ۇستاۋ كەرەك. جايىلىم تاپشىلىعى دا سەزىلىپ وتىر. بيىل وبلىستا 380 مىڭ گەكتار يگەرىلمەگەن جەر حالىققا قايتارىلادى. وبلىستا قىمىز دايىنداۋ بويىنشا ۇيىمداستىرىلعان ءوندىرىس جوق. ماي اۋدانىنداعى «اقجار-ءوندىرىس» اگروفيرماسى جۇمىسشىلاردىڭ جوقتىعى­نان توقتاپ تۇر. ال قۇر ەت وندىرۋمەن اينالىسساق, جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر بولماق. بۇل سالادا نارىقتىق باسەكەلەستىك دەگەن اتىمەن جوق. حالىقارالىق نارىققا بەيىمدەلۋ ءۇشىن وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىن ۇلگى ەتۋدەن ۇتىلمايمىز. مىسالى, موڭعوليا مەملەكەتىنە قاراڭىزدارشى, ولاردا جىلقى اراسىندا ءتۇرلى ىندەت كوپ بولا تۇرا, قىتايدىڭ نارىعىن جاۋلاپ الدى. جەرگىلىكتى ەكسپورتشىلار جىلقى ەتىن اۋەلى ىستىق سۋدا جارتىلاي قايناتىپ الادى دا, سوسىن ەكسپورتقا جىبەرەدى. ونداعى ەتتىڭ كيلوسى ءارى كەتسە 3,5 دوللار. ينتەنسيۆتى دامۋعا كوشىپ, ەتتىڭ ساپاسىن قىسى-جازى بىردەي قالىپتا ۇستاۋ ءۇشىن مال بورداقىلاۋ فەرمالارىن سالۋىمىز كەرەك. كوپتەگەن مەملەكەتتە بولدىق قوي. سوندا بايقاعانىم, شەت جۇرتتىڭ كوبى جىلقى ەتىندەگى اقۋىز بەن مايدىڭ ۇلەسى جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە دە بىردەي نورمادا بولعانىن قالايدى. اناۋ باحرەين مەملەكەتى قويدىڭ جاسى 6 ايدان, ال قۇيرىعىنىڭ سالماعى 2 كيلودان اسىپ كەتسە, المايدى. جىلقى مالىمەن ءبىزدىڭ قازاق حالقىنا باق-داۋلەت تە, بەرەكە دە كەلگەن. ەندىگى جەردە ونى نارىققا بەيىمدەپ ءوسىرۋ ماڭىزدى. الداعى جىلدارى جىلقىنىڭ ەتى دە قازىرگىدەن ارزاندايدى, وعان كۇمان بولماسىن. سەبەبى ول نارىقتا كوبەيە ءتۇستى, – دەدى اسايىن بايحانوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرجان اشىمبەتوۆ پارلامەنتتەگى حالىق قالاۋلىلارى مەن ەل بيلىگى جىلقى ەتىن سىرتقا شىعارۋدىڭ جولدارىن پىسىقتاپ جاتقانىن ايتىپ ءوتتى. الايدا الەمدە جىلقى ەتىنە سۇرانىس از. ىرگەدەگى قىتاي ەلىمەن كەلىسىمدەر جاسالىپ جاتقانىمەن, ول مەملەكەت ءوز شەشىمىن ءالى كۇنگە ايتقان جوق. نەگىزى بۇعان دەيىن قازاق جىلقىسىنىڭ ەتىن جاپونياعا ەكسپورتتاۋ بويىنشا ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلىپ, قازاقستانداعى 44 شارۋاشىلىق ارنايى تىزىمگە ەنگەن ەكەن. بىراق بۇل تاراپتا دا ءبىراز كىلتيپان, اتاپ ايتقاندا, تاسىمالداۋعا قاتىستى ماسەلەلەر تۋىنداپ, ازىرگە ول دا جابۋلى قازان كۇيىندە جاتىر. ايتسە دە, ن.اشىمبەتوۆ جىلقى شارۋاشىلىعىنا قاتىستى مەملەكەتتىك قولداۋلار بارشىلىق ەكەنىن ايتتى. شارۋا اسىل تۇقىمدى ايعىر ساتىپ السا 100 مىڭ تەڭگە, قىمىز باپتاسا ليترىنە 60 تەڭگە تولەنەدى. بۇعان قوسا, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر شەشىمىمەن جەمشوپكە سۋبسيديا بەرىلەدى. جىلقى وسىرۋشىلەر تەحنيكا ساتىپ السا 25 پايىزىن مەملەكەت وتەپ, نەسيە راسىمدەسە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر ۇسىنادى. مىسالى, «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ, 2,5 پايىزبەن نەسيە الۋعا بولادى.

– ءبىر جىلدارى وزبەكستانعا تىرىدەي قارا مال كوپ كەتىپ جاتىر دەپ, شەكتەۋ جاسالعانى ەستەرىڭىزدە بولار. بىلتىر مالدى سىرتقا شىعارۋعا بايلانىستى كۆوتا ەنگىزىلىپ ەدى, ۇساق شارۋاشىلىقتار قينالىپ قالدى. بۇل ماسەلەنى قازىر پارلامەنتتە قايتا قاراپ جاتىرمىز. «قازينۆەست» جانە تاعى باسقا كومپانيالار بۇل ىسپەن اينالىسۋعا ءتيىس. ونىڭ ۇستىنە بيىل قۇرعاقشىلىق قوس وكپەدەن قىسىپ, استىق جيناۋ كورسەتكىشتەرى قۇلدىراپ كەتتى. الداعى ۋاقىتتا ءبىز اۋا را­يىنا تاۋەلدى ەگىن شارۋاشىلىعىن ازايتىپ, مال شارۋاشىلىعىنا باسىمدىق بەرۋدى ويعا الىپ وتىرمىز. قازاقستاننىڭ جەر كولەمى الەمدە 9-ورىندا بولسا, جايىلىمدىق جەرلەر بويىنشا 5-ورىندا تۇرمىز. ياعني بىزدە مال شارۋاشىلىعىنىڭ يگەرىلمەگەن وراسان زور الەۋەتى جاتىر دەگەن ءسوز. جايىلىمدىق جەرلەرگە قاتىستى زاڭنامالارعا 40-قا جۋىق تۇزەتۋ ەنگىزدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە, يگەرىلمەي جاتقان 20 ملن گەكتار جەر مەملەكەت يەلىگىنە قايتارىلادى. ول جەرلەردى جايىلىم تاپپاي وتىرعاندارعا ۇلەستىرەمىز. بۇعان قوسا اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىن قولداۋعا بولىنەتىن قاراجاتتى تيىمدىلىك تۇرعىسىنان قارايتىن ۋاقىت جەتتى دەپ ويلايمىن. بيۋدجەتتەن جالپى عىلىم سالاسىنا 200 ملرد تەڭگە بولىنسە, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى قوسىمشا تاعى 9 ملرد تەڭگە قاراستىرعان. ال ناتيجە ماردىمسىز, – دەيدى نۇرجان اشىمبەتوۆ.

قىتايدىڭ شىڭجان ولكەسىندەگى تارىم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى گىمىڭگۇل مۇقانتايقىزى مەن موڭعوليا عالىمى سايپولدا توقتارباي ءوز ەلدەرىندەگى جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى تۋرالى باياندادى. قىتاي حالقى جىلقى ەتىنەن گورى, ەسەك ەتىن جەگەندى ۇناتاتىندىقتان بۇل ەلدە دە جىلقى ەتىن قايتا وڭدەۋ اسا دامىماعان. حانزۋ حالقىنا جەرگىلىكتى عالىمدار ءالى كۇنگە قىمىزدىڭ پايداسىن دا جەتكىلىكتى دالەلدەي الماي وتىر. مۇندا 3 ميلليونعا جۋىق جىلقا بار بولسا, ونىڭ كوبى سپورت جانە كوپشىلىك سەرۋەنى ءۇشىن پايدالانىلادى. جالپى سانى 3000 جىلقى كلۋبى قۇرىلىپ, مۇندا ءمىنىس جىلقىلارى حالىققا ۇسىنىلادى.

– ەل بيلىگى ات سپورتىندا ءباس تىگۋگە رۇقسات بەرمەي وتىر. ويتسە, ادامدار وقۋ-بىلىمنەن قالادى, عىلىممەن اينالىسپايدى, لۋدومان دەرتىنە شالدىعادى دەگەن پىكىر بار. ايتپەسە, بىزدە ات سپورتى ءوز دەڭگەيىندە دامىپ كەلەدى. بيە ءسۇتى اسا تانىمال ەمەس, سەبەبى جۇرت ونىڭ پايداسىن ناقتى بىلمەي وتىر. كەيبىر كەزدە جىلقى ەتىن ەسەك ەتى دەپ ۇسىناتىن دا جاعدايلار كەزدەسەدى. عىلىمي تۇرعىدان باعا بەرسەك, قازاق جىلقىسىنىڭ توزىمدىلىگى مەن مىنىسكە شىدامدىلىعىنا تەڭ كەلەتىن جىلقى الەمدە جوق. قازاق جىلقىسىن وزگە تۇقىممەن بۋدانداستىرۋدىڭ قاجەتى جوق, ونىڭ قاسيەتىن ساقتاپ قالۋ اسا ماڭىزدى, – دەيدى گىمىڭگۇل مۇقانتايقىزى.

ال موڭعوليادا جىلىنا 49,1 مىڭ توننا جىلقى ەتى ءوندىرىلىپ, كوبى سىرتقا ەكسپورتتالادى ەكەن. بۇل ەلدە ارنايى ستراتەگيالىق باعدارلاما ءتۇزىلىپ, كەلەشەكتە جەرگىلىكتى موڭعول جىلقىلارىنىڭ ەت ساپاسىن جانە جىلدامدىعىن ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر.

پاۆلودار وبلىسى,

باياناۋىل اۋدانى,

تورايعىر اۋىلى