پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋىندا كورپوراتيۆتىك نەسيەلەندىرۋدى قايتا باستاۋ قاجەتتىلىگى جونىندە ناقتى ايتىپ, ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرگەن ەدى.
ءبىز العان مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, بەس جىل ىشىندە كورپوراتيۆتىك نەسيەلەردىڭ ۇلەسى 68%-دان 41%-عا دەيىن تومەندەپ, توقىراۋعا ۇشىراعان. جوعارى بازالىق مولشەرلەمەنىڭ اسەرىنەن بيزنەسكە ارنالعان نەسيەلەر دە سوڭعى ايدا 137 ميللياردقا قىسقارىپ وتىر.
كورپوراتيۆتى سالاعا بەرىلەتىن نەسيەنىڭ جەتكىلىكسىزدىك ماسەلەسىن شەشۋدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىلاي ءبىر ايتقانى بار: «ەكونوميكاعا اقشا كەرەك. بىلتىر بانكتەردىڭ تازا پايداسى ءبىر جارىم تريلليون تەڭگەگە جۋىقتادى. ال وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا – ءبىر تريلليون تەڭگەدەن اسىپ كەتتى. بانكتەر ءتيىمدى جۇمىس ىستەگەننىڭ ارقاسىندا ەمەس, نەگىزىنەن ۇلتتىق بانك ينفلياتسيامەن كۇرەسۋ ءۇشىن بازالىق مولشەرلەمەنى جوعارى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرعاندىقتان, وسىنداي مول پايداعا كەنەلدى. ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ بۇل پايدانى مەملەكەت مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ, نەعۇرلىم ءادىل ءبولۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعانى ءجون», دەگەن بولاتىن.
شىندىعىندا, بانكتەردىڭ وراسان زور پايداسى بازالىق مولشەرلەمەنىڭ اسا جوعارى كورسەتكىشتە بولىپ تۇرعاندىعى, ينفلياتسيامەن كۇرەسۋ بۇرىنعىسىنشا رەكوردتىق دەڭگەيدە قالىپتاسۋى تەڭگە رۋبلدەن قۇتىلىپ, دوللارعا بەكىنگەن كەزدە تومەندەي باستادى. ناتيجەسىندە, كورپوراتيۆتىك نەسيەلەۋ توقىراۋعا ۇشىراپ, ال تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋ تورگە وزدى.
ەلىمىزگە تانىمال تاۋەلسىز قارجى تالداۋشىسى اندرەي چەبوتارەۆ: «بازالىق مولشەرلەمە جوعارىلاعان سايىن بانك كليەنتتەرى نەسيە الۋدى ازايتىپ, سۇرانىستىڭ تومەندەۋىنەن ينفلياتسيا السىرەيدى. ماسەلەن, بولشەك نەسيەلەۋ وتكەن ايدا 3,9%-عا نەمەسە بىردەن 564 ملرد تەڭگەگە, جىل باسىنان بەرى 13,4%-عا ءوستى. بۇل – سوڭعى ەكى جىلداعى ەڭ جوعارى ءوسىم», دەيدى.
ناتيجەسىندە, اقشا-نەسيە ساياساتى يمپورت پەن ينفلياتسيانى جەدەلدەتەتىن بولشەك نەسيەنىڭ دامۋى ارقاسىندا ينفلياتسيانى تومەندەتۋگە اسەر ەتپەگەن. بىراق ساراپشى ۇلتتىق بانك كورپوراتيۆتىك ساياساتتى قايتا باستاۋ ءۇشىن بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋگە باتىلى جەتپەي وتىرعاندىعىن ايتتى ساراپشى.
پرەزيدەنت ءبىزدىڭ نارىققا بولشەك نەسيە ەمەس, ارنايى ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋدە مول تاجىريبەسى بار ءۇش جاڭا شەتەلدىك بانكتى اكەلۋ كەرەكتىگىن, ال الەمدە مۇنداي بانكتەر ساۋساقپەن سانارلىقتاي ەكەندىگىن ەسكەرسەك, ولاردى تارتۋ مىندەتى وڭايعا سوقپايتىندىعى تاعى بار.
قارجى ساراپشىسى استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اياسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان قىتايلىق بانكتەر مەن جاڭا ساتىپ الۋشى تابىلسا, «بەرەكە» بانكى بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام دا جوق ەمەس. ەلىمىزگە قانشا جاڭا بانكتەر كەلسە دە, باسپاناعا تومەن پايىزبەن نەسيە بەرىلمەيدى.
پرەزيدەنت تالاپتارىن ناقتىراق ءتۇسىنۋ ءۇشىن ماسەلەن, 1 ميلليون تەڭگە بولسا, ونى مەملەكەتتىك بانككە نەمەسە ءتيىستى مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەرى بار مەملەكەتتىك كومپانياعا جىلدىق 16,5 پايىزبەن ورنالاستىرا الادى, ياعني ءبىر جىلدا 1 ميلليون 165 مىڭ تەڭگە الۋعا بولادى دەگەن ءسوز.
اندرەي چەبوتارەۆ: «وتكەن جىلى بازالىق مولشەرلەمەنىڭ جوعارى بولۋى قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك وبليگاتسيالارعا قوسىمشا جەڭىلدىكتەگى تاعى 382,4 ملرد تەڭگە جۇمساۋعا اكەلگەن. بۇل – كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن باسقا دا كومپانيالاردى ەسەپكە الماعانداعى كورسەتكىش», دەيدى.
مۇندايدا كورپوراتيۆتىك نەسيەلەندىرۋ قايتا باستالسا, مەملەكەتتىك شىعىنداردى ازايتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – بازالىق مولشەرلەمە تومەندەر ەدى دەگەن وي دا جوق ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق بانك باسشىلىعىنان مولشەرلەمەگە نەعۇرلىم ءتيىمدى كوزقاراستى تالاپ ەتەدى. ءىجو بويىنشا قاجەتتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جىل سايىن 6-7%-عا ءوسۋ جەتكىلىكتى. ال ىرگەمىزدەگى قىتاي ەلى مۇنى 1990 جىلداردان باستاپ 8-12%-عا, ءوسۋ قارقىنىن تەك 2010 جىلداردىڭ ورتاسىندا عانا 6-7%-عا دەيىن باسەڭدەتكەن.