الماتىدا العاش رەت جاڭا مەديا فورۋم ءوتتى. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن وتكەن تالقىلاۋ الاڭىندا مەديا سالاسىنداعى بىلىكتى ماماندار مەن سپيكەرلەر «جاڭا تسيفرلىق الەم ءتارتىبى», «مەديا نارىق ەۆوليۋتسياسى», «كرەاتيۆتى يندۋستريا جانە جاڭا مەديا», «تسيفرلى كەڭىستىكتەگى جاڭا مەديا ەتيكاسى», «مەديا جانە تەحنولوگيالار: اقپارات كەڭىستىگىنىڭ ترانسفورماتسياسى» تاقىرىپتارى توڭىرەگىندە وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
جۋرناليستەر, بلوگەرلەر, تسيفرلىق كونتەنت اۆتورلارى مەن وندىرۋشىلەرى, پروديۋسسەرلەر, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرشىلەر مەن ينۆەستورلاردىڭ باسىن قوسقان فورۋمدا جاڭا مەديانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى مەن مىندەتتەرى, بولاشاعى كەڭىنەن ءسوز بولدى. جاڭا مەديانىڭ قىر-سىرىمەن ءبولىسىپ, وزەكتى ماسەلەلەرىن ءسوز ەتكەن القالى جيىندا تسيفرلىق كونتەنت وندىرۋشىلەر, بلوگەر, پروديۋسەرلەر قازىرگى تاڭداعى مەديا نارىعىنىڭ بەتالىسى, كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ كەلەشەگى, سونداي-اق YouTube كونتەنتتىڭ وزەكتى تاقىرىپتارىن تالقىلاپ, وزەكتى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.
مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ەۆگەني كوچەتوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, فورۋمدى ۇيىمداستىرۋعا «ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما تۋرالى» زاڭدى تالقىلاۋ, ۇنقوسۋ دا تۇرتكى بولعان.
– اقپارات ايدىنى وكىلدەرىنىڭ باسقوسۋىندا «ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما تۋرالى» زاڭىنىڭ وزەكتىلىگى كورىندى. الەۋمەتتىك جەلىلەر بۇگىندە نەگىزگى اقپارات كوزى مەن قوعامدىق-ساياسي باعىتتى قالىپتاستىراتىن پلاتفورماعا اينالدى. بۇل زاڭ الاياقتىقتىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەز كەلگەن وتاندىق اقپارات الۋشى سايتتارعا كىرىپ, جارنامانى وقىعان كەزدە, ول جارناما جالعان با, قانداي اقپارات بەرىلگەن, ونى ينفليۋەنسەر بەرگەن بە – وسىنىڭ ءبارىن بىلە الادى. زاڭ شەڭبەرىنەن تىس اقپارات ورنالاستىرىلعان كونتەنتتىڭ جۇمىسىن شەكتەۋ نەمەسە توقتاتۋ «بايلانىس تۋرالى» زاڭنىڭ 41-1-بابىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. اتاپ ايتقاندا, ونلاين-پلاتفورمانىڭ مەنشىك يەسى نەمەسە زاڭدى وكىلى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ نۇسقاماسىن العاننان كەيىن 24 ساعات ىشىندە بالاعا قاتىستى كيبەربۋللينگ دەپ تانىلعان اقپاراتتى جويۋ شارالارىن قولدانۋعا مىندەتتى, – دەيدى مينيسترلىك وكىلى.
البەتتە, جاڭا مەديا ءداستۇرلى باق-تى الماستىرىپ كەلە جاتقانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ونىمەن ساناسۋعا دا تۋرا كەلەدى. ءتىپتى اتىشۋلى بلوگەرلەردىڭ دە كۇن سايىن جاڭا باسەكەلەستەرى پايدا بولىپ جاتىر.
– ەلىمىزدە مەديا سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. الەۋمەتتىك جەلىلەر دە بلوگ جۇرگىزىپ, حالىقتى اقپاراتپەن قۇلاقتاندىراتىن بلوگەرلەردىڭ دە سانى ارتتى. وسى ورايدا ەلىمىزدەگى جارناما نارىعىنا توقتالا كەتكەنىمىز ءجون. سەبەبى ءداستۇرلى مەدياعا مەملەكەت قارجى بولەدى, ال جەكە تۇلعالار قاراجاتتى YouTube, TikTok, Instagram الەۋمەتتىك جەلىلەرىندەگى پاراقشالارىنداعى جارنامادان تابادى. وسىنىڭ ارقاسىندا ول ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىرادى. حالىققا ءتۇرلى اقپارات, پايدالى كەڭەستەر, ساياحاتتاۋ سىندى بەينەبايانداردى ۇسىنا الادى. سوندىقتان دا جاڭا زاڭدا جارنامانى تاڭبالاپ وتىرۋعا اسا ءمان بەرۋ قاجەت. جەكە بلوگىن جۇرگىزەتىن ادامداردىڭ تابىسىنا زيان تيمەۋى قاجەت. الەۋمەتتىك جەلىلەردە اقپارات تاراتاتىن, بلوگ جۇرگىزەتىندەردىڭ قاتارى كوبەيگەن سايىن ءداستۇرلى مەدياعا باسەكەلەستىك تۋعىزىپ, مەديا سالاسىن قارقىندى تۇردە دامىتىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا ادامداردىڭ كوپشىلىگى تەلەۆيزيا كورۋدەن قالىپ بارادى. ءبىر ورىندا تاپجىلماي تەلەديدار كورۋ ىڭعايسىز بولعاندىقتان, كوپشىلىگى YouTube ارقىلى قاجەتتى دۇنيەلەرىن قاراي سالعاندى قالايدى. ناتيجەسىندە, الەۋمەتتىك جەلىدە جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ قارالىمى ارتىپ, كورەرمەنى كوبەيىپ كەلەدى. سوندىقتان وسى سالاعا اسا ءمان بەرۋ قاجەت, – دەيدى «Qamalladin bloggers agency» باس ديرەكتورى ابىلايحان كامالادين.
«Repost.uz» سايتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى ءارى جەتەكشىسى تيمۋر ابدۋللين: ء«بىز جۇمىسىمىزدى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن باستادىق. كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ماتەريالدار بەرۋدە بەلسەندى قادامعا بارىپ, وقىرمانىمىزدى ءبىر ارناعا شوعىرلاندىرىپ وتىرمىز. ساياسي اقپارات تاراتىپ قانا قويماي, ءتۇرلى باعىتتى قامتۋعا كوشتىك. ماسەلەن, شوۋ-بيزنەس, دەنساۋلىق, اۆتوموبيل الەمى, تەحنولوگيا جانە سپورت تۋرالى اقپاراتتاردىڭ ەڭ ماڭىزدىسىن تاڭداپ, ءار بولىككە بولدىك. وقىرمان كارانتين كەزىندە ترافيك بويىنشا شامامەن 50%-عا ءوستى. وسى كورسەتكىشتى ساقتاي وتىرىپ, وقىرماندار سانىن ارتتىرۋدى قولعا الدىق. وسى ورايدا, الەۋمەتتىك جەلى وقىرماندارىنىڭ سانىن ارتتىرۋعا تاپتىرماس الاڭ ەكەندىگىن ەستە ساقتاۋ قاجەت», دەدى.
ال جيىندا «Eki bala» جانە «Asia Mix» تيك-توك جوبالارىنىڭ اۆتورى ەلديار كەنەنساروۆ وتاندىق مەديانىڭ جاڭا سيپات الىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «ينفودەميا جاعدايىنداعى اقپاراتتى تۇتىنۋشى حالىقتىڭ مەدياعا دەگەن سەنىمنىڭ جوعالۋى مەديا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبارىن الاڭداتاتىنى داۋسىز. كەز كەلگەن الەۋمەتتىك مەديا ماركەتينگتىك ناۋقاننىڭ نەگىزى – ساپالى كونتەنت. ءسىزدىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالاعان جازباڭىز كومپانياڭىزدىڭ ماقساتىن تىكەلەي كورسەتەدى. وسىلايشا, جوعارى ساپالى مازمۇن سىزگە سەنىمدى, شىنايى جانە ماقساتتى اۋديتوريا ءۇشىن ابىرويلى يميدج قۇرۋعا كومەكتەسەدى», دەيدى سپيكەر.
باق وكىلدەرىنىڭ وسىنداي باسقوسۋلارىندا اششى دا بولسا, اينالىپ وتۋگە بولمايتىن وزەكتى ءبىر ماسەلە – مەملەكەتتىك تىلدەگى مازمۇنعا بەرىلەتىن جارنامالاردىڭ ماردىمسىزدىعى. وسى ورايدا «كرەاتيۆتى يندۋستريا جانە جاڭا مەديا» سەسسياسىنىڭ سپيكەرلەرى قازاقتىلدى كونتەنتكە جارناما بەرۋشىلەر نەگە از دەگەن ماسەلەنى كەڭىنەن تالقىلادى.
– جوبامىزدى قولعا العالى بەرى مەملەكەتتىك تىلدە كونتەنت جاساۋدان تانعان جوقپىز جانە قوعامنىڭ قازاقشا كونتەنتكە قاتىستى قالىپتاسىپ قالعان كوزقاراسىن بۇزدىق. بىرىنشىدەن, قازاق اۋديتورياسى وسەك-اياڭ, شوۋ-بيزنەستى عانا كورەدى دەگەن تاپتاۋرىن پىكىرلەر. ەكىنشىدەن, قازاقتىلدى كونتەنت اۋديتوريا جيناي المايدى دەگەن كوزقاراس. ءبىزدىڭ تانىمدىق كونتەنتتىڭ ورتاشا كورىلىمى – 200 مىڭ. قازاقتىلدى اۋديتوريا قازىر ساپالى تانىمدىق كونتەنتكە سۋساپ وتىر. ونى ارنامىزدى تۇراقتى كورىپ جۇرگەن كورەرمەندەرىمىزدەن بايقايمىز, – دەيدى «Sayahat Time» YouTube ارناسىنىڭ بلوگەرى ەرنار الماسبەك.
قازاق تىلىندە بلوگ جۇرگىزىپ وتىرعان وتانداستارىمىزدىڭ ءسوزىن ستسەناريست, جۇرگىزۋشى, پروديۋسەر مارات ورالعازين دا قۋاتتايدى. ول: «قازىر قازاق تىلىندەگى كونتەنتتىڭ كورەرمەنى كوپ. ماسەلەن, ءبىزدىڭ YouTube ارنادا 1,9 ملن جازىلۋشى بار. تەك ءبىر ماسەلە, قازاقشا كونتەنتكە جارناما بەرۋشىلەر كوپ كەلە بەرمەيدى. ماسەلەن, ءورىستىلدى بلوگەرلەر «Samsung», اۆتوكولىكتەردى جارنامالاپ جۇرسە, قازاق تىلىندەگى بلوگەرلەر پيتستسا, دونەرلەرمەن شەكتەلەدى. ياعني جارناما بەرۋشىلەر 90-جىلدارداعى قازاقشا ەشكىم قارامايدى دەگەن ەسكى كوزقاراستا قالىپ قويعان. ەكىنشىدەن, جارناما بەرۋشىلەر قازاقتىلدى كونتەنت كورەرمەننىڭ ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى جوق دەپ ويلايدى. بۇل – جاڭساق پىكىر. كولىك سالوندارى مەن تەحنيكا دۇكەندەرىندە كوبىنە قازاقتار ساۋدا جاسايتىنىن تۇسىنبەيدى. ولار وزدەرىنىڭ ناقتى تۇتىنۋشىلارى كىم ەكەنىن بىلمەي وتىر», دەگەن ءۋاجىن العا تارتتى.
قازاقتىلدى مازمۇن قۇرىپ وتىرعانداردىڭ ايى نەگە وڭىنان تۋماي جاتىر دەگەن ساۋالعا «Sayahat Time» YouTube ارناسىنىڭ بلوگەرى جازيرا بايدالى: «قازاقشا كونتەنت كرەاتيۆتەن كەندە ەمەس. قازاقتىلدى بلوگەرلەرگە جارناما بەرۋشىلەر كەلمەۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, ساۋاتتى كونتەنت جاساۋشىلار بار دا, PR ديرەكتور, ماركەتينگ ديرەكتور دەگەن ماماندار جوق, بولسا دا كوبىنەسە ءورىستىلدى. ەكىنشىدەن, قازاقتىلدى بلوگەرلەر قىزمەتىن ساتۋدى بىلمەيدى. ولار ءوزىنىڭ ونىمىنە تەك شىعارماشىلىق تۇرعىدان قارايدى دا, ساتۋعا ۇيالادى. ءوز ەڭبەگىنە دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋ كەرەك. ءبىزدىڭ جوبامىز بەس جىل دەگەندە ەندى عانا تابىس اكەلە باستادى. بيزنەستىڭ قازاقشا كونتەنتكە دەگەن كوزقاراسىن بىرتىندەپ وزگەرتىپ جاتىرمىز», دەپ جاۋاپ بەردى.
ال «Abay Live», «Qasqa Jol» YouTube ارنالارىنىڭ اۆتورى اباي سەيفۋللا ۇلى ەلىمىزدە YouTube پلاتفورماسىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. «ستاتيستيكالىق دەرەكتەردەن جىل سايىن تەلەارنالاردىڭ كورەرمەندەرىنىڭ پايىزدىق ۇلەسى تومەندەپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. كەرىسىنشە YouTube پلاتفورماسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. پودكاست, سۇحبات, ساراپتامالىق باعدارلامالار, سەريال تۇسىرەتىن YouTube جەكە ارنالارى كوبەيدى. بۇل سالانىڭ بولاشاعى بار. سەبەبى جارنامالىق ينتەگراتسيالار قازاقتىلدى كونتەنتتەگىلەرگە دە كەلىپ جاتىر. الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پلاتفورمالار دا ەركىن, تاۋەلسىز كونتەنتتەردى اۋقىمدى تۇردە جاساۋعا بولادى. سونداي-اق بالالار كونتەنتىن دە دامىتۋعا مۇمكىندىك بار. قازاق تىلىندەگى مۋلتفيلمدەر مەن بەينەروليكتەردى تۇسىرۋگە بولادى», دەيدى سپيكەر.
الماتى