كىشكەنتاي كەزىمىزدە جازعى دەمالىستا كىتاپ وقۋ قالىپتاسقان ادەت ەدى. وقىعاننان تۇيگەنىمىز بويىنشا قىركۇيەكتە, ساباق بارىسىندا جارىسا شىعارما جازاتىنىمىز ەسىمدە. ال قازىر تەحنولوگيانىڭ قاۋىرت دامىعان زامانى. ءار ءۇيدىڭ تورىنەن ويىپ تۇرىپ ورىن العان «اقىلدى تەمىر» جاي عانا جۇمىس قۇرالى ەمەس, بالانىڭ بوس ۋاقىتىن وتكىزۋشى ەرمەگى, اجىراماس دوسىنا اينالعان. كەيدە «بۇلارسىز اتا-بابامىز قالاي ءومىر سۇرگەن؟» دەگەن سۋبەكتيۆتى سۇراق ويعا ورالادى.
نەگىزى «زامانىنا قاراي ادامى» دەگەن تاۋىپ ايتىلعان ءسوز. بۇگىندە ينتەرنەتتى يگەرىپ, كومپيۋتەردى شەمىشكەشە شاقپاساڭ, قوعام دامۋىندا ءبىر ساتى ارتتامىن دەپ ەسەپتەڭىز. ويتكەنى قازىر كىتاپتان عالامتور وزعان كەزەڭ. دەسەك تە, əر ءدəۋىردى جىرلاپ كەلە جاتقان كىتاپ ەشۋاقىتتا ءوز قۇندىلىعىن جويمايدى.
كىتاپ – الدىڭعى بۋىننىڭ كەيىنگى ۇرپاققا قالدىرعان مۇراسى, رۋحاني جەتەلەۋشى قۇرالى, جان ازىعى. بۇگىنگىنىڭ بالاسى ءۇشىن مايشامنىڭ جارىعىمەن كىتاپ وقۋ – ەسكى زاماننىڭ كورىنىسىندەي. عىلىم دامۋىنىڭ نəتيجەسىندە, بۇرىن əرقايسىسى جەكە بولىپ كەلگەن, دىبىستىق نە بەينەباياندار, سان الۋان سۋرەتتەر مەن əندەر, ءتۇرلى تاقىرىپتاعى وقۋلىقتار مەن əدەبيەتتەردى بۇل كۇندە ءبىر عانا كومپيۋتەردەن, ياعني ينتەرنەتتەن الا الامىز. بار قاجەتتىلىكتىڭ ءبىر جەرگە توعىسقانى وقىرمان ءۇشىن ءتيىمدى ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا جەلىنىڭ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
الپاۋىت ەلدەردە مەكتەپ جاسىنداعى بالاعا بەرىلەتىن تاربيەنىڭ ءبىر ءتىنى كوركەم əدەبيەت وقىپ, كىتاپپەن دوس بولۋ كەرەك دەگەندە جاتىر. سودان بولار كىتاپحانا حالىقتىڭ سۇيىكتى دە قاستەرلى ورنىنا اينالعان. شەتەلدىكتەر ساياباقتىڭ ءىشى تۇرماق, وعان بارار جولدا دا, اۆتوبۋس پەن جاعاجايدا دا, تۇسكى ۇزىلىستە دە كىتاپ وقۋدى ءجون سانايدى. Google ۇسىنعان ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە زەر سالساق, الەمدە ءۇندىستان مەن قىتاي كىتاپ وقۋدا ەشكىمگە دەس بەرمەي تۇر. ال ەلىمىزدە كىتاپتى جانىنا سەرىك ەتكەن, كوركەم شىعارمانى ءسۇيىپ وقيتىن جاستى شاممەن ىزدەپ تابۋ قيىن ەكەنى راس.
– بۇل پىكىردى ءبىز تەرىسكە شىعارا المايمىز. بۇل – قوعامنىڭ تالقىلاپ جاتقان ۇلكەن پروبلەماسى. راسىمەن دە بايقاساق, كوپشىلىكتىڭ, سونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى تومەندەپ كەتكەن. بىلايشا ايتقاندا, ءبىزدىڭ جۇرت, اسىرەسە جاستار كىتاپقا ق ۇلىقسىز قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان سەكىلدى. ياعني ولارعا رۋحاني بايلىق ماڭىزدى ەمەس. ال ەندى, مەن سەكىلدى مامانداردى, زيالى قاۋىم وكىلدەرىن, اعا بۋىندى نەگە كىتاپتار وقىلماي جاتىر, نەگە جاستار كىتاپحاناعا كەلمەيدى دەگەن سەكىلدى ساۋالدار تولعاندىراتىنى بەلگىلى. قازىرگى زاماندا جاستاردىڭ كىتاپتى كوپ وقىمايتىنى ىشتەي قىنجىلتاتىنى راس. بۇل ومىردە كىتاپ وقۋدىڭ ادامعا بەرەرى كوپ ەكەندىگى اۋەلدەن دالەلدەنىپ قويعان. ول سوناۋ ابايدىڭ زامانىنان بار دۇنيە. سونى جاستار تۇسىنە بىلسە, ءبارى جاقسى بولارىنا كوزىم جەتەدى. اباي اتامىز ايتقانداي, ارتىق ءبىلىم – كىتاپتا. سوندىقتان مەن كىتاپ وقۋعا كەڭەس بەرەمىن. ال ەندى, ادامدار كىتاپ وقىمايدى دەگەنگە كەلسەك, ول ءار ادامنىڭ سانا-تۇيسىگىنە بايلانىستى دەر ەدىم. ءبىز تاعى ءبىر نارسەنى ءتۇسىنۋىمىز كەرەك, ەگەر دە قوعام تالابىنا ساي, ادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن قالىپتاسقان, ءبىلىمدى, جاڭاشىل, ومىردەگى ءوزىمىزدىڭ ورنىمىزدى نىق تابا الاتىن تۇلعا بولىپ قالىپتاسامىز دەسەك, رۋحاني بايلىقتان, كىتاپ وقۋدان قول ۇزبەگەنىمىز ءجون, – دەيدى پەداگوگ ماقسات قايىربەك ۇلى.
كەڭەس زامانىندا ەلىمىزدە 1500 كىتاپ دۇكەنى بولعان ەكەن. قازىر شالعايداعى اۋىل تۇرماق, كەيبىر اۋدان ورتالىقتارىندا كىتاپ ساتۋ ورنى كەزىكپەۋى مۇمكىن. ال كورشى رەسەيدە 500 ادام تۇراتىن جەردە ءبىر كىتاپحانا بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ بار. Əلەۋمەتتانۋشىلاردىڭ زەرتتەۋىن باعدارلاساق, قازىر كىتاپ وقيتىندارمەن قوسا, ءۇي كىتاپحاناسىن جيناقتايتىندار سانى دا ازايىپ كەتكەن. قوعامدىق-ساياسي ينستيتۋت ساراپشىلارى جۇرگىزگەن ساۋالداماعا ساي, əر ءتورتىنشى وتانداسىمىز مۇلدەم كىتاپ وقىمايدى. ال باسىم كوپشىلىگى جىلىنا 1-2 كىتاپ وقۋمەن عانا شەكتەلەتىن كورىنەدى. جاستاردىڭ ءبىرى ۋاقىتتىڭ تاپشىلىعىن سىلتاۋراتسا, ەكىنشىسى «بار كەرەگىمدى ينتەرنەتتەن-اق الىپ وتىرامىن» دەگەندى العا تارتادى.
بىزدە تاقىرىپقا ساي, جاس بۋىنعا ساۋالداما ۇيىمداستىردىق. ساۋالداما Google پلاتفورماسى ارقىلى جۇزەگە استى. وعان جۇزدەن استام ادام قاتىسىپ, باسىم كوپشىلىگى ساراپشىلاردىڭ دەرەگىن راستادى. «كوپتەن كىتاپ وقىمادىم. بۇگىنگى تاڭدا ينتەرنەت قارىشتاپ دامىپ كەلەدى. دەسەك تە, جەلىدەن العان ءبىلىم توم-توم كىتاپتارعا جەتپەس ەدى. ول تەك ۋاقىت ۇنەمدەۋ ءۇشىن تاپتىرماس قۇرال بولىپ كەلەدى. راس, كەيدە كىتاپتان تابا الماعانىمدى ينتەرنەتتەن الامىن. كومپيۋتەر ارقىلى وقۋ كىتاپتان الار əسەردى بەرە المايدى. ول ءسوزسىز. مەن بولاشاقتا قولىنا قالام ۇستاعان جۋرناليست بولسام دەگەن جاستاردىڭ ءبىرىمىن. Əسىرەسە ءبىز سەكىلدى ستۋدەنتتەر ءۇشىن كىتاپ وقۋ ەڭ پايدالى قور جيناعانمەن بىردەي. ءتىل بايلىعىن دامىتۋداعى تاپتىرماس قۇرال. وسى رەتتە قاتارلاستارىما ينتەرنەتتەگى جاريالانىمدارعا الدانىپ, كىتاپتان قول ءۇزىپ قالمايىق دەگىم كەلەدى», دەيدى ستۋدەنت اقزيرا جاليەۆا.
«كوپشىلىكتىڭ پىكىرى ەكىگە جارىلعانىمەن, كىتاپتىڭ ورنىن عالامتوردىڭ باسا المايتىندىعىن ۇعىنۋىمىز كەرەك. ويتكەنى قازىر ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارياعا دەيىن پايدالانۋدى بىلەتىن ينتەرنەتتە كىمنىڭ قانداي اقپارات تاراتىپ وتىرعانىن ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. قانشا جەردەن عالامتور دەگەنمەن, نەگىزى كوپ اقپارات كىتاپتا. مىسالى, ساباق بويىنشا ىزدەسەڭ, جەلىدەن كوپ نارسەنى تاپپايسىڭ. سول كەزدە كىتاپ كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى. جۋىردا «بەيسەن جانە بولمىس» كىتابىن وقىپ شىقتىم. ەڭبەك ليريكالىق شەگىنىستەرگە تولى, اۆتوردىڭ باسىنان وتكەن وقيعالارى, حالىق اۋىزىنداعى əپسانالار مەن əڭگىمەلەر əدەمى دە əسەرلى جەتكىزىلگەن», دەي- ءدى ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى ايگەرىم يماشەۆا.
جالپى, كىتاپ ادامعا رۋحاني كەمەلدەنۋگە, ءبىلىم-بىلىگىڭدى ارتتىرۋعا تاپتىرماس قۇرال ەكەنى انىق. بۇگىنگى ساپالى تەحنيكا ادام جادىنىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن قايتسە دە الماستىرمايتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان ويىمىزدى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مىنا ءبىر سوزىمەن تۇيىندەيمىز: ء«بىلىمنىڭ باس قۇرالى – كىتاپ».
سالتانات بايتەكەنوۆا,
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى