• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
جادىگەر 24 تامىز, 2023

اقسۋاتتىڭ «التىن ادامى»

440 رەت
كورسەتىلدى

بۇدان بىرنەشە جىل­­دىڭ الدىندا قا­زىر­گى اباي وبلىسى, اق­سۋات اۋدانىنىڭ اۋماعى كوكجىرا اۋىلىنان وڭتۇستىككە قا­راي 90 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان ەلەكە سازى قو­رىمىنىڭ №4 وباسىنان «التىن ادام» تابىلعان بو­لاتىن.

تانىمال ارحەولوگ زەي­نوللا سا­ما­شەۆ باس­تاعان ماماندار اتالعان التىن كيىمدى مۇردە ءبىز­دىڭ زامانىمىزعا دەيىن­گى VIII-عاسىردا ءومىر سۇر­گەن, جاس مولشەرى 17-18-دەگى بوزبالا دەيدى.

التىن كيىمدى ادام تا­بىلعان وبانىڭ ديا­مەترى 33,25 م, بيىكتىگى 1,6 م. سىرتى ورمەن قورشالعان. وبانىڭ ىشكى جەرلەۋ كامەراسىن­دا ءجاسوسپى­رىم قىز بەن جىگىت قاتار قويىل­عان. سوناۋ ءبىر زامانداردا كور­دىڭ ىشكى قابىرعاسى قۇ­لا­­عان­دىقتان, التىن كيىم­دى مۇر­دە­­­لەر تاسقا باس­تى­رىلىپ, تونال­­ماي امان قالعان. وتاندىق ان­ترو­پولوگتەردىڭ مالى­مەتىنە جۇگىنسەك, بۇل بوزبالا ەۋروپا نا­سىلدەس ءھام ەكى ءمايىت انالىق جاعى­نان ءبىر-بىرىنە تۋىس.

وبادان تابىلعان جىگىتتىڭ باس­كيىمى جانە ۇستىنە كيگەن ۇزىن جەڭدى كامزولىنىڭ قوس ءوڭىرى, وڭ جاق بەلدىگىنە ىلگەن قىناپتى قانجارى مەن سول جاق بەلدىگىندەگى تەرى قورامساعى تۇگەلدەي اڭ ستيلىندەگى (بۇعى, بارىس, قابىلان) التىن اشەكەيلەرمەن بەزەندىرىلگەن. اياعىنداعى ۇزىن قونىش ەتىگى دە ۇساق التىن مونشاقتارمەن ادىپتەلىپتى. قورامساقتىڭ ۇزىندىعى 1 مەترگە جۋىقتاسا, موينىنداعى سوم التىننان دوعالاپ جاساعان القانىڭ سالماعى ءبىر كيلو. قورامساق ىشىندەگى جەبە قالدىقتارى مەن ونى يىققا ىلەتىن قايىستىڭ اشەكەي بۇيىمدارى دا جاقسى ساقتالعان.

«بۇل جادىگەرلەر اشىلماي كەلگەن كوپ جۇمباقتاردىڭ سىرىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى. بىرىنشىدەن, سول زاماندا ماتەريالدى وڭدەۋ تەحنولوگياسى وتە جوعارى بولعانىن اڭعار­دىق. التىنمەن وتە نازىك بۇ­يىمدار جاساۋ وڭاي شارۋا ەمەس. مۇنىڭ ار­تىندا ۇلكەن شەبەرلىك جاتىر. ەكىنشىدەن, سەگىز مىڭ جىل بۇرىن ءومىر سۇر­گەن حالىقتار تۇر­­مىسى, ءدىني نا­نى­مى, جەرلەۋ ءراسىمى, نە­مەن ­قو­رەكتەن­دى, ت.ب. قۇن­دى ماع­لۇ­مات­تار­عا قول جەت­كىزدىك», دەيدى ­ارحەولوگتەر.

وسى ورايدا, ەرەكشە نازار اۋدارار دۇنيە, التىن كيىمدى بەك­زاتتىڭ اياق-قول سۇ­يەك­تەرى بالزامداۋ ماق­سا­تىندا تەسىلگەن ەكەن. «ەجەل­گى كوشپەلىلەر سال­تىن­دا الىس­تاعى ادامدار تۇ­گەلدەي قوش­­تاسۋ راسىمىنە قا­­تىسۋعا ءتيىس بولعاندىقتان, مۇر­دەنى مۋميا­لاپ, ساقتاۋ ءۇشىن ىشەك-قارنىن الىپ تاستاپ, ساق­تاعان بولۋى كەرەك», دەيدى رە­سەي عى­لىم اكادە­مياسى ەتنولوگيا جانە انترو­پولوگيا ينستيتۋتىنىڭ قىز­مەت­كەرى ەگور كيتوۆ. انتروپولوگ­­تىڭ بول­جامىنشا, التىن ادامنىڭ بويى 170 سانتيمەتر شاماسىندا كورى­نەدى.

– ەلەكە سازى دەگدارىنىڭ عى­لى­مي جاڭعىرت­پاسىن جاساۋ كە­زىن­­­دە مۇردەنىڭ سۇيەك­تەرىمەن بىر­­گە in situ قال­پىن­­دا تابىلعان كوس­تيۋم­­­نىڭ اشە­­كەيلەرى مەن قا­رۋ-جاراقتى نەگىز­گە ال­­دىق, – دەيدى ماماندار. ناتيجە­­سىن­دە, ال­­تىن جاپسىرمامەن اشەكەي­لەن­گەن, كيىز­دەن جا­سالعان اق ءتۇستى شوشاق كۇلا­پارا كيگەن, ەتەگى تومەن تۇسكەن كۇ­دەرى شەك­­پەنى بار, بالاعى ەتىك­تىڭ سىرتىنا سا­لىنعان ۇزىن شالبارلى جى­گىت­تىڭ بەي­نەسى جاڭعىرتىلىپ, بۇل­ ءمۇ­سىن قازاق دالاسىندا ءومىر سۇر­گەن ­­حالىق­تىڭ ەرتە داۋىردەگى ەلي­تالىق بەي­­نەسىن ايگىلەۋىمەن قۇندى بولدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار