بۇگىندە ادام اقىل-ويىنىڭ كومپيۋتەرلىك بالاماسى سانالاتىن جاساندى ينتەللەكت تۋرالى قوعامدا ءتۇرلى پىكىر بار. ءبىرى ونىڭ پايداسى زور دەسە, ەندى ءبىرى جۇمىس كۇشىنىڭ ازايۋىنا اكەلەدى دەپ قورقادى. ال شىن مانىندە ءبىز كوپ ەستىگەنىمىزبەن, سىرىن ءتۇسىنىپ ۇلگەرمەگەن تانىمال تەحنولوگيانىڭ ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىگى نەدە؟
جاساندى ينتەللەكت – الەمدىك تەحنولوگيادان بولەك, كۇندەلىكتى ومىرىمىزگە دە تىڭ سەرپىلىس اكەلەتىن باعىت. وسىدان جيىرما جىلداي ۋاقىت بۇرىن ادامزاتقا تاڭدانىس تۋدىرعان قۇرىلعى سمارتفوندار بولسا, بۇگىندە ونىڭ ورنىن وزدىگىنەن جۇمىس ىستەيتىن اپپاراتتار باستى. بۇدان بولەك, ادامنىڭ ەڭبەك كۇشىن تالاپ ەتەتىن جۇمىستار دا روبوتتاردىڭ مەنشىگىنە ءوتىپ جاتىر. ماسەلەن, ۇيگە كىرگەندە اۋەلى شامداردى جاعۋ, تەرەزەلەردى اشۋ, تاعام ازىرلەۋ سەكىلدى جۇمىستاردى قازىرگى تاڭدا «اقىلدى ۇيلەر» رەتتەپ وتىر. ونىڭ كومەگىمەن تۇرمىسىڭىزدى ەداۋىر جەڭىلدەتىپ, ەلەكتر ەنەرگياسىن دا ۇنەمدەيسىز. ياعني تاڭەرتەڭ ۇيقىدان وياتۋ, ءۇيدى جيناۋ, كەرەك دەسەڭىز قۇجاتتى تولتىرىپ بەرۋ تەحنولوگيالاردىڭ جەتىلگەنىن اڭعارتادى. بۇل تەك باسى عانا. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قامتىمايتىن سەكتورى جوقتىڭ قاسى. اتاپ ايتساق, مەديتسينا باعىتى بويىنشا جاساندى ينتەللەكت دارىگەرگە اۋرۋ بەلگىسىن انىقتاۋعا, دياگنوزدى دۇرىس قويۋعا كومەكتەسەدى. ماسەلەن, 2013 جىلى اقش كلينيكالارىندا جۇمىسىن باستاعان IBM Wاtson مەديتسينالىق روبوتتارى بۇگىندە كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ ۇلگەردى. سۋپەركومپيۋتەرلەر ناۋقاستى ەمدەۋ بارىسىندا دياگنوزدى قاراپايىم دارىگەرگە قاراعاندا 40 پايىزعا ءدال جازىپ بەرە الادى. تاعى ءبىر تۇسى دارىگەرلەر روبوتقا اۋرۋ تاريحىن جانە بارلىق دياگنوستيكالىق اقپاراتتى جۇكتەپ سالا الادى. وسىلايشا, روبوت بىرنەشە مينۋتتان كەيىن قورىتىندى شىعارىپ بەرەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر اقپاراتقا دالدىك جەتىسپەسە, دارىگەر جازباشا نىساندى پايدالانىپ, IBM Watson-عا سۇراق قويا الادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا كەلەتىن بولساق, جاساندى ينتەللەكت باقشا وسىمدىكتەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنى مەن وعان قۇيىلاتىن سۋ مولشەرىن قاداعالاي الادى. سونداي-اق ونى زيانكەستەردەن قاراۋىلداپ, ارامشوپتەردىڭ كوبەيىپ كەتپەۋىن باقىلايدى. باۋ-باقشا ونىمدەرىنىڭ ساپالى شىعۋى ءۇشىن توپىراققا كەرەكتى قۇنارلى زاتتاردىڭ بولۋىن, دارۋمەندەردىڭ دەڭگەيىن رەتتەۋ دە وسى تەحنولوگيانىڭ مىندەتىنە كىرەدى. ارينە, تەحنولوگيا جايلى ءسوز قوزعالعاندا ءاۆتووندىرىس سالاسىن اينالىپ وتە المايمىز. بۇگىندە باسقارۋسىز وزدىگىنەن جۇرەتىن كولىكتەردىڭ مودەلى ءار جىلعى كورمەلەردە تانىستىرىلىپ ءجۇر. فۋتۋرولوگ مامانداردىڭ بولجامىنشا, الداعى ۋاقىتتا ماشينالار تۇگەل دەرلىك ادامنىڭ كومەگىنسىز ءجۇرۋ جۇيەسىنە كوشەدى. ءتىپتى ول ءوز جۇمىسىن قازىردىڭ وزىندە باستاپ كەتتى دە. كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ جول بويىندا ۇيىقتاپ كەتۋى, سونىڭ سالدارىنان ءتۇرلى اپاتقا ۇشىراۋى كوپتەپ كەزدەسەدى. ال مۇنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن Solo.ai سەكىلدى جاساندى ينتەللەكت كومەكتەسە الادى. ول كولىك جۇرگىزۋشىسىنىڭ بەت الپەتىنە قاراپ-اق شارشاڭقى وتىرعانىن نەمەسە ۇيقىعا كەتكەنىن انىقتاي الادى. كەيىن دابىل قاعىپ, جول اپاتىن بولدىرماۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار قۇرىلعىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – جولداعى كولىكتەردىڭ باعىتىن انىقتاپ, ءتىپتى جارامدى مەرزىمىنە دەيىن كورسەتىپ وتىرادى. باعدارشامداردىڭ رەتتىلىگىن ساقتايدى. تەحنولوگيا ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قوزعالاتىندىقتان اۋاعا زياندى وتتەگى دە از بولىنەدى. دەسە دە, ءونىمنىڭ پايداسى بولعان جەردە زيانى دا قاتار جۇرەدى. ونىڭ ۇستىنە تەحنيكا بولعاننان كەيىن اۋىتقىماي تۇرمايتىنى بەلگىلى. مۇنداعى ماسەلە – جاۋاپكەرشىلىك. وزدىگىنەن جۇرەتىن كولىكتەر كەز كەلگەن ۋاقىتتا ىستەن شىعۋى مۇمكىن. سونىڭ سالدارىنان اۋەدە, جەردە ءتۇرلى اپاتتار ورىن الادى. وسى تۇستا تۋىندايتىن سۇراق: ونداعى زارداپ شەككەن ادامدارعا كىم جاۋاپتى؟ بۇعان بىردەن كەسىپ-ءپىشىپ جاۋاپ بەرۋ قيىن. سوندىقتان ءاۆتووندىرىس سالاسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى مۇقيات زەرتتەپ, قولدانعان ءجون.
ءبىلىم سالاسى بويىنشا دا دامۋ جىلدان-جىلعا ىلگەرىلەپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت بۇل سەكتوردىڭ دا ءبىر بولىگىنە اينالدى. قازىرگى تاڭدا ونىڭ كومەگىمەن ونلاين ساباقتار وتكىزۋگە, وقۋشىنىڭ ۇلگەرىمىن قاداعالاۋعا بولادى. پلاتفورمادا جۇكتەلگەن ساباقتاردى كورىپ, تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ارقىلى وقۋشىلار ءبىلىمىن جەتىلدىرە الادى. ال جۇيە وقۋشىنىڭ دەڭگەيىن انىقتاپ, سوعان وراي باعدارلامالىق جۇمىستار جاسايدى. جاڭا ينتەللەكتىنىڭ قۇزىرىنا ەمتيحانعا قاتىسۋ دا كىرەدى. ماسەلەن, RoctorEdu باعدارلامالىق قۇرالى ەمتيحان كەزىندە قاتىسۋشىلاردىڭ ارەكەتىن ونلاين باقىلاۋعا, تىركەۋگە جانە باعالاۋعا ارنالعان. باعدارلامانىڭ پروكتورلىق فۋنكتسيالارى تەستىلەۋ پلاتفورمالارىنا قوسىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەمتيحاندى قاشىقتان باقىلاۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن دە, اۆتوماتتى رەجىمدە دە جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني ول ونلاين سىناق تاپسىرىپ جاتقان قاتىسۋشىنىڭ قيمىل-قوزعالىسىن, بولمەدەگى ارتىق دىبىستار مەن تۇلعانىڭ بەت-بەينەسىن باقىلاپ وتىرادى. ءارى كومپيۋتەر ەكرانىنداعى ۇدەرىستەردى دە قاداعالايدى. بۇل ارقىلى ەمتيحان قابىلداۋشى كوميسسيا قاي وقۋشىنىڭ ساپالى ءبىلىم كورسەتكەنىن انىقتاي الادى. وسىنداي جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دۇنيەگە كەلۋى تىكەلەي IT سالاسىنا قاتىستى. سول ءۇشىن ءار مەملەكەت ءوزىنىڭ وركەندەۋ جولىندا IT سالاسىنا باسىمدىق بەرەدى. ارينە, ءبىزدىڭ ەل دە بۇل كوشتەن كەندە ەمەس. «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى – وسىنىڭ جارقىن مىسالى.
جاساندى ينتەللەكت جۇمىستى جەڭىلدەتكەنىمەن, ونىڭ دا وزىندىك كەرى اسەرى بار. ماسەلەن, ينتەلەكت ءالى دە اقپاراتتى تولىق ساراپتاي المايدى. ساپالى اقپارات ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ تۇرىندە ۇسىنىلاتىندىقتان, وعان اسا ءمان بەرۋ كەرەك. اسىرەسە بۇل مەملەكەتتىك اقپاراتتى ساقتاۋ مەن جاريالاۋدا ماڭىزدى. ماسەلەن, قازىرگى كۇنى حالىقارالىق جانە ىشكى اقپاراتتىڭ شامامەن 50-60 پايىزىن قورعاۋ كەرەك بولسا, جاساندى ينتەللەكت تولىق جۇمىسىنا كىرىسكەندە بۇل كورسەتكىش 90 پايىز نەمەسە ودان دا جوعارى بولۋى ابدەن مۇمكىن. كەلەسى ماسەلە – جۇمىسشىلار سانىنىڭ قىسقارۋى. جاڭا تەحنولوگيا قوعامداعى cاll-center وپەراتورلارى, اۋدارماشىلار, دۋبلياج ماماندارى, ونلاين پلاتفورماداعى ءدارىس بەرۋشىلەر سەكىلدى كەيبىر مامانداردىڭ عانا ورنىن الماستىرا الادى. شىندىعىندا, ستاتيستيكانى ناقتى شىعارعانىمەن, روبوتتار تالداۋ جۇمىستارىن جاسايتىن ماماندىقتى اتقارا المايدى. سەبەبى تەحنولوگيا بولعاندىقتان, قاتەلىك كەتۋى ابدەن مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە, ءار روبوتتىڭ اقپارات قابىلداۋى مەن جاريالاۋىنىڭ ارتىندا سول سالانىڭ يەسى تۇرعانى بەلگىلى. بۇدان بولەك, جاساندى ينتەللەكت كەيبىر جۇمىس كۇشىن يەلەنگەنىمەن جاڭا قىزمەتتەردىڭ دە پايدا بولارى انىق. ال زامان كوشىنە ىلەسۋ ءۇشىن ادامزات سول قىزمەتتى يگەرۋگە ءتيىس.
جاساندى ينتەللەكت ارتىقشىلىقتارىنا كەلسەك, اۋەلى ونىڭ جىلدامدىعىن ايتۋعا بولادى. كەيدە ادام بالاسى ۇلگەرە المايتىن ىستەردى روبوتتار لەزدە ورىنداۋى مۇمكىن. ەكىنشىدەن, ولاردىڭ اقپاراتتى ساقتاۋ كورسەتكىشى جوعارى. مىسالى, بەلگىلى ءبىر ماڭىزدى اقپاراتتى قاراپايىم ادام از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ۇمىتۋى مۇمكىن. بىراق روبوتتاردىڭ جادىندا ۇزاق ساقتاپ, كەيىن قايتا قاراۋعا بولادى. بۇل دا – جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءتيىمدى تۇسى. سونىمەن قاتار ولار ادامدار قويعان سۇراقتىڭ بارىنە جاۋاپ تا, كەڭەس تە بەرەدى. وعان مىسال رەتىندە بۇگىنگى قولدانىستاعى ChatGPT, «اليسا» جانە تەلەگرامداعى ءتۇرلى بوتتاردى ايتۋعا بولادى.
جاساندى ينتەللەكت عالامدىق ەڭبەك نارىعىنداعى الەۋمەتتىك جانە اتقارىلۋى قيىن جۇمىستارعا, اۆتوماتتاندىرىلعان باعدارلامالىق كاسىپكە سۇرانىستى ىلگەرىلەتە الادى. ونداعى زەرتتەۋلەر مەن باعدارلاۋعا بولىنگەن قارجى ادام رەسۋرسىنا ەلەۋلى تاجىريبە اكەلەدى. تەك ونى قوعامعا زيان كەلتىرمەيتىندەي ورىندى پايدالانعان دۇرىس.
بي-فاتيما ەرالحانقىزى,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى
ەۇۋ ستۋدەنتى