كەشەگى قازمۋ, بۇگىنگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن تۇرسەكەڭ – تۇرسىنبەك كاكىشەۆ ءومىر بويى ء«بىزدىڭ قازمۋ» دەۋمەن ءوتتى. قازمۋ-ىنا ەشقانداي وقۋ ورنىن تەڭگەرمەيتىنىن اشىق ايتتى دا, جازدى دا.
قازمۋ – تۇرسىنبەك كاكىشەۆكە جوعارى ءبىلىم عانا ەمەس, عىلىمعا دا ەڭ العاش باعىت-باعدار بەرگەن كيەلى شاڭىراق. ال ونداعى وقىتۋشىلىق قىزمەتى 1968 جىلدىڭ 26 اقپانىنان باستالعانىمەن, ۇستازى بەيسەنباي كەنجەباەۆتىڭ «قازمۋ بالالارى عىلىمنىڭ سوڭعى جاڭالىعىنان حاباردار بولۋى كەرەك» دەگەن ءپرينتسيپى تۇرسەكەڭە قۇرىقتى 1964 جىلى-اق سالىپ جىبەرگەن. عىلىمي ورتانى ءوزىنىڭ «قازاق ادەبيەتىندە سىن بار. ول قازاقتىڭ حالىق اۋىز ادەبيەتىنەن باستاۋ الادى» دەگەن عىلىمي جاڭالىعىمەن ەلەڭ ەتكىزىپ كەلگەن شاكىرتىنە: «تۇرسىنبەك-اۋ, سول ايتىپ جۇرگەندەرىڭدى ءبىزدىڭ بالالارعا ءوزىڭ ءتۇسىندىرشى», دەپ قولقا سالعان سوڭ, ۇستازىنىڭ ءبىراۋىز ءسوزىن جەرگە تاستاماي, شاكىرتى دە كەلىسكەن. سودان ەكى جىلداي اقىسىز-پۇلسىز ءدارىس بەرگەن تۇرسەكەڭ: «بيسەكەڭنىڭ ەڭبەگىمدى ەلەپ جاتقانىنا مەن ءمازبىن, «بالالارىم عىلىمنىڭ سوڭعى جاڭالىعىنان حاباردار», دەپ بەيسەكەڭ ءماز» دەگەندى راحاتتانا ەسكە الاتىن. وسى «زاڭسىزدىق» 1966 جىلى مامىر ايىنا دەيىن ۇلاسقان. تەك رەكتور ەستىگەن بويدا-اق وقۋ جىلىنىڭ سوڭى بولىپ قالعانىنا قاراماستان, سول زاماتتا 0,5 جۇكتەمەمەن زاڭداستىرعان.
ەندى سول شاكىرتى ءوزى باسقارىپ وتىرعان كافەدراعا باسىبايلى كەلگەندە جوسپارلى جۇكتەمەسىنە قوسا ستۋدەنتتەردىڭ ادەبي ۇيىرمەسىن دە قانجىعاسىنا بايلاپ بەرگەن. اكادەميانى ازان-قازان شۋلاتىپ كەلگەن شاكىرتىنىڭ «جاپتىم جالا, جاقتىم كۇيەنىڭ» قۇربانى بولعانىنا قانىق ۇستازى, ءبىلىمدىنىڭ مىڭدى جىعاتىن ءبىلىمىن دالەلدەيىن دەدى مە, الدە ۇيىرمەسىنە جەتەكشى جەتپەي ءجۇردى مە, قالاي بولعاندا دا فاكۋلتەتتىڭ تالانتتى ستۋدەنتتەرىن ءۇيىرىپ, تۇرسەكەڭدى سولارعا جەتەكشى ەتىپ قويعان. بۇگىنگى ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىن ۇزاق جىل ابىرويلى باسقارعان اقىن نۇرلان ورازالين باستاعان ساعات اشىمباەۆ, ادىلبەك تاۋاساروۆ, ب.كەنجەباەۆتىڭ ءوز شاكىرتى الما قىراۋباەۆا ادەبيەتكە ءۇيىر تالانتتى باسقا دا ستۋدەنتتەر ۇيىرمەنىڭ كورىگىن قىزدىرا تۇسكەن.
جاڭا ورىنداعى جۇمىسباستىلىعىنا قاراماستان ءوزىنىڭ سۇيىكتى ءحوببيى ساكەن جونىندەگى زەرتتەۋىن دە ءبىر ساتكە توقتاتپاعان. سونىڭ ناتيجەسىندە, قازمۋ-عا كەلگەن بويدا 290 بەتتىك «قىزىل سۇڭقار» تاريحي-ادەبي وچەركىن باس-اياعى ءۇش ايدىڭ ىشىندە باسپادان شىعارعان. اياق الىسىن سىرتتاي قاداعالاپ جۇرگەن «دوستارى» كورشى كافەدرادان سىبايلاس تاۋىپ, تىرناق استىنان قانشا كىر ىزدەتكەنىمەن قازاق جىلقى كىسىنەسكەنشە دەمەي مە؟.. تۇرسەكەڭنىڭ مىنەزىندەگى قايسارلىعى, ادەتىندەگى تازالىعى, ەكى تىلدە ەركىن سويلەيتىن وراتورلىق قابىلەتى, سىرتقى مادەنيەتىنە ءار بەرىپ تۇرعان ىشكى ازاماتتىق قاسيەتى, ەڭ باستىسى ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن ءبىلىمى وسىنىڭ ءبارى سىن كوزدى دە, جەل ءسوزدى دە كوككە ۇشىرعان.
باسپاسوزدە الپىس توعىزىنشى جىلعا دەيىن ءوزىنىڭ عىلىمي ماقالالارىمەن بەلسەندى بولعان تۇرسەكەڭ, نەگىزگى زەرتتەۋ وبەكتىسىن دە نازاردان تىس قالدىرماعان. سونىڭ ناتيجەسىندە وداق كولەمىندە بەلگىلى ازەربايجاننىڭ عۇلاما عالىمى كامال تالىبزادەنىڭ, مالىك عابدۋلليننىڭ, مۇحامەدجان قاراتاەۆتاردىڭ وپپونەنتتىگىمەن دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ابىرويلى قورعاپ, ونى ماسكەۋ دەر كەزىندە بەكىتكەن.
سودان كەيىن جىل ارالاتپاي كىتاپتان كىتاپ. قازمۋ-دىڭ عالىمدارىنا كىتاپ شىعارۋ تاڭسىق بولماعانىمەن, كىتاپتىڭ دا كىتابى بار. تۇرسەكەڭنىڭ ورتالىق ازيانى بىلاي قويعاندا تۇركىتىلدەس ۇلتتار اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ كوش باستاپ, ماسكەۋدەگى «مولودايا گۆارديا» باسپاسىنىڭ «تاماشا ادامدار سەرياسىنان» (جزل) «ساكەن سەيفۋلليندى» (1972 جىل) شىعارعانى تەك اۆتور ءۇشىن عانا ەمەس, قازمۋ ءۇشىن دە ابىروي بولعانى انىق. سەبەبى كىتاپتىڭ قادىر-قاسيەتى ارتىپ تۇرعان كەز. ونىڭ ۇستىنە قورعاعان دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسى قازاق ادەبيەتىنىڭ عانا ەمەس, عىلىمىنىڭ كەرەگەسىن كەرىپ, كەڭەيتىپ جاتسا, ۇلتتىق عىلىمعا قوسىلعان ودان ارتىق قانداي ۇلەس بولۋى مۇمكىن؟ بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, عىلىمي جاڭالىعى سول كەزدەگى ادەبيەت جانە ءتىل ينستيتۋتىن شاڭ قاپتىرىپ, قازمۋ-دا ورىندالۋى – عىلىمي باعىتتا وقىتاتىن ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. ابىروي! ونى تەرەڭ ءبىلىمنىڭ دە, ناعىز عىلىمنىڭ دا قاسيەتىن وتە جاقسى تۇسىنگەن سول كەزدەگى رەكتور ومىربەك جولداسبەكوۆ باعالاعان. تۇرسەكەڭدى كەيبىرەۋلەردىڭ «كەشە عانا كەلگەن» دەگەنىنە دە, «جەر استىنان جىك شىقتى» دەگەنىنە دە قاراماستان كافەدرا, فاكۋلتەتتى باسقارۋ ىسىنە تارتا باستاعان.
ءو.جولداسبەكوۆتىڭ قازمۋ-عا قاتىستى ەشكىمگە ۇقسامايتىن ازاماتتىق ۇستانىمى تۋرالى اڭىزداي ايتىلاتىن اقيقات كوپ. سونىڭ ەڭ باستىسى, كادر تاڭداۋداعى ءپرينتسيپى. ەشكىم قايتالاي المايتىن باتىل قادامدارى. فاكتىنى الىستان ىزدەمەي-اق تۇرسەكەڭە قاتىستى شىعارعان بۇيرىقتارىنىڭ كەيبىرىن سويلەتسەك تە جەتىپ جاتىر. كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىعىپ بارا جاتقان فاكۋلتەت دەكانى كاكەن احانوۆتىڭ ورنىنا دوتسەنتتىگىن كەشە عانا العان كاكىشەۆتى دەكان ەتىپ تاعايىنداۋى. نە بولماسا, شىعارماشىلىق ۇزاق دەمالىسقا شىعىپ بارا جاتقان ب.كەنجەباەۆتىڭ ورنىنا ت.كاكىشەۆتى كافەدرا مەڭگەرۋشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى دەپ شىعارعان بۇيرىعى. كەڭەستىك جۇيەنىڭ ءتارتىبى مە, الدە ومىربەك ارىسلان ۇلى ۇستانعان تەمىردەي ءتارتىپ پە, شىعارعان بۇيرىقتارىندا ايلىعىنا قوسىمشا ۇستەمەاقىسى دا اشىق كورسەتىلىپ وتىرعان.
جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ابيتۋريەنتتەردى ستۋدەنت قاتارىنا قابىلداۋ. قاشاندا تالانتتى ابيتۋريەنتتەردىڭ جولى بولعانىن قالايتىن رەكتور, تۇرسەكەڭنىڭ تازالىعىن, جوق الدە تالانتتى بالالاردى ىرىكتەۋدەگى باتىل قادامدارىن ۇناتتى ما, ول ءبىر وزىنە عانا ايان. بىزگە بەلگىلىسى, تۇرسەكەڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قايناعان ناۋقاندىق جۇمىستارى تۇسىندا ءو.جولداسبەكوۆتىڭ سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالعان.
ءبىر جىلدىڭ ەڭبەك دەمالىسى ەكىنشى جىلعا قوسىلىپ «شارشاعان» تۇرسەكەڭ كەزەكتى ءبىر دەمالىسىن ەرتە قامداپ, الىسقا كەتىپ قالعان كەزى دە بولىپتى. بىراق دەم الىپ جۇرگەن جەرىنەن دە, ەم الىپ جۇرگەن جەرىنەن دە جەر شالعايلىعىنا قاراماستان رەكتور شاقىرتىپ العان. سولاي جازدىڭ جايلى دەمالىستارىنان قاعىلعان كاكىشەۆ ەسەسىنە قازاقتىڭ تالاي تالانتتى بالالارىنىڭ جولىن اشقان. بۇگىنگى باس الاشتانۋشى, اۋەزوۆتانۋشى تۇرسىن جۇرتباي مەن اتاعى دا «ماناس» جىرىنداي ۇزاق, ءوزى دە قازاقتان شىققان تۇڭعىش جانە جالعىز ماناسشى بايانعالي ءالىمجانوۆ تۇرسىنبەك كاكىشەۆتىڭ شاپاعاتىن كورگەن مىڭداردىڭ ءبىرى عانا. بالا بويىنداعى تالانتتى جازباي تانيتىن قاسيەتى تۇرسەكەڭدى تالاي زاڭسىزدىققا دا اپارعان. سونىڭ كوبىنە كۋا بولعان مارقۇم الما اپاي مەيىرىمىن توگىپ وتىرىپ اڭگىمەلەۋشى ەدى.
كادر تاڭداۋداعى تالعامپاز رەكتوردىڭ تۇرسەكەڭە دەگەن سەنىمىنىڭ سىيلاستىققا ۇلاسۋى قازمۋ-داعى رەكتورات تاراپىنان قاپتاعان بۇيرىقتاردىڭ ورىندالۋىنىڭ عانا جەمىسى ەمەس. ىسكەرلىك قابىلەتتەن ەشكىمگە ەسە جىبەرمەيتىن رەكتور تۇرسەكەڭنىڭ قابىلەتىنە كورىك بەرىپ تۇراتىن ءبىلىمىن باعالاعان. وعان ناقتى دالەل – وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, وداق كولەمىنەن رەكتوردىڭ اتىنا تۇسكەن ارنايى قاتىناس قاعازدار. رەكتور جان-جاقتى سۇرانىسقا يە پروفەسسورىنىڭ جۇمىسباستىلىعىنا قاراماستان, ەمىن-ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋىنا دا جاعداي جاساعان. ونىڭ ۇستىنە قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى دا رەسپۋبليكا كولەمىندە وتەتىن ءىس-شارالارىنا عانا ەمەس, وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ جازۋشىلارى مەن سىنشىلارىنىڭ وداق كولەمىندەگى جيىندارىنا كاكىشەۆتىڭ قاتىسۋى قاجەتتىگىن حابارلاي وتىرىپ, رۇقسات ەتۋىن وتىنە سۇراعان حاتتارعا ومىربەك ارىسلان ۇلىنىڭ قۇلشىنا قويعان بۇرىشتاماسى سونىڭ ايعاعى. رەكتور سولاردىڭ قاي-قايسىسىنا دا وڭ شەشىم شىعارعان. سول حاتتاردىڭ ىشىندە قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەۆنەي بوكەتوۆتىڭ دە قاتىناس قاعازدارى سايراپ تۇر.
قازاق ادەبيەتىنىڭ نە عىلىمىنىڭ رەسپۋبليكالىق, وداقتىق دەڭگەيدەگى ءسوزىن قازمۋ-دىڭ پروفەسسورى سويلەپ جاتسا, ارينە, ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن دە ۇلكەن مارتەبە. ال ۇلكەن تريبۋنالاردان عىلىمنىڭ وزەكتى پروبلەماسىن كوتەرىپ, ونىڭ شاپاعاتىن وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ عالىمدارى دا كورىپ جاتسا شە؟ ول عالىمنىڭ عانا ەمەس, ۇلتتىڭ دا مەرەيى. ماسكەۋدىڭ شەنەۋنىك عالىمدارىن قازمۋ-دىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنەن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشۋعا كوندىرگەن.
كەڭەس وداعى كەزىندە ماسكەۋدەگى عىلىمي كەڭەس وداقتاس رەسپۋبليكا عالىمدارىنىڭ باسىن قوسىپ, كوشپەلى جيىن وتكىزىپ تۇرادى ەكەن. اشعابادتا وتكەن سونداي ءبىر كەزەكتى جيىندا ءسوز العان تۇرسەكەڭ رەسپۋبليكالاردا عىلىمنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە عىلىمي كەڭەستەردىڭ ازدىعى, ساراپقا سالاتىن كەڭەستىڭ دە ماسكەۋگە عانا بايلانعاندىعىنىڭ كەدەرگىسىن ايتا كەلىپ, «وداقتاس رەسپۋبليكالارداعى عىلىمي باعىتتا وقىتاتىن قازمۋ سياقتى جەتەكشى وقۋ ورنىندارىندا نەگە ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشپاسقا؟ ول ورتالىقتاعى ۇزىن-سونار كەزەكتى دە ازايتادى. ال شىندىعىنا كەلگەندە ءار ەلدىڭ ءوز تىلىندە جازىپ كەتكەن اتا-باباسىنىڭ مۇراسىن سول ۇلتتان ارتىق كىم بىلەدى, سول ۇلتتىڭ عالىمدارىنان ارتىق كىم سارالاي الادى, ونى ۋاقىت دالەلدەپ وتىرعان جوق پا» دەگەن كوپتىڭ كوكەيىندەگى وزەكتى سۇراقتى ورتاعا تاستاپ كەپ جىبەرگەن. تۇرسەكەڭنىڭ ۇسىنىسىن بىردەن ءىلىپ اكەتكەن گرۋزين عالىمدارى بولىپتى. اشعابادتىڭ تورىندە وداقتاس رەسپۋبليكا عالىمدارىنىڭ كۇندەي كۇركىرەگەن داۋىسى ماسكەۋگە سول زاماتتا جەتكەن. جۇيەلى ءسوزدى عىلىمي شىندىققا نەگىزدەپ, تەڭسەلسە تاۋ قوزعايتىن عالىمدار تالاپ ەتكەندە ماسكەۋ دە قۇلاق اسقان.
قازمۋ-دىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنەن اشىلعان ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ قازىعىن وسىلاي قاققان كاكىشەۆ, ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىنىڭ بيلىگى توراعا رەتىندە ءوز قولىنا تيگەندە باياعى وكپە-نازدى جيىپ قويىپ, ادەبيەت جانە ءتىل ينستيتۋتىنداعى ۇزەڭگىلەستەرىن دە عىلىمي كەڭەسىنە شاقىرعان. كاكىشەۆ تە ولاردىڭ عىلىمي كەڭەستەرىنىڭ بەلدى مۇشەسى بولعان. ءوزى اشقان ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستى تۇرسەكەڭ ون شاقتى جىل باسقارىپ, بەدەلدى كەڭەسكە اينالعان كەزىندە دوسى زەكەڭ – زەينوللا قابدولوۆقا اۋىستى. وسىنداي ورتاعا سالعان ويى دا, باستاعان ءىسى دە, عىلىمداعى جولى دا, ءبارى دە ەڭ العاش تىڭعا تۇرەن سالعاندىقتان تىلەۋقور دوستارى دا, اڭعارىمپاز شاكىرتتەرى دە تۇرسەكەڭدى مۇزجارعىشقا تەڭەگەن.
«كەزىندە قازمۋ-دىڭ داڭقتى بولۋى رەسپۋبليكاداعى جالعىز ۋنيۆەرسيتەت بولعاندىعىنان عانا ەمەس, ماسكەۋدەگى مگۋ-دىڭ عىلىمي باعىتتا وقىتاتىن ءۇردىسىن ۇستانعاندىقتان جانە سول ءداستۇردىڭ ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ رەكتورلىعى تۇسىندا قۇنارلانا تۇسكەندىگىندە», دەيتىن تۇرسەكەڭ. رەكتوردىڭ قازمۋ-دى باسقارۋداعى ءادىسىن كلاسسيكالىق ۇلگى رەتىندە كورەتىندىكتەن ءداستۇرلى جالعاستىق تاپقانىن قالايتىن. سول سەبەپتى ءبىلىم, عىلىمنىڭ جاعدايىن جاقسى تۇسىنەدى-اۋ دەگەن مينيسترلەرگە ءوزىنىڭ ۇسىنىستارىمەن ارنايى كىرەتىن. ونىڭ ناقتى دالەلى قازمۋ-دىڭ بۇگىنگى رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولىپ وتىرعاندا ارنايى بارعان تۇرسەكەڭ قازمۋ-دىڭ گۋمانيتارلىق فاكۋلتەتتەرىنىڭ جانىنان عىلىمي زەرتتەۋ لابوراتوريالارىن اشۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىسىن ايتتى. بۇل – 2009 جىلدىڭ 29 قاڭتارى. ءىستىڭ ءمان جايىن ۇعا قويعان مينيستر: «جاراتىلىستانۋ فاكۋلتەتتەرىنىڭ پراكتيكاسىندا بۇرىننان بار ءۇردىس قوي», دەپ ماسەلەنى قولما-قول شەشىپ بەردى. فيلولوگيا فاكۋلتەتىندەگى پروفەسسور جانعارا دادەباەۆ باسقارىپ وتىرعان اباي زەرتتەۋ ورتالىعى – سونىڭ ناتيجەسى. فاكۋلتەتكە قاتىستى ماسەلەسىنىڭ تەز شەشىلگەنىنە ريزا بولعان تۇرسەكەڭ: «ماسەلەنى تەز شەشۋىڭە قاراعاندا سەن ءىستىڭ كوزىن بىلەتىن دۇرىس مينيستر بولدىڭ عوي» دەپ قالجىڭداپ الادى دا, قازمۋ-دىڭ قادىر-قاسيەتى كوتەرە الاتىن وتە ماڭىزدى ۇسىنىس ايتتى. ول ۇسىنىسىن ول كەزدە ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس ەدى.
قازمۋ-دىڭ ابىرويلى بولۋى ءبىلىمدى دە مادەنيەتتى ۇستازدارىندا دەپ بىلەتىن تۇرسەكەڭ كەيىنگى جىلدارى وقىتۋشى قۇرامىنىڭ بىلىكتىلىك دەڭگەيىنە قاتتى الاڭدايتىن. قازمۋ-دا قىزمەت ىستەگىسى كەلگەننىڭ ەمەس, قىزمەت ىستەۋگە لايىق كادردىڭ جۇرگەنىن قالايتىن. ول ءو.جولداسبەكوۆتىڭ «كادر بازالىق ءبىلىمدى قازمۋ-دا الۋى كەرەك» دەگەن نەگىزگى ۇستانىمىن قولدايتىن, ونىڭ وزىندىك ارتىقشىلىعىن دا ايتىپ وتىراتىن. كەزىندە قازمۋ ماسكەۋ مەن لەنينگرادتىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە عانا مويىن بۇرعاننان ۇتقانىن ماقۇلدايتىن. بۇگىنگى زامان اعىمىمەن ەگەمەندىك باتىسپەن بايلانىستى اراعايىنسىز تىكەلەي ارالاسۋعا مۇمكىندىك تۋعىزعاندا, بىرەۋلەردىڭ تىقپالاعان توبەلەرىنە تامسانباي, ءوزىمىزدىڭ تاۋ تۇلعالارىمىزبەن ولاردى تاڭعالدىرايىق دەپ ۇلتتىق دەڭگەيدەن قارايتىن.
تۇرسىنبەك كاكىشەۆ – ومىردە بولسىن, عىلىم جولىندا بولسىن ەشكىمدى قايتالاماعان عالىم. نە زەرتتەسە دە تىڭعا تۇرەن سالدى. باستاعان ءىسىن ورتا جولدا تاستاپ كەتە سالمايتىن قاسيەتى كانديداتتىق زەرتتەۋ جۇمىسىنان باستالعان عىلىمي تاقىرىبىن قازمۋ-دا جالعاستىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋلىعى دەڭگەيىنە جەتكىزگەن عالىم. بۇل قازمۋ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى. عالىمدىق, ۇستازدىق بورىشى.
شاكىرتتەرىن دە مۇمكىندىگىنشە تاباندى, شىنشىل, ەڭبەكقور, ۇلتجاندى ازامات بولۋعا باۋليتىن. ءوزى سياقتى ۇلتتىڭ ءسوزىن ايتىپ, قارا قىلدى قاق جارىپ جۇرگەن شاكىرتتەرى دە بار. اقىرىن ءجۇرىپ عىلىمىن دامىتىپ, ازاماتتىق كەلبەتىن ساقتاپ جۇرگەن شاكىرتتەرى دە بار. ادامدى تۇرمىس بيلەگەن زامانعا تاپ بولدىق دەگەن جەلەۋمەن, بەتىنىڭ ارىن بەلبەۋىنە بۋعان شاكىرتى دە بار.
تۇرسەكەڭنىڭ «پروفەسسور ءۇشىن لەكتسيا وقىعاننان ارتىق راحات جوق» دەگەنىن تالايلار ەستىگەن شىعار-اۋ. ومىربەك ارىسلان ۇلى: «اعاسى, ءسىزدىڭ قارسى بولاتىنىڭىزدى بىلەمىن, بىراق لايىق كادر تاۋىپ العانشا فاكۋلتەتتى ءبىر يىعىڭىزبەن تىرەي تۇرىڭىزشى» دەگەنىن اراعا نەشە جىل سالىپ ايتسا دا وزگەرىسسىز, ءدال وسى كۇيىندە ەسكە الاتىن. كاكىشەۆتىڭ ءبىر يىعىمەن تىرەي تۇرعان دەكاندىعى 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە تاپ كەلگەن. ومىربەك جولداسبەكوۆ رەكتورلىقتان تۇسكەنشە تۇرسىنبەك كاكىشەۆ تە دەكاندىق ورنىندا وتىرعان. سەبەبى ستۋدەنتتەرىن ساقتاپ قالۋعا جاساعان تۇرسەكەڭنىڭ باتىل قادامدارىن رەكتور قولداعان. ال رەكتور اۋىسقاندا ارىستانداي ايباتتى مىنەزگە قالىپتاسقان تۇرسەكەڭە, جاڭا باسشىنىڭ تالابى دا, ۇستانعان پوزيتسياسى دا ۇناماعان. سوندىقتان رەكتوردىڭ تاپسىرماسىن ورىنداماعان. كەيبىر دەكاندار رەكتورات پەن فاكۋلتەت اراسىندا پروتوكول تاسىپ ۇرگىن-سۇرگىن بولىپ جۇرگەندە فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى وقىتۋشىلارىن دا, ستۋدەنتتەرىن دە ۇرەيگە بوي الدىرماي, سابىرعا شاقىرعان. 1986 جىلعى جەلتوقسانعا فيلولوگيا فاكۋلتەتىنەن قانشا ستۋدەنت قاتىسسا دا, سولاردى «شولاق بەلسەندىلەردىڭ» قاندى شەڭگەلىنەن الىپ قالعان. ەڭ ءبىرىنشى ينفاركتى دا سول كەزدە العان.
ال وسىدان ءۇش جىل بۇرىن 2020 جىلى ايدىن كۇننىڭ امانىندا فيلولوگيا فاكۋلتەتىنەن 10 ستۋدەنتتى بىردەي وقۋدان شىعارعان وقيعا بولدى. بارلىعى دا ەر بالالار. مەملەكەتتىك گرانت يەلەرى. فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە ارپا ىشىندە ءبىر بيدايداي جۇرەتىن ۇلدار نە عىلىمعا, نە ونەرگە بەيىم كەلەتىنى ەكىباستان بەلگىلى. بۇل جەردە بيلىگى باردىڭ قۋلىعى, ءمورى باردىڭ سۇمدىعى اياداي كابينەتتە ىسكە اسىپ كەتتى. تۇپكى ماقسات بەلگىلى ەدى. سول ءىستىڭ اق پەن قاراسىن اجىراتۋدى فاكۋلتەت دەڭگەيىندە قالدىرماي, سول كەزدەگى رەكتورات ءوز قولىنا العاندا, قوردالانعان تالاي بىلىقتىڭ بەتى اشىلاتىن ەدى. وسى تۇستا كاكىشەۆتىڭ جوقتىعى ءبىلىندى.
سەبەبى فاكۋلتەتكە كەلگەن ەر بالالاردىڭ ارقايسىسىنان تالانتتى كورەتىن تۇرسەكەڭ قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتپاي قىزعىشتاي قورىپ جۇرەتىن. ولاردى جەتەكتەپ كىمگە, قايدا بارمادى؟ كىمگە قوڭىراۋ شالمادى؟ پرەزيدەنتكە دە حات جازعان كەزى بولعان. تالانتتى بالالارى «بالالىق» جاساپ قويسا سولاردى ەلدەن بۇرىن تۇسىنەتىن دە, تۇسىندىرەتىن دە ءوزى بولاتىن. ءار كەز مىنەزدى بالالاردىڭ ءسوزىن سويلەيتىن. ولاردىڭ ارتىق-كەم بالالىعىن اقتايتىن دالەلى دە دايىن تۇراتىن. ال ول بالالاردىڭ پروبلەماسى ساباققا قاتىستى بولسا جەتەكتەي الا جونەلەتىن. وندايدا ءوزىن دە قۇرباندىققا شالىپ جىبەرەتىن.
اسىرەسە ايتىسكەر سەرىك قاليەۆ, داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى, بالعىنبەك يماشەۆ, سەرىكزات دۇيسەنعازين, مۇحامەتجان تازابەكوۆ – تۇرسەكەڭنىڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى مەن سىنى كافەدراسىندا قاناتتانىپ ۇشقان بالالار. ولار فاكۋلتەتتە ەركىن ءجۇرىپ, بۇلا ءوستى. ءوزى ايتىستىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەن سوڭ, ايتىسكەر ستۋدەنتتەردى ەرەكشە قولدايتىن. ساياق جۇرەتىن مۇحامەتجاننىڭ تالانتىن بەلدەن باسقىسى كەلىپ ازۋىن ايعا بىلەگەن ءبىر اعايىنىڭ قاندى شەڭگەلىنەن بۇكىل كافەدرا الدىندا امان الىپ قالعان دا ۇستازى كاكىشەۆ ەدى. سول مۇحامەدجان ۇيلەنىپ, تارازداعى تويىنا شاقىرعاندا بالاسىنباي ارنايى بارىپ, باتاسىن بەرگەن دە – تۇرسەكەڭ.
قازمۋ قالاشىعىنداعى ەرسىلى-قارسىلى اعىلىپ جاتقان ستۋدەنتتەرمەن ءبىر تولقىندا جۇرگەندى قالايتىن. قازمۋ-ىن جاقسى كورگەنى سونداي, سوڭعى ساپارىنا دا ءو.جولداسبەكوۆ اتىنداعى ستۋدەنتتەر سارايىنان شىعارۋدى اماناتتادى. ول سولاي بولدى دا.
قازاقتا «جاقسىنىڭ جاقسى ءىسىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن اتالى سوزىنە جۇگىنسەك, قازمۋ-دىڭ بۇگىنگى جاعدايى تالاپقا ساي. جانسەيىت تۇيمەباەۆ رەكتور بولىپ كەلگەن بويدا-اق ەڭ ءبىرىنشى قۇلدىراپ كەتكەن ايلىق ماسەلەسىن بىردەن شەشتى. ازىپ-توزىپ كەتكەن عيماراتتارعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزدى. قازىر قازمۋ قالاشىعىنىڭ ءىشى-سىرتى بىردەي بۇتىندەلىپ, ەڭسەسى كوتەرىلىپ قالدى. وقۋ ورنىنىڭ تامىرىنا قان, قازمۋ قالاشىعىنا جان بىتە باستادى. ەڭ باستىسى, كەشەگى كازگۋ, بۇگىنگى قازمۇۋ بۇرىنعى ءداستۇردى جاڭعىرتىپ عىلىمي باعىتقا بەت بۇردى. بۇل دا پروفەسسور, قايراتكەر تۇرسىنبەك كاكىشەۆتىڭ ىشىندە كەتكەن ءبىر ارمانى ەدى.
كۇلاش احمەتوۆا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور