بۇلتتى تەحنولوگيالار كىمگە ءتيىمدى؟

ال ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ سوڭعى دەرەكتەرىنە كوز سالساق, ەلىمىزدە 2 ميلليونعا جۋىق شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى جۇمىس ىستەسە, باسقا ەلدەردەن كەلەتىن بيزنەس لەگىنىڭ ارقاسىندا بۇل كورسەتكىش جىل سايىن 31,6 پايىزعا ءوسىپ جاتىر. سول سياقتى باسىم بولىگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى بولىپ كەلەتىن شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالار مەن كومپانيالاردىڭ بولىمشەلەرىنىڭ سانى دا 30,6 پايىزعا وسكەن. ماسەلەن, «Halyk Research» زەرتتەۋلەرى بويىنشا, قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن رەسەيلىك شاعىن كاسىپورىنداردىڭ سانى 2022 جىلدىڭ 8 ايىندا 2 ەسە ارتىپ وتىر.

ورايى كەلىپ تۇرعاندا قازاقستاننىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسىندە 4,1 ميلليوننان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلعانىن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 18,3 پايىزعا ارتىق ەكەنىن ايتا كەتۋگە بولادى. بيزنەس سۋبەكتىلەرى بىلتىر 59,2 ترلن تەڭگەگە ءونىم شىعارىپ, كولەمى 38,2 پايىزعا ءوستى. كەيىنگى باعالاۋ دەرەكتەرى ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى شاعىن كومپانيالاردىڭ ۇلەسى 36 پايىزعا تەڭ بولعانىن ايعاقتايدى. وڭىرلەر بولى­­نىسىندە جوعارى كورسەتكىشتەر دە بار: ال­ماتى وبلىسىندا – 45,5 پايىز, الماتىدا – 57,5 پايىز, استانادا – 75,7 پايىز.

بۇگىنگى تاڭدا بيزنەستىڭ كوزىن تابۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءادىسى – تسيفرلاندىرۋ. مىسالى, «BRIF Research Group» كومپانياسىنىڭ 2021 جىلعى زەرتتەۋىنە سايكەس, وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ 92 پايىزى بيزنەستە بەلگىلى ءبىر IT-شەشىمدەردى قولدانادى, ياعني 78 پايىزى ەلەكتروندىق كەستەلەرگە ويىسقان, 77 پايىزى بۋحگالتەرلىك باعدار­لامالىق جاساقتامادا جۇمىس ىستەيدى, 61 پايىزى كەڭسە باعدارلامالارىن پايدالانادى, ال 28 پايىزى وزدىگىنەن جازىلاتىن باعدارلامالىق جاساقتامانى قوسقان.

ال شاعىن بيزنەسكە كليەنتتەرمەن قارىم-قاتىناستى باسقارۋ جۇيەسىن (CRM) ەنگىزۋ ءوسۋ نۇكتەسى دەسەك تە بولادى. وتاندىق نارىقتاعى زەرتتەۋ كورسەتىپ وتىرعانداي, قازاقستاننىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسىنىڭ 40 پايىزدان استامى وسى شەشىمدەر كلاسىمەن تانىس, ال كوم­پانيالاردىڭ 20 پايىزدان استامى CRM ورناتقان نەمەسە ورناتىپ جاتىر. وسىناۋ جۇيەلەرگە دەگەن مۇددەلىلىك ولاردىڭ تۇسىنىكتى تيىمدىلىگىنەن تۋىندايدى. ماسە­­لەن, «BRIF Research Group» ساۋالداماسى ەسەپ جۇرگىزۋ ءۇشىن باعدارلامالار­دى پاي­دالاناتىن ەلدەگى ۇيىمدار­دىڭ 28 پا­يىزى جىلىنا 50-گە دەيىن ساتىپ الۋشى­نى تارتاتىنىن كورسەتتى. سو­نىمەن قاتار CRM-مەن جۇمىس ىستەيتىن كوم­پا­نيا­­لار­دىڭ 29 پايىزى ءبىر جىلدا 1 مىڭنان ­استام ساتىپ الۋشىنى تارتادى.

– قازىر قازاقستان كومپانيالارى ءوز بيزنەس-پروتسەستەرىن بىرتىندەپ تسيفرلاندىرىپ جاتىر: تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتۋ نۇكتەلەرىنەن ونلاين-الاڭدارعا ويىسادى, ەلەكتروندى قۇجاتتار قاعاز مۇراعاتتاردى ورنىنان ىعىستىرادى, بلوكنوتتار مەن كەستەلەردىڭ ورنىنا Excel-دە مامانداندىرىلعان ءىت-شەشىمدەر پايدا بولادى, كليەنتتەردى قولداۋدىڭ ءبىرىنشى جەلىسىن چات-بوتتار الادى. مۇنداي مىسال وتە كوپ. بيزنەسكە ارنالعان تسيفرلىق شەشىمدەرگە سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. بىراق ءىت كۇشەيگەن سا­يىن كومپانيالاردىڭ ەسەپتەۋ رەسۋرستارى­نا دەگەن قاجەتتىلىگى دە ارتادى. ال تسيفر­لاندىرۋدىڭ قارقىن الۋىنا بۇلتتى تەحنولوگيالار كومەكتەسەدى, – دەيدى «VK Tech قازاقستان» وكىلدىگىنىڭ باسشىسى, «VK Cloud» دامىتۋ جونىندەگى ديرەكتورى ارمان نۇرىشەۆ.

ەگەر باعدارلامالىق جاساقتامانى تاراتۋدىڭ ەكى مودەلى بار بولسا, بۇل – on-premise مەن on-cloud. بىرىنشىcىن­دە – جۇيەلەر ءوز سەرۆەرلەرىندە ورناتىلسا, ەكىنشىسىندە – جۇيەلەر بۇلت پروۆايدەرى­نىڭ دەرەكتەر ورتالىعىندا ورنالاسادى. بۇلتتى رەسۋرستاردى پايدالانۋدىڭ ءۇش مودەلى بار. كومپانيا بۇلتتى قاشىقتاعى سەرۆەر رەتىندە پايدالانا الادى – وعان ەسەپتەۋ قۋاتىن جالعا الۋ ارقىلى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قاجەت جۇيەلەر ورناتىلادى (IaaS – قىزمەت رەتىندە ينفراقۇرىلىم). ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىراتىن كومپانيالار وسى تاپ­سىرمالاردى جەڭىلدەتەتىن ارنايى قۇرال­داردى قولدانا الادى (PaaS – سەرۆيس رەتىندەگى پلاتفورما). بولماسا, SaaS مو­دەلى بويىنشا بۇلتتا ورنالاستىرىلعان باعدارلامالاردى قولدانادى.

«Gartner» ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىن­شە, ءدال بۇلتتى تەحنولوگيالار – بيزنەس­تى تسيفرلاندىرۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى. «سون­دىقتان بۇلتتى پروۆايدەرلەردىڭ قىز­مەتتەرىنە كومپانيالاردىڭ جاھاندىق شىعىندارى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 20 پايىزعا ءوسىپ جاتىر. قازاقستان دا سول باعىتتا ءجۇرىپ كەلەدى: ءبىزدىڭ قازاقستان­دىق بيزنەس تاراپىنان بۇلتتارعا دەگەن قىزى­عۋشىلىق پەن سەنىم ايتارلىقتاي وسەدى, دەيدى ارمان نۇرىشەۆ.

مەنشىكتى ينفراقۇرىلىمدى پايدالانۋ جانە باسقارۋ ايتارلىقتاي كۇر­دەلى سالىمدار مەن ۇلكەن ءىت-كوماندانى قا­جەت ەتەدى. ەگەر سىزگە بىردەڭە ازىرلەۋ قاجەت بولسا, وندا Data-ينجەنەرلەر مەن DevOps ماماندارىن جالداۋىڭىز كەرەك. ەگەر بيزنەس on-cloud-تا ورنالاستىرۋعا اۋىسسا, وندا پروۆايدەر وسى ماسەلەلەردىڭ ءبارىن شەشەدى. ال كومپانيا ءوز رەسۋرس­تارىن ەسەپتەۋ قۋاتىن ۇستاۋعا ەمەس, بەيىندىك قىزمەتكە باعىتتاي الادى. سوندىقتان بۇلتتى تەحنولوگيالاردىڭ ەڭ ايقىن ارتىقشىلىقتارىنا توقتا­لاتىن بولساق, تومەندەگىدەي ءتىزىم شىعا كەلەدى. ءىت-ينفراقۇرىلىمىنىڭ اۋتسورسى سەرۆەرلەردى ساتىپ الۋ مەن ولار­عا قىزمەت كورسەتۋدىڭ قاجەتى جوق. تەح­نو­لوگيالاردى باسقارۋمەن بۇلتتى قىز­مەتتەر پلاتفورماسىنىڭ پروۆايدەرى اينالىسادى; PaaS Time-to-Market-ءتى جىلدام ءارى ىڭعايلى دامىتادى جانە قىسقارتادى; 5 مينۋت ىشىندە باپتالعان امالدىق جۇيەمەن ۆيرتۋالدى ماشينا ىسكە قوسىلادى; Pay-as-you-go جۇيەسى بو­يىنشا جۇمىس: تەك پايدالانىلعان بۇلت قىزمەتتەرى ءۇشىن تولەم جاسالادى.

بۇلتتى قىزمەت پروۆايدەرى جابدىق­تى ساتىپ الىپ, قىزمەت كورسەتەدى, سەر­ۆەرلەردىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قاجەتتى جاع­­دايلار جاسالعان دەرەكتەر ورتالىعىن سالادى نەمەسە جالعا الادى, اقپارات­تىق قاۋىپسىزدىك قۇرالدارىن جانە دەرەك­تەر­دىڭ ساقتىق كوشىرمەسىن جاسايدى. وسى ماقساتتارعا ايتارلىقتاي بيۋدجەت بو­لۋ­گە قابىلەتتى ءىرى كومپانيا عانا ءوزىنىڭ ءىت-ينفراقۇرىلىمىنىڭ سەنىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ وسىنداي دەڭگەيىن قام­تاماسىز ەتە الادى. قالعاندارىنا بۇلت قىز­مەتتەرىن پايدالانۋ وڭايىراق ءارى ارزانعا تۇسەدى.

– بۇلتتار تسيفرلىق دامۋ جىلدام­دىعىن قامتاماسىز ەتەتىن بولسا, بۇل – ولاردىڭ بۇگىنگى باستى قۇندىلىعى. جەكە ءىت-ينفرا­قۇرىلىمى دامىعان جاع­داي­دا كومپا­نيالار جابدىقتى تاڭداپ, سا­تىپ الۋى كەرەك, جەتكىزىلىمدى كۇتۋى كە­رەك, ونى ورناتىپ, باپتاۋى كەرەك. بۇل بىر­نەشە ايعا سوزىلۋى مۇمكىن. ءارى ول سە­زىمتال دەرەك­تەر­مەن جانە ماڭىزدى ينفراقۇرىلىم­- مەن جۇمىس ىستەۋ­گە نەگىزدەلگەن. بىراق ەگەر سىزدە باس­قا تاپسىرمالار بولسا, بۇلتتا­عى رەسۋرس­تاردى مەردىگەردەن جالعا ال­عان دۇ­رىس. وسىلايشا, ولاردى كەز كەل­گەن ۋاقىت­تا بىرنەشە رەت باسۋ ارقىلى ناق­تى پاي­دالانىلعان قۋات ءۇشىن عانا تولەۋ­گە بولادى, – دەيدى ساراپشى.

كومپانيانىڭ ستراتەگياسى, ونىڭ كولەمى, ۇيىمدىق قۇرىلىمى, زاڭنا­ماداعى شەكتەۋلەر – مۇنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە بيزنەستە بۇلتتى تەحنولوگيانى قالاي قولدانۋعا بولاتىنىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن. بۇل بۇلتتى شەشىمدەردى قول­دانۋدىڭ بىرنەشە ستسەناريى عانا.

ستارتاپ ءۇشىن جىلدام دا قاراپا­يىم ماسشتابتاۋ ماڭىزدى بولسا, بۇلت مۇن­داي فورماتتارعا كەلگەندە تاماشا شە­شىم ەكەنى داۋسىز. ويتكەنى جاڭا كومپا­نيالاردىڭ جاڭا جابدىقتار ساتىپ الاتىن شاماسى جوق, ال جاڭا ەسەپتەۋ قۋاتىنا دەگەن سۇرانىسى وراسان. بۇلتتى تەحنولوگيالار ستارتاپتارعا رەسۋرستاردى بىردەن كوبەيتۋگە جانە قىمبات «تەمىردى» ساتىپ الماي-اق جۇ­مىس ىستەۋگە كومەكتەسەدى. شىن مانىندە, ستارتاپتاردىڭ باستى مىن­دەتى – گيپوتەزالاردى ءبىرىنشى بولىپ سىناۋ, ول ءۇشىن اۋقىمدى دەرەكتەر, ءارتۇرلى تاپسىرماعا ارنالعان دەرەكتەر قورىن باسقارۋ جۇيەسى, ماشينالىق وقىتۋ سياقتى زاماناۋي ء­ىت-قۇرالدارىن پايدالانا الۋ مۇمكىندىگى قاجەت.

ينتەرنەت-دۇكەندەر جىلدىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتىندا ەڭ جوعارى جۇكتەمەلەردى باستان وتكەرەدى. بۇلتتار بۇزىلۋ قاۋپىن جويۋعا كومەكتەسەدى. ينتەرنەت-دۇكەننىڭ يەسى بوس تۇرعان رەسۋرستارعا ءولىارا كە­زەڭ­دەردە تولەم جاساماۋ ءۇشىن قاجەت بول­عان جاعدايدا قۋاتتاردى قوسىپ, وشى­رە الادى. ال باعدارلامامەن قامتا­ما­سىز ەتەتىن كومپانيالار تەك بۇلتتى ين­فراقۇرىلىمدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اۆتوماتتاندىرۋعا ارنالعان ازىر­لەمەلەردى, سونداي-اق دامۋ قاۋىپسىز­دىگىن (ساقتاندىرۋ كودىن باقىلاۋ, وسال­دىق­تاردى ىزدەۋ جانە ت.ب.) قولدانسا, ولار pay as you go (PAYG) مودەلى بويىنشا قول­جەتىمدى. مىسالى, SaaS ۇلگىسىندەگى بۇلت قىزمەتتەرى قىزمەتكەرلەردىڭ قاشىق­­­تان جۇمىس ىستەۋىن ۇيىمداستىرۋعا كومەك­تەسەدى, ياعني كەڭسە باعدارلامالارىن, بەي­نە­كونفەرەنتسيا قولدانبالارى مەن مەس­سەند­جەرلەردى, دەرەكتەر قويمالارى مەن تاعى باسقاسىن ەلدىڭ عانا ەمەس, الەم­نىڭ ءارتۇرلى نۇكتەسىنەن بۇلت ارقىلى تىكە­لەي پايدالانۋعا بولادى.

قورىتا ايتقاندا, بۇلتتى قىزمەتتەر­دى – ينفراقۇرىلىمدىق, پلاتفورما­لىق, قول­دانبالى قىزمەتتەردى پايدالانۋ ­كەز كەلگەن سالاداعى بيزنەستى وركەن­دە­تە الادى. بۇلتتار تەحنولوگياعا قول جەت­كىزۋدى, تسيفرلىق دامۋدى جەڭىل­دەتەدى, جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا كومان­دا­لار­دىڭ ەڭبەك شىعىندارىن ازاي­تىپ, ءىت-ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋدا كومپا­نيا­لاردىڭ قارجىسىن ۇنەمدەيدى.