قانداي دا ءبىر عىلىمي جاڭالىق اشسا, وزىنەن بۇرىن كينوسىن شىعاراتىن امەريكانىڭ بالالارى جاساعان ChatGPT ءبىراز ۋاقىتتان بەرى قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ, كوپتىڭ كوكەيىنە ورنىقتى. ودان بۇرىن دا جاساندى ينتەللەكت تۋرالى جازبالار جاھاندى جالپاعىنان باسىپ جۇرگەن-ءتىن. سولاردىڭ اراسىندا جاساندى ينتەللەكت جۋرناليستيكا سالاسىنداعى جۇمىستاردى وزدىگىنەن موينىنا الىپ, كوپتەگەن جۋرناليستەردى «اش قالدىرادى» دەگەن سىڭايلى اڭگىمەلەر بار...
«Bild», «Die Welt», «politico» جانە باسقا دا ونداعان تانىمال باسىلىمدارعا يەلىك ەتەتىن «Axel Springer» باسپا ءۇيىنىڭ باسشىسى كورپوراتيۆتىك كوممۋنيكاتسيالاردا «جاساندى ينتەللەكت جۋرناليستيكانى بۇرىنعىدان دا جاقسارتادى نەمەسە اۋىستىرا الادى» دەگەن ويىن العا تارتسا, «موسكوۆسكي كومسومولەتس» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جانە يەسى پاۆەل گۋسەۆ «Axel Springer, ...پۋشكين, تولستويدان جوعارى ەشتەڭە جوق. ەشبىر ماشينا نەمەسە جاساندى ينتەللەكت ەشقاشان شىعارماشىلىقتى, تالانتتى جەڭە المايدى. جۋرناليستيكاعا دا قاتىستى. شىنىندا دا, بۇگىنگى تاڭدا ناعىز جۋرناليستيكا نەگە وسىنداي كورىنىسكە تاپ بولادى؟ ويتكەنى جۋرناليستەردى بلوگەرلەرمەن, جازا المايتىن, مۇلدەم كەدەي ادامدارمەن ولشەيدى جانە ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ اقىل-وي قابىلەتى كەز كەلگەن جاساندى ينتەللەكتكە قاراعاندا تومەن. سوندىقتان مەن ناعىز جۋرناليستيكا دا, جازۋشىلار دا, رەجيسسەرلەر دە, بارلىق باسقا شىعارماشىلىق ادامدار دا ارقاشان ينتەللەكت دەڭگەيىندە جانە ادامدارعا ءلاززات الۋعا, ويلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اقىل-وي تۇرعىسىندا ۇستەم بولاتىنىنا سەنىمدىمىن» دەپ جازادى.
جالپى, بارشا كوزقاراستاردى قورىتىپ, 3 توپقا بولۋگە بولادى. ەكەۋى جوعارىداعىداي بولسا, ءبىر توپ ادامدار «ورتاڭعى» كوزقاراستى ۇستانادى. ياعني, جاساندى ينتەللەكت بەلگىلى ءبىر جۇمىستىڭ جالپى بارىسىنىڭ ءبىر بولىگىن جاساۋدا ادام كۇشىن «ازات» ەتەر ەدى, الايدا جالپى شىعارماشىلىقتى تەك ءوزى ىڭعايلاي المايدى. سول ءۇشىن ادام مەن جاساندى ينتەللەكت ءوزارا تولىقتىرۋ قاتىناسىندا عانا بولادى دەيدى.
بۇلاردىڭ ءبارى ادامنىڭ كوزقاراسى. ال جاساندى ينتەللەكتتىڭ ءوز كوزقاراسى قانداي ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن «جاساندى ينتەللەكت بولاشاقتا ءجۋرناليستىڭ ورنىن باسا الا ما؟» دەگەن ساۋالىن جولداعانىمىزدا (ChatGPT قازاق تىلىنە شورقاق بولعاندىقتان, ەكىنشى رەتىندە ChatGPT ەكەۋىمىزبەن ءتىلى تابىساتىن قىتاي تىلىندە جازدىم) ءبۇي دەدى:
«بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت جۋرناليستيكا سالاسىندا ۇلكەن ءرول اتقارۋى مۇمكىن, بىراق ونىڭ جۋرناليستيكا عالىمدارىنىڭ ورنىن تولىعىمەن الماستىراتىنىن ايتۋ قيىن. جاساندى ينتەللەكت جاڭالىقتار مازمۇنىن قۇرۋ, دەرەكتەردى تالداۋ, ەسەپتەر جازۋ سياقتى قايتالاناتىن جانە جالىقتىراتىن تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋى مۇمكىن. ول اقپاراتتى تەزىرەك الۋعا جانە اناليتيكا جاساۋ ءۇشىن ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋدى جانە ماشينالىق وقىتۋ الگوريتمدەرىن قولدانا الادى. الايدا, جۋرناليستەردىڭ ءرولى جاڭالىقتار مەن اقپارات بەرۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تەرەڭ بىلىمگە, سىني ويلاۋعا جانە ادامنىڭ ەموتسياسىن ءتۇسىنۋ قابىلەتىنە يە. ولار سۇحبات, تەرگەۋ مەن تالداۋ ارقىلى تولىق, وبەكتيۆتى جانە تەرەڭىرەك ەسەپتەر بەرە الادى. جۋرناليست رەپورتاجداردىڭ دالدىگىن, سەنىمدىلىگىن جانە بەيتاراپتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە رەداكتسيالاۋ ءۇشىن ەتيكالىق ولشەمدەرىن, كاسىبي ادەپ قاعيدالارىن قولدانا الادى.
وسىلايشا, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسى جۋرناليستيكا سالاسىندا ماڭىزدى ءرول اتقارۋى مۇمكىن بولسا دا, جۋرناليستەردىڭ كاسىبي ءبىلىمى, پايىمداۋى جانە ادامنىڭ ەموتسيونالدى سيپاتتامالارى ءالى دە قاجەت. بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت جانە جۋرناليستيكا ماماندارى ءبىر-بىرىمەن ىنتىماقتاسىپ, تەحنولوگيا ارقىلى جان-جاقتى اقپاراتتاردى بەرۋى ىقتيمال».
ءار تاراپتىڭ كوزقاراسىن ەسكەرە قورىتىندىلاساق, «جاساندى ينتەللەكت جاڭالىقتار مازمۇنىن قۇرۋ, دەرەكتەردى تالداۋ, ەسەپتەر جازۋ سياقتى قايتالاناتىن جانە جالىقتىراتىن تاپسىرمالاردى اۆتوماتتاندىرۋى مۇمكىن» دەگەن سيپاتتامانى باسا نازارعا الساق, جاساندى ينتەللەكت جۋرناليستەردى جازىلۋ جۇيەسى دە, ءسوز قولدانىسى دا شەگەگە تارتىلعان ءجىپتى بويلاعان كىرپىشتەي ءتوپ-ءتورتبۇرىش «اقپارات قاپاسىنان» بوساتىپ, ادام دەگەن جاسامپاز, ۇلى جاراتىلىستىڭ «وبالىنا» قالماي, «ماڭدايىما جازىلعان» جۇمىستى ءوزىم اتقارايىن دەپ كەلە جاتقان جوق پا ەكەن؟ ەگەر ولاي بولسا, ناعىز شىعارماشىلىقتىڭ بوياۋى قانىقتاي تۇسەر مە ەكەن؟ ءتىپتى, ولەڭدى دە ۇيقاستىرىپ ءتاپ-ءتاۋىر قۇرايتىنداي دەڭگەيگە جەتسە, اقىندارىمىزدى شام جارىعىمەن, ساۋساقپەن ساناپ, ءتۇر-ءتۇسىن كورىپ الساق, شىركىن!
و, جي, ءجۇز جاساعىر!
قۋاتبەك جاكەي ۇلى,
ەۇۋ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى