س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى «Asfen.forum: جاڭا بۋىن – 2023» تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ رەاكتورى الاڭىندا عىلىمي جاڭالىقتارىن بيزنەس وكىلدەرىنە تانىستىردى. جيىرمادان استام جوبا ىشىنەن ىرىكتەلگەن 12 ازىرلەمە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىمەن قاتار, الەۋمەتتىك سيپاتى جاعىنان دا ەرەكشەلەندى.
بۇل جوبالار عىلىم قورىنىڭ گرانتتىق قارجىلاندىرۋ جوباسىنا قاتىسادى ءارى ينۆەستورلاردىڭ قولداۋىمەن ۇلكەن نارىققا شىعادى دەگەن ءۇمىت باسىم. س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىم جونىندەگى پرورەكتورى قايرات داۋلەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, عالىمدار ازىرلەمەلەرىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ءۇشىن تيىمدىلىگى جوعارى بولماق. وسى ورايدا عالىمداردى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋ شارالارى اياسىندا عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ءتيىستى قاراجات ءبولىنىپ جاتىر. ال عىلىمي قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا تەحنوپارك قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر.
«عىلىم قورى» اق ينۆەستيتسيالار جانە جاڭا جوبالار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قۇرمانعازى وماروۆ اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان مىندەت – تەحنولوگيالاردى تۇتىنۋشى ەمەس, ءوندىرۋشى ەلگە اينالۋ.
– الەمدىك نارىقتا باسەكەلەستىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ عىلىمعا بەتبۇرىس جاساۋى اسا ماڭىزدى. بۇگىندە بيزنەس تاراپىنان عىلىمعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. وسى ماقساتتا عىلىم قورى جانىنان بيزنەس سەرىكتەستەر كلۋبى قۇرىلىپ, قازىر يننوۆاتسياعا دايىن كاسىپكەرلەردىڭ سانى 200-گە جۋىقتادى. دەسەك تە, عىلىمي ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋدا نەگىزگى ويىنشىلار اراسىندا تەحنولوگيالىق كاسىپكەرلىك مادەنيەت دەڭگەيىنىڭ تومەن ەكەنى بايقالادى. بۇل عالىمدار عانا ەمەس, بيزنەس وكىلدەرىنە دە قاتىستى جايت. وسى ورايدا كەلەسى جىلدان باستاپ عالىمداردى بيزنەس بىلىكتىلىككە وقىتۋ جۇمىستارى قولعا الىناتىن بولادى. ال قازىرگى كەزدە ىرىكتەلگەن جوبالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ مەن كوممەرتسيالىق ارتىقشىلىقتارىن كورسەتۋ ماقساتىندا بيزنەس-ترەنەرلەر جۇمىس ىستەپ جاتىر. عالىمدار وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا عىلىم قورىنىڭ كونكۋرسىنا قاتىسۋعا مۇمكىندىگى بار. كونكۋرسقا ۇسىنىلعان ءاربىر جوباعا مەملەكەت تاراپىنان 300 ملن تەڭگەدەن استام گرانت بولىنەدى. جەڭىمپاز اتانعان جوبالاردى عالىمدار الداعى ءۇش جىلدا نارىققا شىعارۋى كەرەك. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىنان باستاپ اتوم ەنەرگەتيكاسى سياقتى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن قامتيتىن شامامەن 70 جوبا قارجىلاندىرىلادى. بۇل رەتتە باستى مىندەت – وتاندىق بيزنەس وكىلدەرىن وسى جوبالارعا كەڭ اۋقىمدا جۇمىلدىرۋ. ەگەر جوبالارعا بيزنەس وكىلدەرى قاتىساتىن بولسا, وندا تيىمدىلىگى دە ارتا تۇسەدى, – دەدى قۇرمانعازى وماروۆ.
تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ رەاكتورى الاڭىندا اۋتويممۋندى اۋرۋلارعا قارسى ازىرلەنگەن دارىلەردى تانىستىرىپ وتكەن س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى حيميا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دياس مىرزاقوجانىڭ ايتۋىنشا, بۇل – ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ازىرلەگەن ءۇشىنشى پرەپارات. «جاڭا ءونىمنىڭ شەتەلدىك انالوگتەردەن ساپاسى الدەقايدا جوعارى ءارى تابيعي ونىمدەردەن جاسالعان. بىراق وتاندىق ونىمدەرگە دەگەن سەنىمسىزدىك بۇل ءونىمنىڭ ىشكى نارىقتا كەڭ تارالۋىنا كەرى اسەر ەتىپ وتىر. دەسەك تە, قازىرگى كەزدە سەرتيفيكاتتالعان مورينگا, جىلتىر گانودەرما جانە فەرۋلا نەگىزىندەگى «Polyherbguard» قانت ديابەتىنە قارسى دارىگە مالايزيالىق ينۆەستورلار قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ولار ءدارىنى وندىرۋمەن قاتار سينگاپۋر, يندونەزيا سياقتى, جالپى سانى التى مەملەكەتكە تاراتۋدا بىردەن-ءبىر ديستريبيۋتور بولۋدى كوزدەپ وتىر. پرەپارات نارىققا 2025 جىلى شىعادى. ينۆەستيتسيالاردى قايتارۋ مەرزىمى 2 جىلدى قۇرايدى», – دەدى دياس مىرزاقوجا.
عىلىمي قاۋىمداستىققا كەڭىنەن تانىس يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ ءبىرى – ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قان تامىرلارى پاتولوگياسى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور ورالباي دارمەنوۆتىڭ قان تامىرلارىنداعى ءتۇيىندى تۇبەگەيلى جويۋعا ارنالعان قۇرىلعىسى. قۇرىلعىنىڭ يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق مۇمكىنشىلىگىنىڭ زور ەكەنى عىلىمي تۇرعىدا دالەلدەنگەن. قازىرگى كەزدە زاماناۋي قۇرىلعىعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان شەتەلدىك ينۆەستورلار دا بار. پروفەسسور يننوۆاتسيالىق ءونىمنىڭ الداعى ۋاقىتتا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولۋىمەن قاتار, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋدا جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزەتىنىنە سەنىمدى. جاڭا قۇرىلعى ارتەريادان اتەرومالاردى جويۋعا, بىردەن بىرنەشە تامىردى تازالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ءارى ادام ءومىرىن 10-15 جىلعا ۇزارتادى دەپ بولجانىپ وتىر.
بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ناتاليا لي تەرى كۇتىمىنە ارنالعان «Cryoprotect» ءونىمىن تانىستىردى. ءونىمنىڭ قۇرامى قىستايتىن جاندىكتەردەن الىنعان تابيعي كريوپروتەكتورلاردان تۇرادى. ول ادام تەرىسىن 52 گرادۋستان تومەن تەمپەراتۋرادا, ايازدى كۇندەردەگى اۋانىڭ قۇرعاقتىعىنان جانە بيىك تاۋلى اۋماقتارداعى كۇن رادياتسياسىنان قورعايدى. قازىرگى كەزدە عالىمدار سىناق ۇلگىلەرىن جاساپ, پاتەنت الۋدى جوسپارلاپ وتىر. بالالار الەمى ماركەتپلەيسىمەن جانە «L’Etoile» كومپانياسىمەن سەرىكتەستىك كەلىسىم جاسالعان.
جاڭا ازىرلەمەلەردىڭ قاتارىندا كوزدىڭ تورلى قابىعىنداعى ماكۋليارلى ىسىكتى ەمدەۋگە ارنالعان پوليمەرلى بيوۇيلەسىمدى يمپلانت تا ناۋقاستارعا قولجەتىمدى بولماق. قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى فارماتسەۆتيكالىق, توكسيكولوگيالىق حيميا, فارماكوگنوزيا جانە بوتانيكا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى دميتري بەريللو تانىستىرعان يمپلانت ناۋقاستارعا قولجەتىمدىلىگىمەن قاتار جوعارى تيىمدىلىگىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, دۇنيە جۇزىندە مۇنداي ناۋقاستاردىڭ سانى 7 ميلليوننان اسادى. بۇل پاتولوگيانى ەمدەۋ جىلىنا شامامەن 2 ملن تەڭگەگە تۇسەدى ءارى باكتەريالىق قاۋپى جوعارى. جاڭا ءونىم پروتسەدۋرالار سانىن جىلىنا 4-كە دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى قۇنى 250 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن جوبا 2 جىل ىشىندە ءوزىن-ءوزى اقتايدى دەپ بولجانىپ وتىر.
«MedTech» رەاكتورىنىڭ قورىتىندىسىندا 8 جوبا بيزنەس-سەرىكتەستەرمەن كەلىسسوزدەر ءجۇرىپ, 4 جوبا بويىنشا بيزنەس-كاسىپورىندار مەن عىلىمي ۇيىمدار اراسىندا بىرلەسكەن قىزمەت تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى. ال ينۆەستيتسيانىڭ جالپى سوماسى 500 ملن تەڭگەدەن اسادى. بۇعان دەيىنگى تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ رەاكتورلارى قورىتىندىسىنا سايكەس 51 عىلىمي جوبانىڭ 28-ءى بويىنشا بيزنەس وكىلدەرىمەن كەلىسىم جاسالعان بولاتىن.
الماتى