كولىك-لوگيستيكا سەكتورىن نە كۇتىپ تۇر؟

بۇل تۋرالى RTL Alliance لو­گيس­­تي­كالىق­ كومپانياسىنىڭ كوم­­­­مەر­تسيالىق ديرەكتورى دميت­ري ­باشكو مەن ASER ين­ۆەس­­تي­تسيالىق جانە كونسال­تينگ­تىك كومپانياسىنىڭ جەتەكشى تالداۋ­شىسى ۆلاديسلاۆ كاپوتا ەلىمىز­دە قازىرگى كۇنى لوگيستيكالىق سەك­تور­دىڭ قارقىندى دامۋ ۇستىندە ەكەندىگىن مالىمدەدى.

جىل باسىنان بەرى ەۋرازيا­لىق ەكونوميكالىق وداقتا ترا­­­فيك كولەمى ايتارلىقتاي ءوسىپ, تاسىمالداۋ جاعى دا ۇلعاي­عان­­­­دىعىن, سونىڭ ناتيجەسىندە ەلى­­مىزدە وتكەن جىلى ىشكى جالپى ءونىم 3,1%-دى, كولىك جانە قويما سەكتورىنىڭ ارقاسىندا 5,6%-دى قۇراعان. سوندىقتان بىلتىر ازيادان ەۋروپاعا كولىك تاسىمالى قايتا رەتتەلىپ, ەلىمىزدە بۇل باعىتتاعى باستامانى قولعا الۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سونىمەن كولىك-لوگيستيكا نارىعىنىڭ نە­گىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ين­ۆەس­تيتسيا بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 5,4%-عا ءوسىپ, 1,55 ترلن تەڭگەدەن اسىپتى. وسى ىستە ۇكىمەت ماڭىزدى ءرول اتقا­رىپ, ينۆەستيتسيانىڭ 44%-ى مەم­لەكەت قاراجاتى ەسەبىنەن جا­سالدى. 2022 جىلى ەكسپورت 39,9 %-عا ءوسىپ, 84,4 ملرد دوللاردى قۇرادى. ال يمپورت 21,4%-عا ۇلعايىپ, 50 ملرد دوللارعا جەتتى. بىلتىر قازاقستاننان رەسەيگە 650 ملن دوللاردان اسا سوماعا تەك ەلەكترونيكا ەكسپورتتالىپتى. سىرتقى ساۋدا بەلسەندىلىگىنىڭ وسىلاي ارتۋى رەسەيگە قارسى حا­لىق­ارالىق سانكتسيالارعا ۇشى­را­عان باسقا دا تاۋار ساناتتارىن­دا بايقالعان. تۇ­تىنۋشىلار تال­عا­مىنىڭ وز­گەرۋىنە بايلانىستى ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعى دا بەلسەن­دى­لىكپەن ۇلعايعان. ادامدار وفلاين دۇكەندەرگە بارۋدى سيرەتىپ, ونلاين ساتىپ الۋدى ءجون كورگەن. ءبىر قىزىعى, بۇل ءۇردىس پاندەميا­دان كەيىن دە باسەڭدەمەي, بۇل سالانى بەلسەندى تۇردە تسيفرلاندىرۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى.

بۇلتتى جۇيەلەر مەن اقپارات­تىق قىزمەتتەر لوگيستيكالىق كومپانيالارعا بارلىق جۇمىس ۇدەرىستەرىن ونلاين رەجىمىندە كوشىرۋگە, سونداي-اق كەدەندىك رەسىمدەۋدى جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

RTL Alliance لوگيستيكالىق كومپانياسىنىڭ كوممەرتسيالىق ديرەكتورى دميتري باشكو: «ەگەر كوممەرتسيالىق تاسىمالدار تۋرالى ايتاتىن بولساق, وندا وتكەن جىلى تابىسى 803 ملن دوللاردان اساتىن KTZ Express كومپانياسى نارىقتىڭ ءسوزسىز كوشباسشىسى بولدى. باسقا كوشباسشىلاردىڭ قاتارىنا 165 ملن دوللار اينالىمى بار Circle Maritime Invest جانە بىلتىر 134 ملن دوللار ىشكى كىرىسى بار Rhenus Intermodal Systems حالىقارالىق كومپانياسى كىرەدى. Terminal Logistics Services 21 ملن دوللار, 10,3 ملن دوللار Interlink Global Services, 9,6 ملن دوللار Trans Globe, 7,6 ملن دوللار Ceva Logistics Central Asia, 6,6 ملن دوللار KLS جانە 6,6 ملن دوللار Golden Bridge Partners نارىقتىڭ جەتەكشى ويىنشىلارى دەپ اتاۋعا بولادى», دەسە, ASER ينۆەستيتسيالىق جانە كونسالتينگتىك كومپانياسىنىڭ جەتەكشى تالداۋشىسى ۆلاديسلاۆ كاپوتا: «قازاقستانداعى قويما لوگيستيكالىق نارىعىنىڭ باستى پروبلەماسى – باعانىڭ جوعارى قارقىن الۋىندا. سوڭعى 5 جىلدا نارىقتىڭ بۇل سەگمەنتى ىسكە قوسىلعان جاڭا قويما وبەك­تى­لەرىنىڭ كولەمى بويىنشا دا, سۇرانىستىڭ ارتۋى بويىنشا دا سەرپىندى ءوسۋدى كورسەتتى. 2022 جىلى قازاقستان نارىعىنداعى قويما الاڭدارىنىڭ جالپى كولە­مى 5 ملن شارشى مەتردى قۇراپ, ونىڭ 1,31 ملن شارشى مەترى جوعارى ساناتتى قويمالار بولدى. سونىمەن قاتار قازىر كەيبىر وڭىرلەردەگى قويما الاڭدارىنا سۇرانىس ۇسىنىستان ايتارلىقتاي اسىپ, باعانىڭ بەلسەندى وسۋىنە اكەلۋدە. بۇل ارينە, نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىنىڭ دامۋىنا كە­دەر­گى كەلتىرەدى. وسىلايشا, 2022 جىلى ا كلاسىنداعى قوي­ما­لارعا, اسىرەسە ازىق-ت ۇلىك, تۇر­مىستىق ەلەكترونيكا جانە فارماتسەۆتيكالىق ونىم­دەردى سا­تاتىن كومپانيالاردان وتە جو­عا­رى سۇرانىس بولدى», دەيدى.

ول سونىمەن قاتار بيىل الماتى قالاسى جانە الماتى وبلى­سىندا 40 مىڭ شارشى مەتر­گە جۋىق جاڭا قويما الاڭىن پايدالانۋعا بەرۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندىعىن ايتقان. بۇل ەلەۋسىز بولسا دا, وسى نارىقتاعى باعانىڭ ءوسۋىن باسەڭدەتۋگە كومەكتەسۋى كەرەك. RTL Alliance لوگيستيكالىق كومپانياسىنىڭ كوممەرتسيالىق ديرەكتورى دميتري باشكو: «تە­مىر­جول كولىگىندەگى توزىعى جەت­كەن قۇرالدار جوعارى دەڭ­گەيدە, ونىڭ ينفراقۇرىلىمى جاعىنان دامۋى تومەن جانە جىلجىمالى قۇرامنىڭ تاپشىلىعى بايقالادى. نورماتيۆتىك قىزمەت مەرزىمىن قاراساڭىز, 2030 جىلعا قاراي 14,3 مىڭ ۆاگون جۇمىستان شىعۋى مۇمكىن, دەگەنمەن ۆاگون تاپشىلىعى قازىردىڭ وزىندە بار», دەيدى.

ساراپشى ماماندار, بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە تەك رەسپۋبليكالىق ما­ڭىزى بار اۆتوكولىك جولدا­رى­نىڭ ۇزىندىعى 24,9 مىڭ شاقىرىمنان اسادى. مۇنداي كولەمدەردى ءمىنسىز كۇيدە ۇستاۋ قيىن. ءبىز ەلىمىزدىڭ جول ينفرا­قۇ­رىلىمىنىڭ ماڭىزدى ۋچاس­كە­لەرىندە جوعارى جۇكتەمە بولسا, كەيبىر حالىقارالىق با­عىت­­تار بويىنشا قوزعالىس قار­قىن­دى­لى­عى جوبالىق پارامەترلەردەن 2 ەسە جوعارى. 2022 جىلى قازاقستاندا اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالداۋ باعاسى ورتا ەسەپپەن 20-35 پايىزعا وسكەن. سونىڭ ىشىندە 20 توننالىق فۋرگونمەن تاسىمالداۋ ءتاريفى وتكەن جىلى 34,7 پايىزعا ءوسىپ, 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 1 شاقىرىمعا 345 تەڭگەگە جەتىپتى. 10 جانە 5 توننالىق فۋرگوندارمەن جۇكتەردى تاسىمالداۋ باعاسى وسى كەزەڭدە تيىسىنشە 30,1%-عا جانە 20,2%-عا وسكەن. باعا­نىڭ كوتەرىلۋى تاسىمالداۋ قۇنىنىڭ وزگەرۋىمەن ونىڭ ىشىن­دە جانارماي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى بولدى. وسى جىلدىڭ باسىندا تەڭىزدە جۇك تاسىمالى تاريفتەرىنىڭ, ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارتتار بويىنشا كونتەينەرلىك تاسىمال تاريفتەرىنىڭ شامالى تومەندەۋىن اتاپ وتۋگە بولادى دەگەن پىكىردە. سونىمەن قاتار وتكەن جىلى كولىكتىڭ قوسالقى جانە ساقتاۋ قىزمەتتەرى باعاسىنىڭ ءوسۋى دە بايقالعان. 2020-2021 جىلدارمەن سالىستىرعاندا وسى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ باعاسى 2022 جىلى ورتا ەسەپپەن 4-6%-عا ءوستى. لوگيس­تي­كالىق قىزمەتتەرگە سۇرانىستىڭ ارتۋى, جوعارى ساناتتى قويما الاڭدارىنىڭ شەكتەۋلىگى قىسقا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا باعانىڭ تومەندەۋىن كۇتۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. سۇرانىس نەگىزىنەن رە­سەي­لىك نارىقتى توقتاتىپ, بيز­نەسىن كەڭەيتەتىن نەمەسە قازاق­ستانعا كوشەتىن كومپانيالار ارقىلى قالىپتاسادى. قازىرگى تەندەنتسيالار قازاقستان 2030 جىلعا قاراي ورتالىق ازياداعى جەتەكشى ترانزيتتىك حابقا اينالىپ, كولىك-لوگيستيكالىق كەشەنىنىڭ بەلسەندى دامۋىن قام­تاماسىز ەتە الاتىنىن كور­سە­تەدى. بۇعان, ارينە, قازىرگى «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجى­رىمداماسى» ىقپال ەتىپ وتىر. 2024-2026 جىلدارى قازىرگى زامانعى ساۋدا-لوگيستيكالىق حابتار ساۋدا اعىندارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىندا شەكارا ماڭىندا پايدا بولادى دەپ كۇتى­لۋدە. قىتايمەن شەكارادا «قور­عاس ءتۇيىنى» كەشەنى, رەسەيمەن «ەۋرازيا» ترانسشەكارالىق ساۋ­دا ورتالىعى, قىرعىزستانمەن ونەركاسىپتىك ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەن (ITLC), وزبەكستانمەن «كاسپي ءتۇيىنى» كونتەينەرلىك حابى, سونداي-اق حالىقارالىق ونەركاسىپ ورتالىعى اشىلادى. ايتا كەتەرلىگى وسى جىلدىڭ باسىندا ASER جانە RTL Alliance ساراپشىلارى ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق نارىعى تۋرالى تو­لى­عىراق اقپاراتپەن قام­تا­ماسىز ەتىلگەن جان-جاق­تى انالي­تي­كالىق شولۋ دا دايىن­داعان.

RTL Alliance حالىقارالىق لوگيستيكالىق كومپانيا­سى ASER ينۆەستيتسيالىق-كون­سال­تينگتىك كومپانياسىمەن بىر­لەسە وتىرىپ, 2023 جىل­دىڭ با­سىندا ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيس­تي­كالىق نارىعىن اۋقىم­دى زەرتتەۋدى اياقتادى. وت­كەن جىلى ەلىمىزدە كولىك سالاسى ءۇشىن ءبىراز مۇمكىندىكتەر تۋىپ, ازيا­دان ەۋروپاعا كولىك تاسىمالى نە­گى­زى­نەن قايتا قۇرىلىپ, ەلىمىز بۇل باعىتتاعى باستامانى قولعا الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

بىلتىر كولىك-لوگيستيكالىق نارىعىنداعى نەگىزگى تەندەن­تسيا­لار بىرىنشىدەن, شى­عىس ەۋرو­پا­داعى گەوساياسي شيە­لە­نىس­تەر­گە بايلانىستى ترانس­كاسپي حا­لىقارالىق كولىك باعىتىن پاي­دا­لانۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتتى. ال سىرتقى ساۋدا قارقىندى دامىپ, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا + 34,4%-دى قۇرادى. بىلتىر ەكسپورت 39,9%-عا ءوسىپ, 84,4 ملرد دول­­لار­عا جەتسە, ال يمپورت 21,4%-عا ءوسىپ, 50 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەكىنشىدەن, ەلەكتروندى كوممەرتسيا نارىعىنىڭ بەلسەندى ءوسۋى تۇتىنۋشىلاردىڭ ينتەرنەت-دۇكەنگە دەگەن كوزقاراسىن وزگەرت­تى. ۇشىنشىدەن, بۇل سالانى تسيفر­لان­دىرۋ جالعاسىپ, بۇلتتى جۇ­يەلەر جانە اقپاراتتىق قىز­مەت­تەرمەن ينتەگراتسياسى لوگيس­تي­كالىق كوم­پانيالارعا بارلىق جۇمىس ۇدە­رىسىن ونلاين رەجىمگە كوشىرۋگە مۇمكىندىك بەرگەنى بار. ول اكىمشىلىك جانە كەدەندىك رەسىمدەۋدى جەدەلدەتەتىن بولادى.