سالىمشىنىڭ سەنىمى اقتالا ما؟

ال جيىنتىق زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 120 798 تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە ىنتىماقتى زەينەتاقى مولشەرى – 82 953 تەڭگە, بازالىق زەينەتاقى مول­شەرى – 37 845 تەڭگە. اشىق اقپارات كوز­دەرىندەگى دەرەكتەرگە قاراعاندا, جىل باسىنان بەرى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 824,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا زەي­نەت­اقى تولەنگەن. سولاردىڭ اراسىندا بازالىق زەينەتاقى – 253,1 ملرد تەڭگە, ىن­تىماقتى زەينەتاقى – 571,2 ملرد تەڭ­گەنى قۇراعان.

بۇل رەتتە ۇلتتىق بانكتىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستيتسيالاۋداعى نەگىزگى با­عىتتارىنا كوز جۇگىرتسەك, قارجى مي­نيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك باعالى قا­عاز­دارى – 47,22%, كۆازيمەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ وبليگاتسيالارى – 11,03%, ەلىمىزدەگى ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر­دىڭ وبليگاتسيالارى مەن دەپوزيتتەرى – 7,07%, شەت مەملەكەتتەردىڭ مبق – 5,64%, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ باعالى قاعازدارى – 2,46%, وتاندىق ەمي­تەنت­تەردىڭ كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيالارى – 0,10% -دى قۇراعان.

سونىمەن قاتار زەينەتاقى اكتيۆتەرى ەسەبىنەن ساتىپ الىنعان قارجى قۇرال­دا­رىنىڭ نومينالدانعان ۆاليۋتالار بولىنىسىندەگى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى بويىنشا ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى ينۆەستيتسيالار – 71,55%, اقش دوللارىندا – 28,39%, وزگە ۆاليۋتادا – زەينەتاقى اكتيۆتەرى پورتفەلىنىڭ 0,05% بولعان. الىنعان كىرىستىڭ قۇرىلىمىن تالداۋدان با­عالى قاعازدار جونىندەگى سىياقىلار, ونىڭ ىشىندە ورنالاستىرىلعان سالىمدار مەن «كەرى رەپو» وپەراتسيالارى بو­يىنشا ءارى باعالى قاعازداردى نارىقتىق قايتا باعالاۋدان تۇسكەن كىرىستەر 435,62 ملرد تەڭگەنى, وزگە كىرىستەر – 1,29 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.

ال سىرتقى باسقارۋداعى جانە شەتەل ۆاليۋتاسىن قايتا باعالاۋمەن بايلانىستى قۇرالدار 91,24 ملرد تەڭگە كولەمىندە شىعىن اكەلگەن. ساراپشىلار مۇنى تۇراقسىز گەوساياسي جاعدايدىڭ, جاھاندىق قارجى نارىعىنداعى جوعارى قۇبىلمالىقتى جانە ينفلياتسيانىڭ بيىلعى جىلى الىنعان ينۆەستيتسيالىق كىرىسكە اسەرىن كورسەتەدى دەپ باعالاۋدا.

سالىمشىلاردىڭ زەينەتاقى جي­ناق­­تا­رى زەينەتاقى جارنالارى مەن ولارعا ەسەپتەلەتىن ينۆەستيتسيالىق كى­رىستەردەن تۇراتىنى بەلگىلى. مەم­لەكەت زەينەتاقى جيناقتارىن زەي­نەتاقى تولەمىنە قۇقىعىن العاننان كەيىن ينفلياتسيانى ەسكەرە وتىرىپ, ساقتاۋ كەپىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە سا­لىمشىلاردىڭ جيناقتارىن ينفلياتسيادان ساقتاۋعا كومەكتەسەتىندىگىن, الايدا حالىق وتاندىق زەينەتاقى جۇيەسىندە زەينەتاقى قورىنىڭ ءىرى قارجى ينستي­تۋت­تارىمەن ۇلەستەس بولۋىنا بايلا­نىس­تى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ەلەۋلى تاۋەكەلگە ۇشىرايتىندىعىنان كۇ­مان­داناتىنى راس. زاڭناماعا سايكەس, 2021 جىلعى قاڭتاردان باستاپ سالىمشىلار ءوز جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقاراتىن كوم­پانيالارعا اۋدارا الادى. بۇل قۇ­قىقتى زەينەت جاسىنا تولماعان, مىن­دەتتى زەينەتاقى جارنالارى مەن مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن ەڭ تومەنگى جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن اساتىن زەينەتاقى جيناقتارى بار سالىمشىلار, ساقتاندىرۋ كومپانيالارىمەن ءومىر بويعى اننۋيتەتتىك تولەمدەردى قامتاماسىز ەتەتىن زەينەتاقى اننۋيتەتى شارتتارىن جاساسقان سالىم­شى­لار پايدالاناتىن بولادى. سو­نى­مەن زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقا­رۋ ءۇشىن بارلىق تالاپتارعا سايكەس كە­لەتىن ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باس­قا­رۋشىلاردىڭ تىزىلىمىندە «Jusan invest» اق, «BCC Invest» اق, «سەنتراس سەكيۋريتيز» اق, «Halyk Global Markets» اق جانە «Halyk Finance»اق ەنگەن. زەينەتاقى جيناقتارىن ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىنىڭ (يپب) باسقارۋىنا اۋدارعان كەزدە مەملەكەت كەپىلدىگى باسقارۋشى كومپانيانىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ەڭ تومەنگى كىرىستىلىك دەڭ­گەيىن قامتاماسىز ەتۋ كەپىلدىگىمەن الماستىرىلادى. قازىرگى كۇنى 3 421 ادام وزدەرىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن (مزج) جانە مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى (مكزج) ەسەبىنەن زەينەتاقى جيناقتارىن يپب-عا سەنىپ تاپسىرعان. 5 957 ءوتىنىش بويىنشا 8,8 ملرد تەڭگە سەنىمگەرلىك باسقارۋعا اۋدارىلعانى كورسەتىلگەن. ءتىپتى كەيبىر سالىمشىلار زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن بىرنەشە ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقا­رۋشىلارعا بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىل­داعان. اۋدارىمنىڭ ورتاشا سوماسى – شامامەن 1,5 ملن تەڭگە. بۇل رەتتە يپب باسقارۋىنداعى قاراجاتتىڭ جالپى كو­لەمى – ينۆەستيتسيالىق تابىستى قوسا العاندا 9,6 ملرد تەڭگە. ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلارداعى قارا­جات­تىڭ جالپى كولەمى – 9,72 ملرد تەڭگە. بيىلعى ءبىرىنشى شىلدەدەن باستاپ سا­لىم­شىلارعا مزج مەن مكزج ەسە­بى­نەن زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ 50%-ى­نا­ دەيىن, جەتكىلىكتىلىك شەگىنە قارا­ماس­تان, ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باس­قارۋشىلارعا اۋدارۋ قۇقىعى بەرىلە­تىن بولادى. ال ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارىن جەكە زەينەتاقى شوتىندا بار سومانىڭ كولەمىنە قاراي اۋدارۋعا بولادى. بۇل رەتتە مەملەكەت مزج مەن مكزج ەسەبىنەن زەينەتاقى جي­ناقتارىنىڭ ساقتالۋىنا تەك ۇلتتىق بانك باسقارۋىنداعى بولىگى بويىنشا ينفلياتسيا دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, كەپىلدىك بەرەدى. مزج مەن مكزج ەسەبىنەن زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ يپب باسقارۋىنا بەرىلگەن بولىگىنىڭ ساقتالۋىنا سالىمشى تاڭداعان وسى باسقارۋشى جاۋاپتى.

«Jusan Invest» اق سەنىمگەرلىك باس­قا­رۋىنداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرى – 4,3 ملرد تەڭگە. كومپانيانىڭ ەڭ ما­ڭىزدى سالىمدارى باس بانكنوتتارى – 31,09%, Exchange Traded Funds (ETF) پايلارى – پورتفەلدىڭ 30,33%-ى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك م ۇلىك جانە جەكەشەلەندىرۋ كوميتەتى – 24,09%. ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ ناتيجەسىندە, سونداي-اق شەتەل ۆاليۋتالارى باعامدارىنىڭ قۇبىلمالىلىعى مەن قارجى قۇرالدارىنىڭ نارىقتىق قۇنىنىڭ وزگەرۋى سالدارىنان 2023 جىلى ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق كى­رىستىڭ مولشەرى 147,84 ملن تەڭگەنى قۇ­راپ, زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى 3,35% بولدى.

«Halyk Global Markets» اق سەنىم­گەر­لىك باسقارۋىنداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرى 2,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى ينۆەستيتسيالار پورتفەلى – 79,78%, اقش دوللارىمەن 20,22%-عا تەڭ. ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ ناتي­جە­سىن­دە بيىلعى جىلدىڭ سوڭعى ءۇش ايىندا ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق كى­رىستىڭ مولشەرى – 83,27 ملن تەڭگە. زەينەتاقى اكتيۆ­تەرىنىڭ كىرىستىلىگى 2023 جىلدىڭ باسىنان بەرى 2,93% كورسەتتى.

«BCC Invest» اق سەنىمگەرلىك باس­قا­رۋىنداعى بجزق زەينەتاقى اكتيۆ­تە­رىنىڭ مولشەرى – 1,6 ملرد تەڭگە. ين­ۆەستيتسيالاردىڭ نەگىزگى باعىت­تا­رى­نىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك وبليگاتسيالار پورتفەلى – 51,75%, كۆازيمەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ وبليگاتسيالارى – 20,48%, پايلار (يندەكستەرگە ارنالعان ETF) – 9,69%, شەتەلدىك ەميتەنتتەردىڭ اكتسيا­لارى مەن دەپوزيتارلىق قولحاتتارى – 5,18%. ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ نا­تي­جەسىندە ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق كىرىستىڭ مولشەرى جىل باسىنان بەرى 35,15 ملن تەڭگەنى قۇراعان. زەينەتاقى اك­تيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى – 2,12%. ەسەپ­تەل­گەن ينۆەستيتسيالىق كىرىستىڭ كوپ بو­لىگى «كەرى رەپو» وپەراتسيالارى بويىنشا سىياقىعا جانە باعالى قاعازداردى نارىقتىق قايتا باعالاۋدان تۇسكەن تابىسقا تيەسىلى بولدى.

«سەنتراس سەكيۋريتيز» اق سەنىم­گەرلىك باسقارۋىنداعى بجزق زەينەت­اقى اكتيۆتەرى – 1,03 ملرد تەڭگە. ينۆەس­تي­تسيالىق قىزمەت جانە قارجى قۇرال­دا­رىنىڭ نارىقتىق قۇنىنىڭ وزگەرۋى ناتيجەسىندە ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق كىرىس مولشەرى جىل باسىنان بەرى 20,88 ملن تەڭگەنى قۇراپ, زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى 1,88% بولدى.

«Halyk Finance «قازاقستان حالىق بانكىنىڭ ەۇ» اق سەنىمگەرلىك باسقارۋىن­داعى زەينەتاقى اكتيۆتەرى – 162,36 ملن تەڭگە. ينۆەستيتسيالىق قىزمەت ناتي­جە­سىندە ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق كىرىس مولشەرى سوڭعى ءۇش ايدا 2,01 ملن تەڭ­گەگە جەتكەن. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ كىرىستىلىگى 2,86%-دى كورسەتەدى.

 بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا ءار­بىر جىلدىڭ سوڭىندا ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلارعا العان نومينالدى كىرىس پەن زەينەتاقى اكتيۆتەرى تابىستىلىعىنىڭ ەڭ تومەنگى ءمانى ارا­سىندا تەرىس ايىرما تۋىنداعان جاع­دايدا, باسقارۋشى كومپانيا وسى ايىر­مانى سالىمشىعا ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن وتەۋگە مىندەتتى ەكەنى ايتىلادى. مۇندا ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىنىڭ بەدەلى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە مەنشىكتى كاپيتالى دا تاۋەكەلگە تىگىلەدى. ەلىمىزدە بۇگىندە ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلار سانى ساۋساق­پەن سانارلىقتاي. ويتكەنى ولارعا قويى­لاتىن تالاپتار ارتىپ, ىقتيمال تاۋە­كەل­دەر­دى جابۋ ءۇشىن كاپيتالىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋى قاجەت.

بۇرىنىراقتا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى تاراپىنان ۇلتتىق بانككە بجزق-نىڭ ينۆەستيتسيالىق سايا­ساتىن جەتىلدىرۋ جونىندە بىرقاتار ۇسىنىستار بەرىلگەن. ولاردىڭ اراسىندا زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ بو­يىنشا جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردى جىبەرۋ ولشەمشارتتارىن كەڭەيتۋ, ونىڭ ىشىندە جوعارى كرەديتتىك رەيتينگى بار ەنشىلەس شەتەلدىك ۇيىمداردى زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋعا تارتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ ايتىلعان ەدى. باس بانكتىڭ ءباس­پاسوز قىزمەتى بجزق زەينەتاقى اك­تيۆ­تەرىن ينۆەستيتسيالاۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا سايكەس, 2023 جىل ىشىندە بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىن نارىقتىق شارتتارى بويىنشا «بايتەرەك»ۇبح» اق وبليگاتسيالارىنا جالپى سوماسى 500 ملرد تەڭگەگە دەيىن ينۆەستيتسيالاۋ جوس­پارلانىپ وتىرعاندىعىن مالىمدەگەن ەدى. «بايتەرەك» ۇبح» اق تارتىلاتىن قاراجاتتى ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, تاماق جانە جەڭىل ونەركاسىپ, قۇرىلىس يندۋسترياسى, ينفراقۇرىلىم جانە باسقا دا سالالارداعى ءىرى جوبالارعا نەسيە بەرۋدى باعىتتاۋ جوسپارلانعانىن, قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جوبالاردى ىرىك­­تەۋ جانە بولىنگەن قاراجاتتىڭ يگە­رىلۋىن باقىلاۋ ۇكىمەت دەڭگەيىندە جۇ­زەگە اسى­­رىلاتىن بولادى. بجزق زەي­نەتاقى اكتيۆ­تەرى «بايتەرەك» ۇبح» اق نارىقتىق كىرىستىلىك بو­يىنشا قايتا­رىمدى نەگىزدە بەرىلمەك. جوعا­رىدا اتالعان ينۆەستيتسيا­لار جىل سايىن بجزق سالىمشىلارىنا ينۆەستيتسيالىق تابىس اكەلىپ, سونىمەن قاتار ەل ەكونومي­كا­سىنىڭ ناقتى سەكتورىن ودان ءارى دامى­تۋعا ەلەۋلى كومەك كورسەتەتىنىنە سەنىم بىل­دىرىلۋدە.

سالىمشىلاردىڭ بولاشاققا دەپ ءۇمىت ارتقان زەينەتاقى جيناقتارى تىستە­گەننىڭ اۋزىندا, ۇستاعاننىڭ قو­لىندا كەتپەي, ءتيىمدى ينۆەستيتسيالانىپ, كىرىستىلىگىنىڭ ارتۋى قاراپايىم حالىق ءۇشىن دە, ۇكىمەت ءۇشىن دە ماڭىزدى. سوندىقتان ءاربىر قاراجاتتىڭ جۇمسالۋى حالىقتىڭ نازارىندا بولۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز.