ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ باسىم باعىتى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوڭىل ءبولىپ وتىرعان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ ەلدىڭ جالپى ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ماڭىزدى سالاسى ەكەنىن ەسكەرسەك, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى سياقتى ماڭىزدى كورسەتكىشتەرگە اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى كوميتەتىنىڭ ۇيعارىمىنا سايكەس, بارلىق ادامدا بەلسەندى جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ەنگىزۋدە ءبىرىنشى كەزەكتە تاعامدىق قاجەتتىلىگى مەن دامدىك تالعامدارىن قاناعاتتاندىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن قاۋىپسىز جانە قۇنارلى تاعامداردىڭ جەتكىلىكتىلىگى مەن وعان ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى.

ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ تۇراقتى دامۋىن انىقتاي وتىرىپ, وڭىرلەردە ونىڭ ساپاسى مەن ەكولوگيالىق تازالىعىن قامتۋدا پرەزيدەنت كوتەرگەن ماسەلە وتە ورىندى. بۇگىنگى كۇنى ىشكى نارىقتا 29 ماڭىزدى تاۋاردىڭ ىشىندەگى 19-ى الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى سانالاتىن ءونىم بولسا, سونىڭ اراسىندا 12 تاۋار (نان, ماكارون ونىمدەرى, كارتوپ, قىزاناق, كۇرىش, قوي ەتى, تاۋىق جۇمىرتقاسى, بيداي ۇنى, قاراقۇمىق, تۇز, كۇنباعىس مايى, سيىر ەتى) ىشكى نارىقتا 100%, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 11 ءتۇرىن ء(سۇت, قيار, ءسابىز, قىرىققابات, پياز, بۇرىش, اس قىزىلشاسى, جىلقى ەتى, شوشقا ەتى, اشىتىلعان ءسۇت ونىمدەرى, سارى ماي) قامتاماسىز ەتۋ 80%-دان اسادى. جەكەلەگەن تاۋارلار بويىنشا ىشكى تۇتىنۋداعى وتاندىق ءوندىرىس ۇلەسى ءالى دە تومەن دەڭگەيدە. ماسەلەن, الما (75,6%), قۇس ەتى (67,9%), شۇجىق (61%), ىرىمشىك پەن سۇزبە (53%), قانت (50,9%)  جانە بالىق (74%) قۇرايدى. اتالعان تاۋار تۇرلەرىنە سايكەس, مينيسترلىك ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ جونىندە جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.

ىرىمشىك پەن سۇزبە ءوندىرىسىن ۇلعايتۋدا وتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا جالپى وندىرىستىك قۋاتتى جىلىنا 52,4 مىڭ توننا ءسۇتتى قۇرايتىن 10,6 مىڭ باس ءىرى قاراعا ارنالعان  36 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى قۇرىلىپ, جاڭارتىلدى. اتالعان تاۋارلى-ءسۇت فەرماcىنىڭ 12-ءسى ونەركاسىپتىك با­عىتتا بولسا, 24-ءى وتباسىلىق فەرماعا تيەسىلى. ءسۇت وڭدەۋشى كاسىپورىنداردى ساپالى ءارى قولجەتىمدى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋدە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا تاپسىراتىن ءسۇت كولەمىن سۋبسيديالاۋ, سونىمەن قاتار تەرەڭدەتە وڭدەۋدە شيكىزاتتى ساتىپ الۋ ءۇشىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن سۋبسيديالاۋ جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.

ال قۇس ەتىنە يمپورتتىق تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ ءۇشىن بىلتىر قۋاتتىلىعى جىلىنا 121,7 مىڭ توننا بولاتىن ەت باعىتىنداعى قۇس فابريكاسىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا 7 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلعان. وتكەن جىلدىڭ 12 ايىندا 293,2 مىڭ توننا قۇس ەتى ءوندىرىلىپ, بۇل الدىڭعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 7,5%-عا ارتقان. اتالعان جوبا قۇس فابريكالارىن سالۋعا جانە جاڭعىرتۋعا جۇمسالعان شىعىنداردىڭ 20 پايىزىن وتەۋدى كوزدەي­تىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاردىڭ ارقا­سىندا جۇزەگە اسقانىن ايتا كەتۋ كەرەك.

وتكەن جىلى وتاندىق قانت ءوندىرىسىن ارتتىرۋ اياسىندا مينيسترلىك قانت ونەر­كاسىبىن دامىتۋدىڭ بەسجىلدىق كەزەڭىنە ارنالعان كەشەندى جوسپارىن ازىرلەدى. وندا قانت قىزىلشاسىنىڭ ەگىس القابىن جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 6,5 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىپ, 38 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ ارقىلى زاۋىتتاردى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. سۋارۋ جەلىلەرىن دامىتۋ, تەحنولوگيالىق جابدىقتاردى جاڭارتۋ جانە وندىرىستىك قۋاتتاردى ارتتىرۋ  ارقىلى زاۋىتتار جاڭعىرتىلادى. وتاندىق زاۋىتتاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قانت يمپورتتاۋ­شى ەلدەردىڭ دەم­پين­گىن بولدىرماۋ ءۇشىن قانت يمپورتىنا باقىلاۋ باعاسى مەن يمپورتتىق باعالاردىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيىن بەلگىلەۋ ارقىلى ىشكى نارىقتى قورعاۋ شاراسى قاراستىرىلعان.

بۇل رەتتە تاۋارلىق-ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردى (تۇقىمدار, مينەرالدى تىڭايتقىشتار, وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارى) ساتىپ الۋعا, قانت ءوندىرۋ كاسىپورىندارىن قۇرۋعا جانە جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى, اتالعان كەشەندىك جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ الداعى 5 جىلدا وتاندىق شيكىزاتتان قانت ءوندىرۋ كولەمىن جىل سايىن 250 مىڭ تونناعا دەيىن جوعارىلاتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگى قاراستىرىلىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار وڭىرلەردىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان اوك سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جول كارتالارى اياسىندا ىشكى نارىقتى وتاندىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىن, قۇس فابريكالارىن, ەت وڭدەۋ كەشەندەرىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ سياقتى ينۆەستيتسيالىق جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ارقىلى باسقا وبلىستارعا قارجىلاندىرۋ بويىنشا جەتىلدىرۋ ماقساتىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, وڭىرلىك ماماندانۋىن ەسكەرىپ, اوك-تە جوبالار پۋلىن قالىپتاستىرۋ جونىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن جۇمىس جۇرگىزىلەدى.

وسىلايشا, مينيسترلىك اۋىل شارۋا­شىلىعى شيكىزاتى مەن ازىق-ت ۇلىك ونىم­دەرىن ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ, ولاردىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ, باسەكەگە قابى­لەت­تىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە شارالار قابىلدادى. مينيسترلىك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن وسىمدىك جانە جانۋارلار­دان الىناتىن شيكىزاتقا قاتىستى ۆەتە­رينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق باقى­لاۋدى جۇزەگە اسىرىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءوز كەزەگىندە ساۋدا جەلىلەرىندە ساتىلىپ جاتقان وزگە دە وسىمدىك تەكتەس جانە جانۋارلاردان الىناتىن وڭدەلگەن ونىمدەردى باقىلايدى.

مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ تاماق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شەڭبەرىندە اشم ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ كوميتەتى 2022 جىلى 39 963 مونيتورينگتىك زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, جالپى جىلدىق جوسپاردىڭ 100 پايىزىن (39 963), ونىڭ ىشىندە لاستاۋشى زاتتاردىڭ قالدىق مولشەرىنە – 31 761, راديولوگيالىق – 1 512, ميكروبيولوگيالىق – 5 011, پارازيتولوگيالىق – 142, ۋلى ەلەمەنتتەرگە – 1 309 مەن ديوكسيندەر بويىنشا 228 سىناما جۇرگىزىلدى.

بۇل رەتتە وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جوعارى جۇكتەمەسىن قامتاماسىز ەتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن ۇلعايتۋ جانە وتاندىق ءونىمنىڭ ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كەلەسى شارالارى كوزدەلىپ وتىر. اگروونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىل­دارعا ارنالعان ۇلتتىق جوباسىندا قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى ءونىمىن تەرەڭدەتىپ قايتا وڭدەۋ ونىمدەرىن ءوندىرۋ ءۇشىن ساتىپ الۋعا جۇمساعان شىعىندارىن, 25 پايىزعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق سالىمدار كەزىندە اوك سۋبەكتىسى شەككەن شىعىستاردىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدىڭ بارلىق باعىتىنا ساي اينالىم قاراجاتىنا نەسيەلەر جونىندە پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ مەحانيزمى ەنگىزىلگەن.

مالدى وڭدەۋگە تاپسىرۋ كەزىندە فەر­مەرلەر شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگى, فەرمەرلەردى وڭدەۋگە تاپسىرىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ (قانت قىزىل­شاسى, مايلى داقىلدار, قاراقۇمىق) كولەمى, وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى شيكىزات بازاسىن دامىتۋعا, گەربيتسيدتەردى, جانار-جاعارمايلاردى, تىڭايتقىشتاردى ساتىپ الۋعا, مال شارۋاشىلىعىندا اسىل تۇقىمدى جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە جانە مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ونىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋدى دامىتۋعا ارنالعان شىعىندار سۋبسيديالانادى.

سونىمەن قاتار نەگىزگى جانە اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ ماقساتىندا «قارا­پايىم زاتتار ەكونوميكاسىنىڭ» باعدار­لاماسى بويىنشا جەڭىلدىكتەگى نەسيەلەر مەن سالىق كودەكسىنىڭ 411-بابىنا سايكەس ققس-تى 70 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە بايلانىستى كەيبىر ءونىم وندىرۋشىلەرگە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەرىلىپ وتىر.

ساۋلە جۇرىنوۆا,

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى