كۇن رايىن بولجاۋشىلار بيىل الماتىعا كوكتەم ەرتە كەلەتىنىن ەسكەرتكەن ەدى. سينوپتيكتەردىڭ سول ساۋەگەيلىگى ورىندالىپ, قازىرگى كۇندەرى وڭتۇستىك وڭىرلەردە كۇن جارقىراپ تۇر. الايدا الماتى سياقتى تاۋلى ايماقتاردا مۇنىڭ دا ءوز قاتەرى بار. كۇن جىلىنا باستاعاننان كەنەلەر دە جىبىرلاپ ويانادى, جابىسقان جەرىنەن ايىرىلمايتىن جاندىك ادامعا دا, جان-جانۋارعا دا جاقسىلىق اكەلە قويمايدى.
الماتىدا كەنە ەنتسەفاليتىنىڭ الدىن الۋ تاۋلى ايماقتاردا نەمەسە ساياجايلار اۋماعىندا تۇراتىندار ءۇشىن وتە وزەكتى. بۇل, اسىرەسە, مەدەۋ, بوستاندىق, ناۋرىزباي اۋداندارىنا قاتىستى. سوندىقتان بيىل ماماندار كەنە ەنتسەفاليتىنىڭ الدىن الۋ شارالارى تۋرالى ەرتەرەك ەسكەرتۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىر.
وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا وتكەن بريفينگتە الماتى قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ شتاتتان تىس باس تراۆماتولوگ-ورتوپەد دارىگەرى قانات تەزەكباەۆ كۇن جىلىنعالى كەنە شاعىپ, مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنگەن ناۋقاستاردىڭ سانى ارتقانىن العا تارتتى. وتكەن اپتادا عانا 52 ناۋقاس مامانداردىڭ كومەگىنە جۇگىنسە, ونىڭ 23-ءى – بالا. كوبىنەسە كەنە شاعۋ وقيعالارى قالا ماڭى مەن تاۋ باۋرايىندا ورىن الادى.
ال كەنە ەنتسەفاليتى – تۇراقتى تابيعي وشاقتاردا پايدا بولاتىن, دەنە قىزۋىنىڭ كوتەرىلۋى, ينتوكسيكاتسيا مەن جۇيكە جۇيەسىنىڭ زاقىمدانۋى ارقىلى بىلىنەتىن ۆيرۋستىق ينفەكتسيا.
«دەنەگە جابىسىپ قالعان كەنەنى تەرىدەن العان كەزدە ونىڭ بىزتۇمسىعىنىڭ قالىپ قويماۋىن قاداعالاپ, مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك الىپ تاستاۋ كەرەك. مۇنى تراۆماتولوگياداعى دارىگەردىڭ جاساعانى دۇرىس. ەگەر دارىگەرگە بارۋ مۇمكىندىگى بولماسا, ءدارىحانادا نەمەسە كەز كەلگەن باسقا جەردە ساتىلاتىن قىسقىشى بار ارنايى پينتسەت قولدانۋعا بولادى. كەنەنى بارىنشا جابىسقان جەرىنەن ۇستاۋ كەرەك, پينتسەتتى تىستەگەن جەرىنەن كولدەنەڭ ۇستاڭىز, كەنەنىڭ دەنەسىن اينالدىرعان كۇيى الۋ كەرەك. كوپ ۇزاماي كەنە دە تەرىدەن وزدىگىنەن شىعۋى كەرەك», دەيدى ق.تەزەكباەۆ.
كەنەلەر ادامدى نەگىزىنەن تەرى تىندەرى ەڭ جۇمساق جەرلەرى – قۇلاقتىڭ سىرت جاعى, مويىن, باستىڭ شاشى بار بولىگى, شىنتاقتىڭ ىشكى جاعى, قولتىق استى, ءىش, شاپ, جىلىنشىكتىڭ ىشكى جاقتارى, تىزە استىنان شاعادى. كەنەنىڭ شاققانى بىلىنبەيدى: جاندىك جاراعا اۋىرسىنۋدى باساتىن زات ەنگىزەدى.
كەنە ەنتسەفاليتى جاندىكتىڭ وزىنەن باسقا, اۋرۋ ەشكى مەن سيىردىڭ شيكى ءسۇتىن ءىشۋ ارقىلى دا جۇعۋى مۇمكىن. كەنە كوكتەم, جاز ايلارىندا كەز كەلگەن ۋاقىتتا قاۋىپتى.
«ەنتسەفاليت ۆيرۋسىن جۇقتىرعان كەنە شاققاننان كەيىن ءۇش كۇن ىشىندە شۇعىل پروفيلاكتيكا جۇرگىزۋ قاجەت. دەنە سالماعىنىڭ ءار 10 كيلوگرامىنا 1 مل دوزادا كەنەگە قارسى يممۋنوگلوبۋلين ەنگىزۋ كەرەك نەمەسە سايكەس كەستە بويىنشا يودانتيپيرين قابىلداۋ قاجەت. ەنتسەفاليتتىڭ اسقىنۋى اسا قاۋىپتى, زاردابى ۇلكەن, سوندىقتان الدىن العان ماڭىزدى», دەپ كەڭەس بەرگەن دارىگەر بۇل ماسەلەدە باستى پروفيلاكتيكا ۆاكتسينالاۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
جەكە قورعانىس شارالارىنان باسقا, ماماندار اۋلاداعى قوقىستى شىعارىپ وتىرۋ, ءۇي جانۋارلارىنىڭ ءجۇنىن ارنايى قۇرالدارمەن تازالاپ, مۇقيات تەكسەرۋ, كەنەلەردى ۇركىتەتىن وسىمدىكتەر وتىرعىزۋ, ەسكى بۇتاقتار مەن ءشوپ-شالامدى, كوگالداردى ۇدايى شابۋ قاجەتتىگىن قاپەرگە سالدى.
كەنەلەردىڭ تابيعاتتاعى جاۋى قۇستار بولسا, جەم سالعىشتار ورناتىپ قويعان دا جاقسى, سول سياقتى قورشاۋدىڭ سىرتىنا ەنى 100 سم ۇگىندى نەمەسە قيىرشىق تاس توسەپ قويعان دا ناتيجەسىن بەرەدى.
ءوز كەزەگىندە قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ شتاتتان تىس ەپيدەميولوگى ەلۆيرا يبراگيموۆا: «الماتى – كەنە ەنتسەفاليتتىڭ ەندەميالىق ايماعى. تاجىريبەدە كەنە شاعۋى كوبىنەسە ناۋرىز بەن قىركۇيەك ايلارىندا ورىن الادى. تەكسەرىلگەن كەنەلەردىڭ اراسىندا ەنتسەفاليت جۇقتىرعاندارى دا بار», دەدى.
كەنە ەنتسەفاليتىنە قارسى ەگۋ 18 جاستان باستاپ جۇرگىزىلەدى. وعان كەنە ەنتسەفاليتىنىڭ ەندەميالىق اۋماعىندا نەمەسە سول جەردە تۇراتىن ادامدار, سونداي-اق كەنە ەنتسەفاليتىنىڭ ۆيرۋسىنىڭ ءتىرى داقىلدارىمەن جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ەنەدى.
«ۆاكتسينالاۋ كەستەسى 1-7 اي ارالىعىمەن ەكى ەگۋدەن جانە باستاپقى ۆاكتسينالاۋ كۋرسى اياقتالعاننان كەيىن 12 ايدان كەيىن رەۆاكتسينالاۋدان تۇرادى. ءبىرىنشى ينەكتسيانى كۇزگى كەزەڭدە (قازان-قاراشا), ەكىنشىسىن 1-2 ايدان كەيىن جاساعان دۇرىس», دەپ ءتۇسىندىردى ەپيدەميولوگ.
كەنە ەنتسەفاليتىنە دۋشار بولعاندار دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي ەكى جىل جانە ودان دا ۇزاق ۋاقىت بويى ديسپانسەرلىك باقىلاۋدان وتۋگە ءتيىس. كەنە شاعىپ العانداردى ديسپانسەرلىك باقىلاۋ تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا مەديتسينالىق ۇيىمدا 21 كۇن بويى تۇراقتى تەرمومەتريا ارقىلى جۇرگىزىلەدى.
سونىمەن قاتار ساراپشى كەنە شاققان جاعدايدا ونىڭ انتيگەندىك قۇرامىن تەكسەرە وتىرىپ, ۇلتتىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ جانە ساراپتاما ورتالىعىندا جۇرگىزۋدى ۇسىنادى. بۇل ساراپتاما اقىلى, زارداپ شەككەندەر اقىلى نەگىزدە سەسو جانە رسەب-تە قان تالداۋىن جۇرگىزە الادى.
بريفينگ سوڭىندا ماماندار كەنە شاعىپ العان جاعدايدا قانداي ستاتسيونارلارعا مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنۋ كەرەكتىگى جونىندە كەڭەس بەردى.
الماتى