ءوندىرىسى وركەن جايعان قالا

مەگاپوليستىڭ ءوندىرىس سالاسىن وركەندەتۋ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋدا ايتىلعان تاپسىرمالارى نەگىزىندە جۇزەگە اسىپ جاتىر. پرەزيدەنت ءاربىر جولداۋىندا وڭىرلەردىڭ دامۋىنا, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءوسىمى ارقىلى تابىستى ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. 2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان كەزەكتى جولداۋىندا دا ءبىرىنشى كەزەكتە ەكونوميكا مەن ءوندىرىس ماسەلەسىنە توقتالدى.

«مەملەكەت ەكونوميكالىق ەر­كىن­دىكتى قولدايدى. بىراق حالىق­تى نارىق تۇراقسىزدىعىنىڭ ىق­پالىنان بارىنشا قورعايدى. شا­عىن جانە ورتا بيزنەستى مەي­لىن­شە دامىتادى. ءبىز ەكو­نو­ميكا­مىزدا قوردالانعان ماسەلەلەردى جاقسى بىلەمىز. مىسالى, شيكى­زات­قا ءالى دە تاۋەلدىمىز. ەڭبەك ونىم­­دىلىگى تومەن, يننوۆاتسيا جەت­كىلىكسىز. ۇلتتىق تابىستىڭ يگى­لى­گىن جۇرتتىڭ ءبارى بىردەي كو­رىپ وتىرعان جوق. اري­نە, مۇنىڭ بارلىعى – كۇردەلى ماسەلەلەر. بىراق ونى شەشۋدىڭ ناقتى جولدارى بار. اتاپ ايتساق, بۇل – ماكروەكونوميكالىق تۇراق­تى­لىق­تى قامتاماسىز ەتۋ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە تسيفرلاندىرۋ. سونداي-اق شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن ادام كاپيتالىن دامىتۋ, زاڭ ۇستەمدىگىن ورنىقتىرۋ. سوندىقتان تىڭ تاسىلدەر قاجەت ەكەنى ءسوزسىز. ەكو­نو­مي­كالىق سايا­سا­تىمىزدىڭ نەگىزگى ماقساتى ەش وزگەرمەيدى. ونىڭ ءمانى – سا­پا­لىق جانە ينكليۋ­زيۆتىك تۇر­عى­دان حالىقتىڭ ءال-اۋقا­تىن ارتتىرۋ», دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت.

وسى رەتتە رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىن­شى مەگاپوليسىندە يننوۆاتسيا­لىق جوبالار قولعا الىنىپ, جو­­عا­­رىدا اتالعان يندۋستريالدى اي­ماقتار شەڭبەرىندە جانە ودان تىس كوپتەگەن كاسىپورىن جا­ڭا­دان جۇمىسىن باستاپ كەلەدى. سو­لار­دىڭ ءبىرسىپىراسىنا توقتال­ساق. شىمكەنت قالاسىندا جاڭادان اشىل­عان شىنى تاباقتاردان ءتۇرلى بۇيىمدار جاسايتىن جانە وڭ­دەيتىن «زاۆود اۆانگارد» جشس كاسىپورنى وتە ماڭىزدى جوبا. اتالعان زاۋىتتا جىلىنا 800 مىڭ شارشى مەتر شىنى تاباق­تار­دان ءونىم شىعارىلاتىن بولادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 5,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. وسى كاسىپورىن ارقىلى 260 ازامات تۇ­راقتى جۇمىسپەن قامتىلدى.

«زاۆود اۆانگارد» كاسىپورنى جوبانى ىسكە قوسۋعا قاجەتتى قارا­جات­تى «قاراپايىم زاتتار ەكو­نوميكاسى» باعدارلاماسى ار­قىلى تاپقان. سونىمەن بىرگە جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا ينۆەستوردىڭ جەكە قارجىسىنىڭ دا ۇلەسى بار. شىعارىلعان ونىمدەردىڭ 70 پا­يىزى ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعىنا ساتىلسا, قالعان 30 پايىزى كورشىلەس مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتالماق. 3,2 گەكتار اۋماقتا ورنالاسقان زاۋىت قۇرىلىسى 2021 جىلى باستالىپ, 2023 جىلدىڭ باسىندا اياقتالدى.

قالا ىرگەسىندەگى «ساۋدا-لوگيس­تي­كالىق ورتالىعى» ورتا­لىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى كولىك-لوگيستيكالىق حابقا اينالادى دەگەن جوسپار بار. سوندىقتان ونىڭ جالپى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دا­مۋىنا تيگىزەر اسەرى كۇشتى. ەن­دىگ­ى جەردە ورتالىقتىڭ اۋما­عىن 136 گەكتارعا ۇلعايتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپ وتىر. سول ارقىلى جەرگىلىكتى اكىمدىك الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرىپ, ماۋسىم كەزىندە ىشكى نارىقتاعى باعالاردىڭ كۇرت ءوسىپ كەتپەۋىن كوزدەيدى.

قورعاسىن زاۋىتىنىڭ قالدىق­تا­­رىن وڭدەپ ءتۇستى مەتالل كون­تسەنترا­تىن الاتىن «Standard Steel KZ» كوم­پانياسى – ەرەكشە جوبالاردىڭ ءبىرى. قورعاسىن قال­دىق­تارىن كادەگە جاراتقان جوبانى «ساۋتس ويل» جشس 13,3 ملرد تەڭگەگە جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە جىلىنا 4 608 توننا مىس-كۇمىس كونتسەنتراتىن الاتىن زاۋىت سالىندى. ەكىنشى كەزەڭدە جىلىنا 20 900 توننا مىرىش وكسيدىن وندىرە­تىن كاسىپورىن بوي كوتەرەدى.

ءۇشىنشى مەگاپوليستى الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق جانە باسقا دا سالالار بويىنشا دامىتۋ تىكەلەي پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وڭدەۋشى كاسىپورىندار سانىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى مەملەكەت باس­­شىسى تاپسىرمالارىنىڭ ناق­تى ورىندالىپ جاتقانىن «Standard Steel KZ» سەكىلدى ءوندى­رىس ورىندارىنىڭ مىسالىنان بىلۋگە بولادى. جالپى, ءوندىرىستى دامى­تۋعا ارنالعان ۇلت­تىق جوبالار مەگاپوليستە قار­­قىن­دى جۇزەگە اسىپ كەلەدى.

ماسەلەن, Santo Member of Polpharma Group ساۋدا بەلگىسىمەن ءدارى-دارمەك ءوندىرۋشى «حيمفارم» اق كاسىپورنى 2023 جىلى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىن دامىتۋعا جانە ونى جاڭعىرتۋعا قوسىمشا 8,4 ملن دوللار ينۆەستيتسيا سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى ورايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىندەگى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسىن 2025 جىلعا قاراي 50%-عا دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. سوعان بايلانىستى ۇكىمەت رەس­پۋب­ليكالىق فارماتسەۆتيكالىق كلاستەردى دامىتۋ, ىنتالاندىرۋ ءۇشىن قولداۋدىڭ جەكەلەگەن تەتىكتەرىن قايتا قاراستىرماق. بۇل كەلەشەكتە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ايتارلىقتاي ازايتىپ, ۇلتتىق ءدارى-دارمەك قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ما­سىز ەتەدى.

ال مەگاپوليستەگى «پەترو قازاق­ستان ويل پروداكتس» مۇناي وڭدەۋشى زاۋىتى ستراتەگيالىق ماڭىزدى كاسىپورىن سانالادى. اتالعان كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى ەربولات قوجاباەۆ جاڭعىرتۋدان وتكەن ءوندىرىس نىسانىنىڭ بۇگىن­گى جۇمىسى تۋرالى ايتا كەلە, زاۋىت­تىڭ جوبالىق قۋاتى جىلىنا 6 ميلليون توننانى قۇرايتىنىن جەتكىزدى. ماسەلەن 2022 جىلى وسى زاۋىتتا 6,2 ملن توننا مۇناي وڭدەلگەن. ال ءوندىرىس وشاعىندا تەر توگىپ جۇرگەن 1 780 جۇمىسشىنىڭ 1 723-ءى – جەرگىلىكتى جەردىڭ ازاماتتارى. مۇناي ونىمدەرىنە قا­جەت­تىلىك جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. وسىعان وراي ۇكىمەت تاراپىنان شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ ءونىم كولەمىن 6-دان 9 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ ماسە­لە­سى پىسىقتالىپ جاتىر. مۇن­داي اۋقىمدى جوبا ىشكى نارىقتى سۇيىق وتىنمەن تولىق قامتاماسىز ەتىپ قانا قويمايدى, سونداي-اق قالا تۇرعىندارىنىڭ قوسىمشا جۇمىس تابۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. رەسمي دەرەك بويىنشا سوڭعى ءۇش جىلدا زاۋىتتا بەنزين ءوندىرىسى – 2,1 ميلليون تونناعا, اۆياكەروسين – 340 مىڭ تونناعا, ديزەل وتىنى 1,9 ميلليون تونناعا ارتقان.

«وڭتۇستىك» يندۋستريالدى اي­ما­عىنا دا ات باسىن بۇردىڭ. وندا ورنالاسقان «QazAlpack» زاۋىتىندا بۇگىنگى تاڭدا 145 ادام ەڭبەك ەتەدى. اليۋميني ىدىستارى مەن قاقپاقتار شىعارىلادى. جىلىنا 500 ملن دانا وسىنداي قاپتاما ونىمدەر وندىرىلەدى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 23 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالعان. ونىڭ ءبىر بولىگىن ينۆەستور ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەن نەسيە ەسەبىندە العان. جىلدىق مولشەرلەمەسى 15 پايىزدى قۇرايتىن نەسيە سوماسىنىڭ 9 پايىزىن مەملەكەت ءوز ەسەبىنەن سۋبسيديالايدى. 6 گەكتار اۋماقتا ورنالاسقان ءون­دىرىس ورنى بىلتىر كۇزدە ىسكە قوسى­لىپ, سودان بەرى ءونىم شى­عا­رىپ كەلەدى.

ءوز كەزەگىندە جىلدىڭ باسىندا مەگاپوليسكە ىسساپارمەن كەلگەن ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايى­لوۆ جوعارىدا اتالعان كا­سىپورىنداردى ارالاپ, مەگا­پو­ليستە يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيا­لىق باعىتتاعى جۇمىس­تار­دىڭ اتقارىلۋ بارىسىنا كوڭىل تولاتىنىن جەتكىزگەن بولاتىن.

«وزدەرىڭىزگە ءمالىم, شىم­كەنت رەس­پۋبليكالىق ماڭى­زى بار قالا مارتەبەسىنە يە بول­دى. وسى­عان بايلانىستى مەگاپوليستى كوركەيتۋ, دامىتۋعا قا­تىستى مىندەتتەر مەن تا­لاپ­تار دا وزگەردى. ونىڭ ەڭ باس­تى كورسەتكىشى – حالىقتىڭ تۇر­مىس­تىق ءال-اۋقاتىن ءوسىرۋ. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە سالىقتىق تابىستى ۇلعايتۋدىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە وسىنداي زاماناۋي دايىن ونىمدەر شىعاراتىن كاسىپورىندار سانىن كوبەيتۋ ارقىلى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ كەرەك. ءوندىرىس ورىندارى كوپ بولعان سايىن ادامدارعا دا تۇراقتى جۇمىس تا­بۋعا مۇمكىندىك تۋادى. سودان كەيىن سالىقتان تۇسكەن تابىستار كولەمى ارتسا, ول ءوز كەزەگىندە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا نەمەسە مەگاپوليستىڭ ينفراقۇرىلىم ماسەلەسىن شەشۋگە جۇمسالادى. كورىپ وتىر­عا­نى­مىزداي شىمكەنتتە بۇگىنگى تاڭدا 5 يندۋستريالدى ايماق بار. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ جوسپارىندا ولاردى تاعى ەكى ەسە ارتتىرۋ ماقساتى تۇر. ياعني قازىرگى كەزدە 800-850 گەكتار اۋماقتا يندۋستريالدى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتسا, الداعى ۋاقىتتا تاعى دا 800 گەكتاردان استام جەرگە جاڭا كاسىپورىندار جوبالارىن ىسكە قوساتىن بولادى. ايتا كەتۋ كەرەك, ءوندىرىس سالاسىندا مەگاپوليستە دامۋدىڭ جوعارى ديناميكاسى بايقالادى. سونىڭ ايعاعى, وتكەن جىلى دا, بيىل دا زاماناۋي ينۆەستيتسيالىق جوبالار قولعا الىنىپ جاتىر. جوسپارعا سايكەس ەكونوميكاعا كوبىرەك ينۆەستيتسيا تارتىپ, جاڭا بيزنەس جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بارىنشا قولداۋ ءبىل­دىرۋ قاجەت. البەتتە, بۇل جەردە ەڭ الدىمەن ينفراقۇرىلىم ماسەلەسىندە كومەك كەرەك. سونى­مەن بىرگە نەسيەلەندىرۋ مەن سالىق بويىنشا ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلۋعا ءتيىس. وسى اتالعان ماسەلەلەر ءاردايىم ۇكىمەتتىڭ نازارىندا جانە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. سوندىقتان جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ مەن يندۋستريالدى ايماقتاردى ىسكە قوسۋ قارقىنى سوڭعى جىلدارى باسەڭدەمەگەن, كەرىسىنشە جىلدان-جىلعا ۇل­عا­يىپ كەلەدى. كاسىپكەرلەر تاراپىنان دا بۇگىندە كوپتەگەن ۇسىنىسپەن يگى باستامالاردى كو­رۋگە بولادى. ءوز كەزەگىندە ۇكى­مەت ارقاشان ولارعا قولۇشىن بەرۋگە, قولداۋ كور­سەتۋگە دا­يىن», دەگەن ەدى پرەمەر-مينيستر ءا.سمايىلوۆ.