عالىمدار عىلىمي دارەجەسىن دالەلدەۋ ءۇشىن «Scopus» نەمەسە «Web of Science» سياقتى دەرەكتەر بازاسىندا ماقالا جاريالاۋعا مىندەتتى. الايدا وسى ءبىر مىندەتتەمە كوپ عالىمنىڭ باعىن بايلاپ تۇر. ويتكەنى عىلىمي ماقالا Scopus تالاپتارىنا ساي كەلمەسە نەمەسە باسىلىمداردى زەرتتەۋشىنىڭ تاقىرىبى قىزىقتىرماسا, جاريالانبايدى.
«Scopus» – رەتسەنزيالانعان عىلىمي ادەبيەتتەردىڭ اۋقىمدى عىلىمومەتريالىق مالىمەتتەر بازاسى. عىلىمعا بەت بۇرعان جاندار ءۇشىن «Scopus»-پەن جۇمىس ىستەۋ ماڭىزدى. زەرتتەۋدىڭ حالىقارالىق عىلىمي باسىلىمداردا جاريالانۋى عىلىمي بەدەلدى ارتتىرادى. «Scopus»-تا ماقالانى تەگىن نەمەسە اقىلى تۇردە جاريالاۋعا بولادى. ەگەر ماقالا قابىلدانسا, ونى جاريالاتۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر سومانى تولەۋ قاجەت. سودان كەيىن عانا ماقالا «Scopus» دەرەكتەر بازاسىندا بارلىعىنا بىردەي قولجەتىمدى بولادى. ال جاريالاۋ قۇنى جۋرنالدىڭ كۆارتيلىنە بايلانىستى. كۆارتيل عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ جۋرنالعا دەگەن سۇرانىسىن كورسەتەدى. جازىلىم ارقىلى جاريالاۋدى تاڭداسا, تەگىن بولماق. بىراق ول تەك سول باسىلىمعا جازىلعان ادامدارعا قولجەتىمدى.
وسى تۇستا تاعى ءبىر ماسەلە تۋىندايدى. ول – ورتاداعى دەلدال. ينتەرنەتتى اشساق, «Scopus»-تىڭ تالابىنا ساي ماقالا جازىپ, جاريالاۋعا كومەكتەسەمىز» دەپ قىزمەتىن ۇسىنعان ادام كوپ. البەتتە, ول ءۇشىن دە اقى تولەيسىز. ماقالاسىن شىعارا الماي جۇرگەن عالىمداردىڭ الگى دەلدالدارعا امالسىز جۇگىنەتىنى دە سوندىقتان. وكىنىشكە قاراي, الدانىپ قالاتىندارى دا جەتەرلىك.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ماقالانىڭ قابىلدانۋ يا قابىلدانباۋى ونىڭ تاقىرىبىنا تىكەلەي بايلانىستى. «Scopus»-تىڭ تالاپتارىنا, اسىرەسە قازاق قوعامىنا قاتىستى تاقىرىپتى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمداردىڭ شاعىمى بار. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن «Scopus» دەرەكتەر بازاسىنا گۋمانيتارلىق سالالار بويىنشا, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ماسەلەلەرگە قاتىستى عىلىمي ماقالالاردى جاريالاۋدىڭ قاجەتى جوق, بۇل تالاپتى الىپ تاستاساق» دەگەن ۇسىنىس ايتىلىپ, قىزۋ تالقىلانعان-دى. جاقىندا وسى ماسەلەگە قاتىستى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2023 جىلعى 9 قاڭتارداعى №7 بۇيرىعى جاريالاندى. وندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنە, قازاق فيلولوگياسىنا, قازاقستان تاريحىنا, قازاق فيلوسوفياسىنا قاتىستى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا وقيتىن دوكتورانتتار ءۇشىن «Scopus» دەرەكتەر بازاسىنداعى جۋرنالدارعا ماقالا جاريالاۋ مىندەتتى ەمەس دەلىنگەن. ەندى عالىمدار جۋرناليستيكا, ساياساتتانۋ سەكىلدى سالالار ءۇشىن دە اتالعان تالاپ كۇشىن جويسا دەگەن تىلەكتەرىن جەتكىزدى.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى قايرات ساقتىڭ ايتۋىنشا, راسىندا, بۇل قازىرگى كەزدەگى وزەكتى ماسەلە بولىپ تۇر.
– قازاقستان تاريحىنا, قازاق فيلوسوفياسىنا قاتىستى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا وقيتىن دوكتورانتتار ءۇشىن «Scopus» دەرەكتەر بازاسىنداعى جۋرنالدارعا ماقالا جاريالاۋ مىندەتى الىنىپ تاستالعانى سەكىلدى الەۋمەتتىك عىلىمدار بويىنشا دا مۇنداي مىندەت بولماعانى دۇرىس. ويتكەنى قازاق رۋحانياتىنا, قازاق قوعامىنا قاتىستى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن «Web of Scienسe», «Scopus» بازاسىنا جاريالاۋدىڭ قاجەتى جوق. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن دوكتورانت, PھD عىلىمي دارەجەسىن قورعاي الماي ءجۇر. ودان دا ونىڭ ورنىن الماستىرىپ, ماقالالاردى ءوزىمىزدىڭ عىلىمي جۋرنالدارعا جاريالايىق. «Web of Scienسe», «Scopus» بازاسىنا ماقالا جاريالاۋ گۋمانيتارلىق, الەۋمەتتىك عىلىمدار ءۇشىن ءتيىمسىز. ءارى «Scopus»-قا ماقالا جاريالاۋ ءۇشىن دوكتورانتتارىمىز ورتاداعى دەلدالدارعا الدانىپ قالاتىن جاعدايلار دا ءجيى كەزدەسەدى, – دەدى قايرات ساق.
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ PھD كەنجەگۇل تەرگەمباي بىلتىر دوكتورانتۋرانى ءبىتىردى. بىراق جۇمىسىن ءالى قورعاماعان.
– وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن قورعاسام – تەگىن, ۇلگەرمەسەم قوماقتى قاراجات تولەپ قورعاۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل – جالعىز مەنىڭ عانا باس اۋرۋىم ەمەس, دوكتورانتۋرانى تامامداعان تالاي تۇلەكتىڭ باسىنداعى ماسەلە. سەبەبى «Scopus» زەرتتەۋشى عالىمداردىڭ باعىن بايلاپ, ساعىن سىندىرىپ تۇر. دەرەكتەر بازاسىندا ماقالا جاريالاۋ قيىننىڭ قيىنى. قازاق تاريحىنا, تۇلعالارىنا, رۋحانياتىنا, جۋرناليستيكاسىنا, ساياساتىنا ارنالعان «وتاندىق» تاقىرىپتاعى ماقالالار الەمدى قىزىقتىرمايدى. ونى مويىنداۋ كەرەك. ال ماتەماتيكا, مەديتسينا, بيولوگيا, حيميا جانە فيزيكا سالاسى تۋرالى اڭگىمە باسقا. وسى پروبلەمانى بىلتىر ەكس-مينيستر اسحات ايماعامبەتوۆكە جەتكىزگەنمىن. ول ماسەلەگە ءمان بەرىپ, مينيسترلىكتە تالقىلاۋ دا وتكىزدى. جاقسى جاڭالىق كۇتىپ جۇرگەندە مينيسترلىك ەكىگە ءبولىنىپ كەتتى دە ءبىزدىڭ ماسەلەمىز ساياسات نۇربەك باسقاراتىن ۆەدومستۆونىڭ قۇزىرىنا ءوتتى, – دەيدى كەنجەگۇل تەرگەمباي.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى گۇلميرا اشىربەكوۆانىڭ پىكىرىنشە, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ بيىلعى قاڭتارداعى بۇيرىعى وتاندىق عالىمدار ءۇشىن جاقسى جاڭالىق بولعانى انىق.
– ويتكەنى وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاق ءتىل ءبىلىمى مەن ادەبيەتتانۋ, فيلولوگيا ماسەلەلەرىنە قاتىستى عىلىمي ماقالالاردىڭ شەتەلدىك باسىلىمداردا جارىق كورۋى قيىندىق تۋعىزىپ كەلدى. سوعان قاراماستان «Web of Scienسe», «Scopus» بازالارىنداعى عىلىمي جۋرنالداردا بىرنەشە ماقالاسىن جاريالاپ ۇلگەرگەن فيلولوگتەر دە از ەمەس. ياعني قازاق ءتىل ءبىلىمى مەن ادەبيەتتانۋ ماسەلەلەرىن الەمدىك عىلىمي ورتاعا تانىستىرا الدىق دەپ ويلايمىن. بۇل – عالىمداردىڭ ۇلكەن جەتىستىگى. جاڭا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلگەن تالاپتاردىڭ ءالى دە بولسا سۇراق تۋىنداتاتىن تۇستارى بار. ماسەلەن, 35 پروتسەنتيلى بار جوعارىدا اتالعان بازالاردا تىركەلگەن باسىلىمداردا ماقالاسى شىقسا, باسقا عىلىمي ماقالالار تالاپ ەتىلمەستەن قورعاۋعا جىبەرىلەدى دەلىنگەن. بۇل ماسەلەگە قاتىستى عىلىم كوميتەتىنىڭ تۇسىندىرمەسى قاجەت-اق. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا قورعاۋعا دايىندالىپ جۇرگەن دوكتورانتتار اراسىندا سۇراق كوپ. عىلىم كوميتەتى بەكىتكەن قازاقستاندىق عىلىمي جۋرنالدار «Scopus» بازاسىنا ەنۋ ءۇشىن ماقالا قابىلداۋ ەرەجەلەرىن وزگەرتىپ, تالاپتى كۇشەيتۋ ۇستىندە. ءبىز وتاندىق عىلىمي باسىلىمداردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا كىرىسكەندە, شەتەلدىك جۋرنالدا شىققان ءبىر ماقالامەن قورعاۋ قانشالىقتى دۇرىس؟ سونداي-اق «Web of Scienسe», «Scopus» بازالارىنداعى عىلىمي جۋرنالداردا ماقالا جاريالاۋعا بايلانىستى عىلىم سالالارىنا قاراي ءبولۋدى دۇرىس دەپ ويلامايمىن. ويتكەنى الەۋمەتتىك عىلىمدار دا قازاق قوعامىنىڭ ماسەلەلەرىن زەرتتەيدى. زەرتتەۋ تاقىرىپتارىنىڭ ىشىندە شەتەلدىك جۋرنالدار قابىلدامايتىن تاقىرىپتاردى جوققا شىعارا المايمىز. سوندىقتان اتالعان وزگەرتۋدى باسقا عىلىم سالالارىنا قاتىستى دا قوسۋ كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەيدى گۇلميرا اشىربەكوۆا.
جاس عالىم زاۋرەش قويگەلديەۆا «Web of Scienسe», «Scopus» بازالارىنداعى عىلىمي جۋرنالداردا ماقالا جاريالاۋ تالابىن گۋمانيتارلىق باعىتتاعى ماماندىقتاردان عانا ەمەس, الەۋمەتتىك عىلىم ماماندىقتارىنان, سونىڭ ىشىندە جۋرناليستيكادان دا الىپ تاستاعان دۇرىس دەپ سانايدى.
– سەبەبى دوكتورلىق جۇمىسىمىز قازاق تىلىندە زەرتتەلەدى ءارى كوپتەگەن تاقىرىپ قازاق قوعامىنىڭ ماسەلەلەرىنە ارنالادى. سونىمەن قاتار «Scopus»-قا ماقالا جاريالاۋ قازىرگى تاڭدا وتە قيىن بولىپ تۇر. مەن ماقالالارىمدى ەۋروپالىق جۋرنالدارعا بىرنەشە رەت تەگىن جىبەردىم. ءۇش رەت قايتىپ كەلدى. اقشا تولەپ تە جاريالاۋعا تىرىسقان ەدىم. بىراق ەكى رەت الدانىپ قالدىم. تاقىرىبىمىز ۇلتتىق قۇندىلىقتار توڭىرەگىندە بولعاندىقتان, ول شەتەلدىك باسىلىمداردى اسا قىزىقتىرمايدى, – دەيدى زاۋرەش قويگەلديەۆا.