قۇلانتازا ايىعۋ قولىڭىزدان كەلەدى: ەلىمىزدە تۋبەركۋلەز ەپيدەمياسى تولىق توقتادى

تارالۋ قارقىنى تومەندەي باستادى

قالاي دەسەك تە, قازاقستاندا كەيىنگى جىلدارى تۋبەركۋلەزگە شالدىعۋ, وكپە قۇرتىنان كەلەتىن ءولىم-ءجىتىم كورسەت­كىشتەرى تۇراقتى تۇردە كەمىپ كەلەدى. جال­پى, دۇنيەجۇزىندە بۇل ستاتيستيكا جىلىنا 1-2 پايىزعا تومەندەپ جاتقانى قۋانتادى. ەلىمىزدە 2018 جىلى تۋبەركۋلەزگە شالدىعۋ كورسەتكىشى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 48,2 بولسا, 2022 جىلى بۇل شامامەن 36,5-كە دەيىن ازايىپ, 24,3 پايىزعا كەمىدى. بالالار اراسىندا 2018 جىلى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 11,9 بولسا, 2022 جىلى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 8,8 ناۋقاستى قۇراپ, اۋرۋ كورسەتكىشى 26,1 پايىزعا تومەندەدى. تۋبەركۋلەزدىڭ تارالۋ قارقىنى 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 2022 جىلى 28,2 پايىزعا, ال تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 41,7 پايىزعا تومەندەدى.

ال ەندى وتاندىق مەديتسينانى وسىناۋ تابىستارعا جەتەلەگەن سەبەپتەر بار. قازاقستان تۋبەركۋلەز دەرتىن ەمدەۋ تيىمدى­لىگى بويىنشا الەمدە جوعارى كورسەت­­كىش­تەرگە قول جەتكىزگەن ەلدەر قاتا­رى­نا كىردى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە مەم­لەكەت قولداۋىمەن ەلگە اكەلىنگەن تيىمدى­لىگى جوعارى ءدارى-دارمەكتەرمەن وڭتايلى ادىسپەن ەمدەۋدىڭ ناتيجەسىندە ىسكە اسىپ جاتىر. ماسەلەن, ددۇ ستاندارتى بويىنشا دارىگە ءتوزىمدى تۋبەركۋلەز ءتۇرىن ەمدەۋ تيىمدىلىگى 85 پايىز بولۋى كەرەك دەلىنسە, قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش – 88,2 پايىز دەڭگەيىندە. دارىگە ءتوزىمدى تۋبەركۋلەز تۇرىنە كەلسەك, ددۇ ستاندارتى بويىنشا ەمدەۋ تيىمدىلىگى 75 پايىز بولسا, قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 80,2 پايىزدان اسادى. 2021 جىلى ءبىرىنشى رەت انىقتالعان ناۋقاستار اراسىنداعى دارىگە ءتوزىمدى تۋبەركۋلەز تۇرىنە دۋشار بولعان پاتسيەنتتەردى ەمدەۋ تيىمدىلىگى 88,2 پايىزعا جەتتى, ال ددۇ ستاندارتى 85 پا­يىزدان كەم بولماۋعا ءتيىس دەپ كورسەتەدى.

قازاقستاندا تۋبەركۋلەزدى انىقتاۋ, ەمدەۋ, الدىن الۋ ءىس-شاراسى 15 وبلىستىق جانە استانا مەن الماتى قالالارىنداعى فتيزيوپۋلمونولوگيا ورتالىقتارىنا جۇكتەلگەن. بۇل ورتالىقتاردىڭ جۇمى­سىن ۇيلەستىرۋ, ولارعا ادىستەمەلىك, ۇيىمداس­تىرۋ جاعىنان كومەك بەرۋ ىسىمەن ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگيا عىلىمي ورتالىعى (ۇفعو) اينالىسادى. بۇل ورتالىق ددسۇ, جاھاندىق قور, USAID سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن تۇراقتى بايلانىسا وتىرىپ, تۋبەركۋلەزدى ەمدەۋدىڭ ەڭ وزىق ءارى ءتيىمدى ادىستەرى مەن دارىلىك پرەپاراتتارىن ەلىمىزگە جەتكىزىپ وتىر. قازاقستاندا تۋبەركۋلەزدى انىقتاۋ جانە دياگنوستيكالاۋدا ددۇ-نىڭ ەڭ سوڭعى ۇسىنىمدارىنا ساي كەلەتىن بارلىق دياگنوس­تيكا ادىستەرى قولدانىلادى.

بارلىق ايماقتاعى العاشقى مەدي­تسي­­نالىق-سانيتارلىق كومەك بەرۋ مەكە­مەلەرىندە تۋبەركۋلەزدى انىقتايتىن زاماناۋي پتر دياگنوستيكاسى (Xpert MBT/RIF) بار. مۇنداي گەندى-مولەكۋليارلى ءادىس 2 ساعات ىشىندە اعزاداعى تۋبەركۋلەزدى گەن دارەجەسىندە انىقتاپ قانا قويماي, ونىڭ ريفامپيتسين سەكىلدى دارىگە توزىمدىلىگىن دە كورسەتە الادى. ناتيجەسىندە, العاشقى كۇننەن باستاپ ناۋقاسقا دۇرىس ەم-دوم جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال وبلىستىق فتيزيوپۋلمونولوگيا ورتالىقتارىندا تۋبەركۋلەزگە قارسى پرەپاراتتارعا توزىمدىلىكتىڭ بارلىق ءتۇرىن انىقتاپ بەرۋگە كومەكتەسەتىن باكتەريولوگيالىق ادىستەر قولدانىلادى.

ۇفعو ماماندارى «تەلەمەديتسينا» كومەگىمەن بارلىق وڭىردەگى دارىگەرلەرگە كۇردەلى جانە اسا اۋىر جاعدايلارعا قاتىستى اقىل-كەڭەس بەرە وتىرىپ, تۇراق­تى تۇردە كونسيليۋمدارعا قاتىسادى. تۋ­بەركۋلەزگە قارسى ۇلتتىق باعدارلاما اياسىنداعى وڭىرلەردەگى ءىس-شارالاردىڭ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقانىن ۇفعو ما­ماندارىنان جاساقتالعان مونيتورينگ جانە باقىلاۋ توبى ۇنەمى نازاردا ۇستاپ وتىر. وعان قوسا مونيتورينگ جانە باقىلاۋ توبى ءار ءىسساپار نەمەسە تەكسەرۋلەردەن كەيىن جەرگىلىكتى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى, اۋرۋحانا مەن ەمحانا, فتيزيوپۋلمونولوگيا ورتالىعى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن انىقتالعان كەمشىلىكتەردى جويۋ بويىنشا كەڭەس وتكىزىپ, ءتيىستى نۇسقاۋ بەرەدى.

وسى ارادا ءبىر ماسەلەگە توقتالا كەتكەن ءجون. كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ سالدارى تۋبەركۋلەزبەن كۇرەس قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىنە دە سالقىنىن تيگىزبەي قويمادى. كورو­ناۆيرۋستىق شەكتەۋ شارالارىنىڭ كەسى­رىنەن حالىق اراسىنداعى جاڭادان تۋبەر­كۋلەز جۇقتىرعانداردى جەدەل انىق­تاۋ, ەمدەلۋدى ۇزبەۋ ماسەلەلەرىندە قيىن­دىقتار تۋدى. ول تۋبەركۋلەزبەن اۋىرۋ كورسەتكىشىنىڭ قايتا وسۋىنە اكەلدى. ماسە­لەن, 2021 جىلى 6 824 ادام اۋىرسا, 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 7 164 ادامعا جەتكەن.

«تۋبەركۋلەز – ۇلت قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن ىندەت دەڭگەيىندەگى دەرت. ەلىمىزدە تۋبەركۋلەزدى انىقتاۋ مەن ەمدەۋدى مەملەكەت تولىق ءوز موينىنا العاند­ىقتان, دياگنوستيكالاۋ, ەمدەۋ تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنە جاتادى. تۋبەركۋلەز جۇقتىردى دەپ كۇدىككە ىلىنگەن ناۋقاس مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جارناسىن تولەگەن-تولەمەگەنىنە قاراماستان مەملەكەت ەسەبىنەن تەگىن تەكسەرىلىپ, ەم-دوم الادى», دەيدى ۇفعو جەتەكشىلەرى.

تۋبەركۋلەز جۇقتىرعانداردى قوعام جاقتىرا ما؟

وسىلاي دەي تۇرساق تا, وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە تۋبەركۋلەزدى ەمدەۋگە قاتىستى تۇيتكىلدەر بار. ءبىرىنشى كەزەكتە وسىناۋ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار كەسەلگە شالدىققانداردى كەمسىتۋ ماسەلەسى ءالى كۇنگە دەيىن وزەكتىلىگىن جويماي وتىر. اينالىپ كەلگەندە قوعامدىق الالاۋ بەلگىلى ءبىر توپتىڭ قۇقىقتارىن شەكتەيتىن ارەكەتتەرگە اكەلۋى عاجاپ ەمەس. ەلىمىزدە تۋبەركۋلەز جۇقتىرعان ادامنان ەل ۇركە قاشادى, سول سەبەپتى ناۋقاس ءوزىنىڭ تۋبەركۋلەزبەن اۋىرعانىن جاسىرۋى مۇمكىن. تۋبەركۋلەز جۇقتىرعانىن بىلگەن ادام «مەنەن ەندى ءبارى تەرىس اينالادى, بۇل مەنىڭ بويىمداعى كەمشىلىك» دەگەن ويمەن اۋرۋىن جاسىرۋى, ءوزىنىڭ ورتاسىنان قول ءۇزۋى مۇم­كىن. وسى جەردە ايتا كەتەتىن جايت, تۋبەركۋلەز – تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋ ەمەس.

الالاۋ مەن كەمسىتۋدىڭ كەسىرى تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ناۋقاسقا عانا تيمەيدى. ماسەلەن, ۇزاق جىلعى زەرتتەۋلەر تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ادامدارعا قاتىستى ستيگما مەن ولاردى كەمسىتۋ تۋبەركۋلەزدىڭ كەڭ تارالۋىنا ىقپال ەتەتىنىن كورسەتتى. تۋبەركۋلەز – ستيگما دەندەپ كەتكەن تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى. بۇل دەرت تۋرالى كوپ بىلمەگەندىكتەن ناۋقاستار وزدەرىن جازىلمايتىن اۋرۋمىن دەپ ەسەپتەپ, دارىگەرلىك كومەككە جۇگىنبەۋى دە ىقتيمال. ساۋاتسىزدىق سالدارىنان ادامدار ءالى دە تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىندارعا ستيگما كوزقاراس ۇستانادى جانە ولاردان بو­يىن اۋلاق سالاتىنى وتىرىك ەمەس. اۋرۋدى جۇقتىرىپ الامىن دەگەن ۇرەيدىڭ سوڭى وتباسىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلىپ سوعۋى ىقتيمال. شىنداپ كەلگەندە, تۋبەركۋلەز – دەر كەزىندە جانە ۇزبەي دۇرىس ەم السا قۇلانتازا جازىلاتىن اۋرۋ. ەم قابىلداي باستاعان سوڭ ناۋقاس بىرنەشە كۇننەن سوڭ توڭىرەگىنە ميكوباكتەريا تاراتپايتىن قاۋىپسىز بولادى. مىسالى, ءبىز تۋبەركۋلەز ورتالىعىنا كەلگەندە, ساقتانىپ ماسكا كيىپ الامىز دا, ەل اياعى كوپ جۇرەتىن جەردە ماسكا تاقپايمىز. كەرىسىنشە, ناعىز قاۋىپ ەمدەلىپ جاتقان جانداردان ەمەس, اۋرۋى ءالى انىقتالماعان نەمەسە جاسىرعان, ەمدەلمەي جۇرگەن كوشەدەگى جانداردان كەلەتىنىن ءبىلۋىمىز كەرەك. سوندىقتان سانامىزعا دەندەپ كىرگەن الالاۋ مەن كەمسىتۋدى جويۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن سۇراق كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. مۇنى جويۋدىڭ توتە جولى – تۋبەركۋلەز تۋرالى دۇرىس اقپاراتتى قوعامعا كەڭىنەن تاراتۋ. جانە تۋبەركۋلەز جايلى دەرەكتەردى ينتەرنەتتەگى ءتۇرلى سايت نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىدەگى ارقيلى توپ­تار­دان ەمەس, قۇزىرلى مەكەمەلەردىڭ عالامتورداعى پاراقشالارىنان العان دۇرىس.

وسى رەتتە ۇفعو حالىقارالىق ۇيىم­دارمەن بىرلەسە وتىرىپ تۋبەركۋلەز, ستيگما, كەمسىتۋ تۋرالى اقپاراتتىق ماتەريال­داردى ۇزدىكسىز ازىرلەپ, جاريالاپ, تاراتۋمەن كەلەدى. ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ارىپتەستىك ارقىلى تۋبەركۋلەز, ستيگما, كەمسىتۋ پروبلەمالارى تۋرالى اعارتۋ جۇمىستارى ۇزىلگەن ەمەس. ويتكەنى الدىمەن ناۋقاسقا ءبىرىنشى كەزەكتە جاقىندارىنىڭ, توڭىرەگىنىڭ قولداۋى اۋاداي قاجەت. بۇل – قۇلانتازا ايىعۋعا باستايتىن ماڭىزدى العىشارتتىڭ ءبىرى. تۋبەركۋلەزگە كەز كەلگەن ادام دۋشار بولىپ قالۋى ىقتيمال ەكەنىن, اۋىرعانى ءۇشىن ەشكىم ءوزىن كىنالاماۋ كەرەك ەكەنىن تۇسىنگەن, بۇل جايتتى دۇرىس قابىلداعان دامىعان قوعامدا تۋبەركۋلەز ىندەتى الدەقاشان جويىلعانى – وسىنىڭ ايقىن دالەلى. قاراپايىم عانا مىسال – تۇماۋ, ءتىپتى كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان ادامدى كەمسىتۋ, وعان الاپەس ادامداي قاراۋ ەشكىمنىڭ ويىنا دا كەلمەيدى عوي؟! تۋبەركۋلەز دە سونداي قاتارداعى اۋرۋدىڭ ءبىرى. بىراق ونى ەلەمەسەك, ونى وسى ىندەتتى قوعام بولىپ جەڭۋگە كومەكتەسپەسەك, وتە قاتەرلى ەكەنىن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.

ەمگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ءجون

ال ەندى ءبىز تىلدەسكەن تۋبەركۋلەز ماسە­لەسىمەن اينالىساتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار بىرقاتار ماسەلەنى العا تارتىپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك وسال توپتاردىڭ تۋبەركۋلەزگە ۇشىراۋى الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىكتىڭ بولماۋى, ياعني بۇل ناۋقاستاردىڭ جۇمىسىنان ايىرىلۋ, نەسيە, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى تولەي الماۋ سياقتى ماسەلەلەر تۋىنداتادى. نە بولماسا اينالاسىنداعىلاردىڭ كەمسى­تۋى­نە دۋشار بولىپ, ءتىپتى جاقىندارى دا قول­داۋ كورسەتپەي جاتاتىن جايتتار بار ەكەن.

قوعامعا بەيىمدەلمەگەن الەۋمەتتىك وسال توپتار – باسپاناسىز, ءۇيسىز-كۇيسىز كوشە كەزگەندەر, ەسىرتكى مەن ىشىمدىككە تاۋەلدىلەر جانە بۇرىن سوتتالعاندار. البەتتە, مۇنداي پاتسيەنتتەر ناقتى ءبىر ەمحا­نالارعا تىركەلە بەرمەيتىندىكتەن, ولار­دىڭ بارىندە بىردەي دارىگەرلەرگە تەكسە­رىلىپ, ارنايى ماماندارعا قارالۋىنا مۇمكىندىك جوق. بۇعان قوسا تۋبەركۋلەزگە شالدىققانداردىڭ جۇمىسقا تۇرۋى قيىن. ادام تۋبەركۋلەزدەن تولىق جازىلسا دا, ساۋ ادام قاتارىندا بولسا دا, ولاردى جۇمىسقا الماۋعا تىرىساتىن جۇمىس بەرۋشىلەر دە كەزدەسىپ قالادى.

تۋبەركۋلەزدى ەمدەۋ 20 ايعا دەيىن, ەكى جىلعا جۋىق ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىندىكتەن, ونىڭ الەۋمەتتىك, پسيحولوگيالىق جاعىم­سىز سالدارلارىن قوسىڭىز. ناۋقاستاردىڭ كوپشىلىگى ۇزاق ۋاقىت بويى ستاتسيونارلاردا جاتىپ ەمدەلەتىندىكتەن, ولاردىڭ ءبىر بولىگى ءمامس جارنالارىن تولەي المايدى. بۇل دەگەنىڭىز قازىرگى مەديتسينالىق جۇيەدە ولاردىڭ تولىققاندى ەم-دوم الۋعا, ەمحانالارعا قارالۋعا كەدەرگىلەر بار دەگەن ءسوز. بۇل رەتتە CFCS قورىنىڭ 10 جوباسى تۋبەركۋلەزدەن زارداپ شەككەن ادامدار قاۋىمداستىعى وكىلدەرىنىڭ مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك كومەك الۋداعى كەدەرگىلەردى جويۋعا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن دا قوسا كەتۋگە بولادى. بۇل باستاما 2022 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان بەرى «Stop TB Partnership» جانە «دەنساۋلىق جولىنداعى سەرىكتەستەر» ۇەۇ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

«ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگيا عى­­لىمي ورتالىعى تۋبەركۋلەزبەن اۋىر­­­­ع­ان ناۋ­قاستاردى ەمدەۋدەن بو­لەك, ولار­عا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ ماسە­لە­­سىنە دە ەرەكشە ءمان بەرەدى. ءار وبلىس باس­شى­­لىعىمەن جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبى­نەن تۋبەركۋلەزبەن اۋىراتىن ناۋقاس­تارعا الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ جونىندە تۇراق­تى تۇردە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, ناتي­جەسىندە ەم الىپ جاتقان ناۋقاستارعا ءتۇرلى فورماداعى الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى. ويتكەنى ناۋقاسقا دۇرىس ەمنەن بولەك, پسيحولوگيالىق, الەۋمەتتىك قولداۋ بەرۋ دە اسا ماڭىزدى», دەيدى ۇفعو وكىلدەرى.

قالاي دەسەك تە, قازىرگە تۋبەركۋلەزدىڭ الدىن الۋ, اسقىندىرماي انىقتاۋ, دەر كەزىندە ەمدەۋ كوكەيكەستى كۇيىندە تۇر. حالىققا مىندەتتى فليۋوروگرافيالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ۇدايى قاپەرگە سالىپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى. وسى رەتتە وتاندىق فتيزيوپۋلمونولوگتەر تۋبەركۋلەز دەرتىنىڭ نەگىزگى كلينيكالىق بەلگىلەرىن ءبىلۋدىڭ ماڭىزىن ايتادى. ەگەر ادامدا ەكى نەمەسە ودان دا كوپ اپتا بويى جوتەل بولسا, سالماق جوعالتسا, دەنە قىزۋى ۇنەمى كوتەرىلسە, تۇندە تەرلەسە, جالپى السىزدىك بايقالسا, كەۋدەسى اۋىرسىنسا, تابەتى جوعالسا, كەي جاعدايدا قان كەتسە, بۇل ادامنىڭ تۋبەركۋلەزبەن اۋىرعانىنىڭ بەلگىسى بولۋى مۇمكىن. مۇنداي كەزدە ادام بىردەن دارىگەرگە قارالۋى كەرەك. ال تۋبەركۋلەز دياگنوستيكاسى, ەمى ەلىمىزدە تەگىن ەكەنىن تاعى ەسكە سالامىز. تۋبەركۋلەز ەرتە انىقتالىپ, بەلسەندى تۋبەركۋلەزبەن اۋىرا­تىن ادامدار تەز وقشاۋلانىپ, دۇرىس جانە ۋاقتىلى ەمدەۋ قولعا الىنعاندا, ناۋقاسپەن بايلانىستا بولعان ادامدار انىقتالعاندا تۋبەركۋلەزدىڭ تارالۋىنا توسقاۋىل قويۋعا بولادى. ال تۋبەركۋلەزگە شالدىقپاۋدىڭ ەڭ دۇرىس جولى سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ جانە دۇرىس تاماقتانۋ ەكەنىن ايتادى دارىگەرلەر.

ددۇ 2030 جىلعا قاراي تۋبەركۋلەز ەپي­دە­مياسىن تۇپكىلىكتى جويۋ تۋرالى ماقسات قويىپ وتىر. كەي ەسەپ بويىنشا جەر شارى تۇرعىندارىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى تۋبەركۋلەزدىڭ جابىق تۇرىمەن اۋىرادى. تۋبەركۋلەز باكتەرياسىن جۇقتىرعا­نىمەن, بۇل ادامدار باسقالارعا اۋرۋ جۇق­تىر­مايدى. پروفيلاكتيكالىق شارالار دا وسىنداي توپتاعى ادامدار اراسىندا جۇرگى­زىلۋى قاجەت. ال تۋبەركۋلەزدىڭ اشىق تۇرىنە شالدىققان ءبىر ناۋقاس ءبىر جىل­دا اينالاسىنداعى 5-15 ادامعا اۋرۋىن جۇقتىرۋى مۇمكىن.

– قازاقستانداعى تۋبەركۋلەزبەن بايلانىستى ەپيدەميالىق جاعداي تۇراقتى تۇردە جاقسارىپ كەلەدى. ەلىمىزدە تۋبەركۋلەز ەپيدەمياسى تولىق توقتادى دەپ ايتۋعا بولادى. الايدا دارىگە ءتوزىمدى تۋبەركۋلەز تۇرىمەن ەمدەلەتىن ناۋقاستار سانى ازايماي وتىر. ونىڭ سەبەبىن ءدارى نەمەسە دارىگەردەن بۇرىن, پاتسيەنتتەردىڭ وزىنەن ىزدەۋ كەرەك سەكىلدى. كوبىنەسە ناۋقاستار ءدارى ءىشۋدى ەرتە ءۇزىپ الادى نەمەسە دۇرىس ىشپەيدى, سونىڭ كەسىرىنەن تۋبەركۋلەز باكتەرياسى قىسقا ۋاقىت ىشىندە وسى دارىگە قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرىپ الادى. سونىڭ سالدارىنان ءدارى باكتەرياعا اسەر ەتپەيدى دە, باسقا جاڭا ءدارىنى تاعايىنداۋعا تۋرا كەلەدى. دارىگە ءتوزىمدى تۋبەركۋلەزدى ەمدەۋدىڭ ۋاقىتى ۇزارادى, – دەيدى وتاندىق فتيزيوپۋلمونولوگتەر.

ادام دەنساۋلىعىنىڭ اقاۋسىز بولۋى 80-90 پايىزى وزىنە, ءومىر سالتىنا, ىشكەن-جەگەنىنە, تۇقىم قۋالايتىن كەسەلدەر مەن قورشاعان ورتاعا بايلانىس­تى, تەك قالعانى دارىگەرلەردىڭ قولىندا. اينالىپ كەلگەندە, ارقايسىمىز ءوزىمىزدىڭ جانە جاقىندارىمىزدىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنگەندە عانا بۇل كەسەلدى تۇبەگەيلى جەڭۋگە سەپتەسە الامىز.

الماتى