«Miras» – تۇركىستان تورىندە

كەڭەس توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى امان­جول ءالتاي باستاعان قايراتكەرلەر ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مادەنيەت سارايىن­داعى «بابادان قالعان مۇرالار» اتتى كور­مەنى ارالادى. كوشپەلى وتىرىسقا وڭىرلىك كەڭەس­تىڭ مۇشەلەرى, وبلىستىڭ زيالى قاۋىم جانە ما­دەنيەت وكىلدەرى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارى, بەلگىلى پروفەسسورلار, ۇەۇ مۇشەلەرى قاتىستى. سونىمەن قاتار كورشىلەس وزبەكستاننان ارنايى قوناقتار كەلدى.

كۇن تارتىبىندە ەكى ماسەلە قارالدى. ءبىرىن­شىسى, پارتيانىڭ سايلاۋالدى باعدار­لا­ما­سىنداعى مادەني جانە زياتكەرلىك قوعام, ءبىرتۇتاس, ۇيىمشىل ۇلت جانە ازاماتتىق قوعام­دى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تارماق­تاردىڭ تۇركىستان وبلىسىندا جۇزەگە اسىرىلۋى بولسا, ەكىنشىسى تۇركى حالىقتارىنىڭ مادە­ني-رۋحاني ىقپالداستىعى تۋرالى ويلار ورتاعا سالىندى.

العاشقى ءسوز ساياسي ۇيىمنىڭ ايماق­تىق فيليالىنىڭ توراعاسى التىنسارى ۇمبەتا­ليەۆكە بەرىلدى. ول وزەكتى تاقىرىپتاردى قوز­عاي­تىن جانە ۇلى باستامالارعا ۇيىتقى بولىپ وتىرعان كەڭەس جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. سودان كەيىن وبلىستىق مادەنيەت باسقار­ماسىنىڭ باسشىسى ءازىمحان قويلى­باەۆ جول كارتاسى تارماقتارىنىڭ 2022 جىلى ورىندالۋى بويىنشا اتقارىلعان جۇ­مىس­تاردى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما اياسىندا سوڭعى ەكى جىلدا 8 مادەني نىسان سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن. توزىعى جەتكەن 14 مادەنيەت نىسانعا جوندەۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلىپ, قازىرگى تاڭدا قولدانىستا. بۇل جۇمىستار اۋىلدى جەرلەردە جالعاسىن تابادى. ال وڭىرلىك قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى قاليما جانتورەەۆا بىلتىرعى ناتيجەلەرىمەن ءبولىستى.

«جۇمىس جوسپارعا سايكەس وبلىستىق كەڭەس­تىڭ 4 وتىرىسى وتكىزىلدى. جالپى ەسەپتى مەرزىمدە قوعامدىق كەڭەس تاراپىنان مەم­لەكەتتىك مەكەمەلەرمەن باسقا دا ۇيىمدارعا 41 ۇسىنىس بەرىلىپ, ونىڭ 90%-ى ورىندال­دى. دەپۋتاتتىق ساۋال جولداۋىمنىڭ ناتي­جەسىندە شاردارا اۋدانىندا «Qazaq radiosy» مەن «شالقار» راديوسىنىڭ, جەتىساي مەن ماقتاارال اۋداندارىندا «Qazaq radiosy» جيىلىگىن تاراتاتىن راديوقوندىرعى ورناتىلدى», دەدى ق.جانتورەەۆا.

وتىرىس بارىسىندا كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى تىڭدالدى. بەكجىگىت سەر­دالى كومپوزيتورلاردىڭ اۆتورلىق قۇقىعى قور­عالىپ, شىعارماشىل تۇلعالارعا مەملەكەتتىك ستيپەنديا نەمەسە گرانت قاراستىرۋ تۋرالى ويىن ايتتى. ال تەلمان بەيسەن وڭىر­دەگى تاريحي-مادەني مۇرالار, جادىگەرلەر, ەسكەرت­كىشتەر مەن كيەلى ورىنداردى مەملەكەتتىك قورعاۋ تىزىمىنە الۋعا ىقپال جاسايتىنداي كوميسسيا قۇرىلسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. اباي بالاجان كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, بالالاردىڭ ىنتاسىن وياتۋ ءۇشىن شارالار قابىلدانۋ كەرەكتىگىن العا تارتتى.

تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى ءالىمحان مىرزاحان دا جارىسسوزدە وي الماستى. قولداۋلاردىڭ اياسىندا 2022 جىلى «بورتە» قويىلىمى بويىنشا ونەر سالاسىنداعى تۇڭعىش «Umai» ۇلتتىق سىي­لىعىنىڭ جەڭىمپازى اتانعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن ول مەملەكەتتىك ساتىلىمنىڭ تەاترلارعا قويىلىم قويۋعا ءبىر شاما كەدەرگى جاساپ جاتقاندىعىنا نازار سالۋدى سۇرادى.

اتالعان ءبىلىم ورداسىنىڭ رەكتورى, كەڭەس مۇشەسى جانار تەمىربەكوۆا تۇر­كى حالىقتارىنىڭ رۋحاني-مادەني ىقپال­داستىعىن ارتتىرۋعا بايلانىستى جۇزەگە اسقان ىستەر مەن جوبالار تۋرالى بايانداپ ءوتتى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تۇركولوگيا-عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بۋلەنت بايرام جويىلۋى مۇمكىن تۇركى تىلدەرى بويىنشا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە توقتالدى.

وزبەك ەلىنىڭ بەلگىلى حورەوگرافى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى حۋلكار حام­راەۆا: «ادىلەتتى قازاقستان – 130 ۇلت پەن ۇلىس­­تى باۋىرىنا باسىپ, ونىڭ ىشىندە وزبەك ازا­مات­تارىنا كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋ دەگەن ۇعىم­­عا سايادى» دەدى. رۋحاني-مادەني قارىم-قاتى­ناستى نىعايتۋدا «Amanat» پارتياسىنا ارقا سۇيەيتىنىن ءبىلدىرىپ, سىي-سياپاتىن تارتۋ ەتتى.

امانجول دۇيسەنباي ۇلى كوشپەلى وتى­رىس­­تىڭ رۋحاني شاھاردا وتكىزىلۋىنىڭ ماڭى­­زىنا ەرەكشە ءمان بەردى. «تۇركىستان – دالا دا­نىش­پاندارىنىڭ ءىزى قالعان, تۇركى جۇر­تىنىڭ قۇتى قونعان, عىلىمىمىز, ءبىلى­مىمىز جانە مادەنيەتىمىزدىڭ قاستەرلى قارا­شا­ڭىراعى ءارى ساياسي ورتالىعى. زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ايشىقتى ويلارىن تىڭدادىق. پروب­لەمالار اشىق ايتىلدى. ءبىز جيناقتاپ, ورتا­لىق دەڭگەيدە شەشۋگە ۇلەسىمىزدى قوسامىز. كەڭەستىڭ باستى ماقساتى دا وسىندا. ۇسى­نىستارىڭىزدى الداعى ۋاقىتتا كوتەرە­مىن. ءوڭىردى ءارى قاراي دامىتۋعا كۇش سالۋ ءبارى­مىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز», دەدى ا.ءالتاي.