ۇكىمەت

(جالعاسى) وڭىرلەر ساننان ساپاعا كوشەتىن كەز اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنا جۇ­مىس ساپارى  كوكتەمگى ەگىس نا­ۋقانى­نىڭ ناعىز ءدۇبىرلى شاعىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. بۇل كەزدە قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ ديقاندارى بەلگىلەنگەن 300 مىڭ گەكتار ال­قاپقا مايلى داقىل­داردى ورنا­لاس­تىرىپ,  ءداندى داقىلداردىڭ 50 پايىزىن سەۋىپ ۇلگىرگەن بولاتىن.  مينيستر مەن وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ قى­زىلجار, اققايىڭ جانە تايىنشا اۋداندارىنىڭ ەگىس تاناپتارىن ارالاپ, دالا جۇ­مىستارىنىڭ اتقارىلۋ بارى­سىمەن جان-جاقتى تانىستى. قى­زىلجار اۋدانىنداعى “سەرۆيس-جارس” جشس-ءنىڭ دي­رەكتورى سەرگەي كليمەنكو تۇقىم سەبۋ با­رىسىنىڭ تىڭعىلىقتى اتقارى­لىپ جاتقانىن بايانداپ بەردى. شارۋاشىلىق جەتەكشىسى بۇگىنگە دەيىن 5 مىڭ گەكتار القاپ­قا بيداي ءوسىرىپ كەلسە, ەندى ءبىر مىڭ گەكتارىنا مايلى داقىلدار ەگۋدى ۇيعارىپتى. بىلتىر بيداي ساتۋدا ءبىرتالاي قيىندىقتار كەزىكتى. ءبىر عانا داقىل وسىرۋمەن تابىسقا جەتپەيتىنىمىزگە كوزىمىز جەتكەن­نەن كەيىن وسىنداي شەشىم­گە كەلدىك. ودان ۇتپاساق, ۇتىلماي­مىز, دەدى ول. اقىلبەك قاجىعۇل­ ۇلى  ونىڭ ەگىنشىلىكتى ءارتاراپ­تاندىرۋ باستا­ماسىن قولداي كەلىپ, بيىل ەلىمىزدە 1,4 ميلليون گەكتار جەرگە مايلى داقىلدار ەگى­لەتىنىن مۇنىڭ ءوزى كەڭەستىك كەزەڭ­دە بولىپ كورمەگەن كورسەتكىش ەكە­نىنە ەكپىن تۇسىرە ايتتى. الەم­دىك رىنوكتا مايلى داقىلدارعا دەگەن سۇرانىس ارتىپ وتىر. جانە دە بيدايعا قاراعاندا بەس ەسە قىمباتقا  ساتۋ­عا بولادى, دەدى مي­نيستر. ء“ابي-جەر” سەرىك­تەستىگىنىڭ ەگىنشىلەرى دە   زىعىر, كۇنباعىس, راپس سەكىلدى داقىلدار­دىڭ ۇلەسىن كوتەرۋگە ىن­تالانىپ  وتىر­عاندارىن جاسىرمادى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق تاجىريبە شارۋاشىلىعىندا عالىم­دارمەن, ءىرى اگروقۇرىلىم باسشىلا­رىمەن وتكەن كەڭەستە مينيستر كوك­تەمگى ەگىس ناۋقانىن ۇيىمشىل­دىق­پەن وتكىزۋ كەزەك كۇتتىرمەس  كەلەلى ماسەلە ەكەنىنە نازار اۋداردى. ەگىنشىلىكتى ءارتاراپتاندىرۋدى ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت ەتىپ قويدى. سىزدەردىڭ  بۇل جونىندەگى ۇسىنىس­تارىڭىزدى قولدايمىن. ەندى سان­نان ساپاعا كوشەتىن مەزگىل جەتتى. بۇل – الەمدىك رىنوك تالابى. سوندا عانا باسەكەگە توتەپ بەرەمىز. وكىنىشتىسى سول, استىق ساپاسى ءبىزدى تولىق قا­ناعات­تاندىرىپ وتىرعان جوق. ماسەلەن, قىتاي بالۋىزى 28 پايىزدان كەم ەمەس استىقتى عانا  ساتىپ الامىز دەگەن تالاپ قويىپ وتىر. مۇنداي استىق  كولەمى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 15 پايىزدى عانا قۇرايدى. سوندىقتان,  توپىراق قۇنارىن ساقتاۋ, تۇقىمدى تالاپقا ساي ءسىڭىرۋ, مينەرالدى تىڭايت­قىشتارمەن, گەربيتسيدپەن قورەك­تەندىرۋ, ارام شوپتەرمەن, ەگىستىك زيانكەستەرىمەن كۇرەس جۇ­مىستارى  جوعارى تەحنولوگيالارعا ساي بولعانى ءجون. سوندا عانا  ساپا­لى استىق ءوسىرىپ, ەكسپورتتىق ۇلەستى ۇلعايتا الامىز.  بيىل الىس-جاقىن شەتەلدەرگە 6 ميلليون تونناداي  قازاقستان استىعى ساتىلدى. كۇزگە دەيىن تاعى 3 ميلليون توننا جونەلتەتىن بولامىز. بۇدان كەيىن ءمينيستردىڭ جولى داڭعايىر ديقان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى گەننادي زەنچەنكونىڭ شارۋاشىلىعىنا ءتۇستى. مۇندا ەگىنشىلىك مادەنيەتىن جەتىلدىرۋدىڭ, وندىرىسكە عىلىم جاڭالىقتارىن ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا جىلدا بىتىك ەگىن  وسىرىلەدى. بيىل  گەكتار بەرەكە­لىلىگىن 20-25 تسەنتنەردەن كەمىتپەۋ مىندەتى تۇر. گەننادي يۆانوۆيچ ءىستىڭ دۇرىس جولعا قويىلعانىن ايتا كەلىپ, 10 مىڭ توننا استىقتىڭ ءالى قويمادا جاتقانىن قىنجىلا ايتتى. ساپاسىنا  ەش كىنارات قويا الماي­مىز. ءتىپتى باعانىڭ كوتەرىلۋىن كۇتىپ تە وتىرعان جوقپىز. قابىرعامىزعا قاتتى باتاتىنى, استىقتى ساتىپ الۋ باعاسى الا جاز بويعى ەسىل ەڭبەك ءوز شىعىنان اقتا­مايدى, دەدى ول ديقان قاۋىمىنىڭ كوكەيىندەگى پروبلەما­نى قوزعاپ. بيدايدىڭ وزىندىك قۇنىن 80-90 دوللار دەپ ەسەپتەگەن-ءنىڭ وزىندە ەكى اراداعى دەلدالدار باعانى ءتىپتى قۇلدىراتىپ جىبەرەدى. وسىعان ۇكىمەت تاراپىنان ءبىر توسقاۋىل قاجەت. مينيستر اس­تىقتى  ساتىپ الۋ, ساپاسىن ارتتىرۋ, تاعى باسقا  ءما­سەلەلەردىڭ جان-جاقتى ويلاستىرى­لىپ جاتقانىن, سونىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە  ەلەۆا­تور­لاردى كوبەيتۋدىڭ قولعا الىنعانىن اتادى. بيىل  جا­لپى سىيىم­دى­لىعى 700  مىڭ توننالىق  بىرنەشە ەلەۆاتور  سالۋ ۇيعارىلسا, سولاردىڭ 4-ءۋى سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنا تيەسىلى كورىنەدى. مۇنداي باستامانى جيىنعا قاتىسقاندار قۇپتاي قارسى الدى. ويتكەنى, بىلتىرعى تاجىريبە  استىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كەم-كەتىكتى انىق بايقاتتى. وندىرىلگەن استىقتى قايدا سيعىزارىن بىلمەي تالايلار دال بولدى.  ونىڭ ۇستىنە استىقتىڭ تىم ىلعالدىلىعى سال-دارىنان كەپتىرۋ باعاسى دا شا­رىقتاپ كەتتى. وبلىستاعى 47 ەلەۆاتور 3 ميلليون تونناداي اس­تىقتى عانا قابىلداي الادى. باق وكىلدەرىمەن وتكەن بري-فينگتە ا.كۇرىشباەۆ  2 ميلليون توننا استىق  جارامسىز بولىپ, ەش قاجەتكە جاراماي قالدى دەگەن قاۋەسەتتى جوققا شىعاردى. مۇنداي الىپقاشپا سوزدەردىڭ ەش شىن-دىققا جاناسپايتىنىن اشىق مالىمدەيمىن.  60-70 مىڭ تونناداي استىقتىڭ ەسەپتەن شىعارىلعانى راس. استىق وندىرىسىندە تەحنيكالىق شىعىن بولماي تۇرمايدى. الدا  استىق ءوندىرىسى ساپاسىن ارتتىرۋ جونىندە ناقتى شارالار تۇر دەي كەلىپ, تۇتاستاي العاندا, سولتۇستىك ايماقتاردا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ ۇيىم­شىلدىقپەن اتقارىلىپ جاتقانىنا ريزا­شى­لى­عىن ءبىلدىردى. ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىكتەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە دەيىن سوڭعى جىلدارى باتىس قا­زاقستان وبلىسىندا ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىككە تولىق قول جەتكىزۋ ماقساتىندا ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. ورال قالاسى توڭىرەگىندە زەلەنوۆ اۋدانى نوۆەنكي اۋىلىندا سالىنىپ جاتقان گاز-تۋربينالى ەلەكتر ستانساسى سوعان دالەل. جاقىندا وبلىس اكىمى باقتىقوجا ءىزمۇحام­بەتوۆ ستانسا قۇرىلىسىمەن تاعى ءبىر تانىسۋدى ءجون كوردى. بۇل جوبانىڭ ءوڭىر ءۇشىن ماڭىز­دى ەكەندىگىنە ءشۇبا جوق. ونىڭ رەسپۋبليكالىق يندۋستيا­لاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلۋى دە سوندىقتان. قۇرىلىسى وتكەن جىل­دىڭ قىر­كۇيەك ايىندا باستالعان ستانسا ساعاتىنا 54 مۆت. ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋمەن قاتار, وزىق تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا جى­لۋدى بوسقا ىسىراپ قىلماي, قالدىقسىز ءوندىرىستى دە جولعا قويماق. 75 گكال. مولشەرىندەگى قۋات ورال قالاسىندا جاڭادان سالىنىپ جاتقان 8, 9-شاعىن اۋدانداردى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالماق. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 6,4 ملرد. تەڭگە. مەردىگەر “وريون ستروي­سەرۆيس” كومپانياسى ديرەك-تورىنىڭ ورىنباسارى ءسالىمجان قۇباەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, قا­جەتتى قۇرال-جابدىقتار تولىعىمەن ساتىپ الىنعان. بۇگىنگى تاڭدا زا­لالسىزداندىرۋ قازاندىعى ورنا-تىلىپ, گەنەراتور, ەلەكترقوز-عالتقىش, رەدۋكتور قوندىرعى­لارىن قۇراستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. گاز-تۋربينالى ستان­سانىڭ العاشقى اگرەگاتى شىلدە ايىندا ىسكە قوسى­لىپ, ساعاتىنا 18 مۆت. ءونىم وندىرە باستايدى. ستانسانىڭ ءۇش بىردەي اگرەگاتى جەلتوقسان ايىندا تولىق قۋاتتا پايدالانۋعا بەرىلمەكشى. قازىر قۇرىلىسقا 120 ادام  تارتىل­سا, كەيىن ءوندىرىس ورنىنا 48 ادام تۇراقتى جۇمىسقا قابىلدانباق. بۇگىندە وبلىس ەلەكتر قۋاتى­نىڭ ۇشتەن ءبىرىن كورشىلەس رەسەي­دەن الادى. شىنى كەرەك, وڭىردەگى ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسى رەسپۋب-ليكانىڭ وزگە ايماقتارىمەن سا­لىستىرعاندا ەداۋىر ارزان. الايدا رەسەيلىك قۋات بەرۋشىلەردىڭ سوڭعى جىلدارى باعانى بىرنەشە ەسەگە كوتەرۋى وڭاي تيگەن جوق. سوندىقتان اتالمىش جوبانى ىسكە قوسۋداعى باستى ماقسات –  وبلىستى بارىنشا ارزان ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋ. وبلىس باسشىسى قۇرىلىس با­سىندا بولعان كەزىندە ەلەكتر قۋا­تىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى رەسەيدەن ءالى دە ساتىپ الىناتىنىن جاسىرعان جوق. بۇل وڭتۇستىك اۋداندارعا قاتىستى ءجايت. سەبەبى, سول اۋدان­دارعا ەلەكتر جەلىسى رەسەي اۋماعى­نان تارتىلعاندىقتان, قاجەتتى 10 مۆت. ەلەكتر قۋاتى ساتىپ الىنادى. باسقالاي شارالاردىڭ ءبارى كەزە-گىمەن اتقارىلىپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە اتالمىش ستانساعا قاجەتتى گازدى ارزان باعاعا الۋ جونىندە كەزىندە “جايىقمۇناي” كومپانيا­سىمەن كەلىسىمگە قول قويىلعان بولا­تىن. بۇل ەلەكتر قۋاتىنىڭ باعاسىن قىمباتتاتپاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وڭىردە ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس باسقا دا وندىرىستىك جوبالار ۇنەمى نازاردا. سونىڭ بىرقاتارى وسى زەلەنوۆ اۋدانىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا. وبلىس باسشىسى بۇل قۇرىلىستاردىڭ دا بارىسىمەن تانىسىپ, جوبالاردى مەرزىمىندە ىسكە قوسۋ كەرەكتىگىنە باسا ءمان بەردى. ماسەلەن, يانايكين اۋىلىندا “كروۋن باتىس” جشس سالىپ جاتقان 8640 باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ كەشەنى – رەسپۋبليكاداعى وسىنداي ەكى ورىننىڭ ءبىرى. ونىڭ جوبا­لىق قۇنى 3 ميل­لياردتاي تەڭگەنى قۇرايدى. ەت ءونىم­دەرىمەن وبلىس حالقىن قامتىپ قانا قويماي, ونى شەتكە شىعارۋدى كوزدەپ وتىرعان كەشەن كوپ ۇزاماي پايدالانۋعا بەرىلمەك. نەمىس تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن كەشەن تولىق قۋاتىمەن جۇمىس ىستەگەندە, جىلىنا 3454 تونناداي ساپالى ەت وندىرمەك. سونىمەن قاتار 120-داي جەرگىلىكتى تۇرعىن جۇمىسقا تارتى-لادى. سول سەكىلدى كوشىم اۋىلىندا بوي كوتەرىپ جاتقان ميا تامىرىن وڭدەيتىن زاۋىت تا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. ششاپوۆ اۋىلىندا ەشكى ءسۇتىن وڭدەيتىن فەرما دا  ماڭىز­دى نىسانداردىڭ ءبىرى. ونى “قازاگرو” اق ارقىلى قارجىلان-دىرۋ قاراستىرىلۋدا. سونداي-اق, 12 مىڭ باسقا ارنالعان شوشقا كەشەنى بيىلعى جىل اياعىنا دەيىن سالىنىپ بىتپەك. پولشا تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن, قۇنى 350 ملن. تەڭگە تۇراتىن بۇل نىساندى قارجىلان­دىرۋ ماسەلەسى  شەشىلگەن. وسىنىڭ ءبارى  ءوڭىردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا قولعا الىنىپ جاتقان جوبالار. سوندىقتان وبلىس باسشىسى بۇل ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ۇنەمى نازاردا بولاتىنىن جەتكىزدى. تەمىر قۇسايىن. ارزان گاز اۋىلعا دا بارادى تاياۋدا وبلىس اكىمدىگىندە وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ, “قازگەرمۇناي” بك جشس باس ديرەكتورى ليۋ چجي, وسى سەرىكتەستىك باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءبىرجان دۇيسەمبەكوۆ, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارحابات جايىمبەتوۆ, “ارال گاز” جشس ديرەكتورى عالىم جاسىمبەكوۆ, “LPG – وڭتۇستىك” جشس ديرەكتورى جانات دوسانوۆا جانە “بايقوڭىرگاز” جشس ديرەكتورى جولمىرزا رايسوۆ اراسىندا وبلىس تۇتىنۋشىلارىنا ارزان سۇيىتىلعان گاز جەتكىزىپ بەرۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. قول قويۋ ءراسىمىن اشقان وبلىس باسشىسى جاقىندا عانا “تورعاي-پەترولەۋم” جانە  “قازگەرمۇناي” مۇناي كومپانيالارىمەن وسىنداي مەموراندۋم جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە “قازگەرمۇناي” كومپانياسىنىڭ الار ورنى بولەك. ويتكەنى, بۇل كومپانيا قىزىلوردا قالاسىن گازداندىرۋ جۇمىسى باستالعالى بەرى وعان تىكەلەي اتسالىسىپ كەلەدى. بۇگىندە ول گازدى ءوندىرۋ مەن ونى سۇيىلتۋدى جۇزەگە اسىرۋدا. جالپى, مۇناي وندىرۋمەن اينالىساتىن ءتورت كومپانيا بيلىك باستاماسىنا ۇدايى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. مىنە, تاعى دا وسى گازدى ءوندىرىپ, وڭدەۋشى جانە ونى تاسىمالداۋشى كاسىپورىندارمەن “كوگىلدىر وتىندى” ارزان باعاعا جەتكىزىپ بەرۋگە كەلىسىم جاسالىپ وتىر. بۇل وبلىس حالقىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋعا ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزدى. راسىندا, جاڭاقورعان اۋدانىندا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن كىشى گاز باللونى 1 مىڭ, ال ۇلكەن باللون 2 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلعان. شيەلى, قازالى, ارال جانە قارماقشى اۋداندارىندا دا گاز باعاسى وسى شامالاس. ال, تورەتام جانە اقاي كەنتتەرىندەگى گاز باعاسىنىڭ ءبىر كيلوسى 95 تەڭگەدەن ساتىلدى. وسى كەلىسىمگە سايكەس بۇل جەرلەردەگى كىشى باللوندى – 620, ۇلكەنىن 1240 تەڭگەگە دەيىن ارزانداتۋعا قول جەتكىزىلدى. سونىمەن قاتار وتكەندە بايقوڭىر قالاسىنا بارعاندا وندا دا گاز باعاسىنىڭ قىمباتتىعىنا كوز جەتكىزگەنبىز. ال ول جەردەگى حالىقتىڭ باسىم بولىگى – جەرگىلىكتى تۇرعىندار. سوندىقتان دا ولاردى ارزان گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جايى دا باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. جالپى, قول قويىلعان مەموراندۋمعا بايلانىستى گاز باعاسىنىڭ كيلوسىن 62 تەڭگەدەن اسىرماۋعا كەلىسىلدى. قىزىلوردا قالاسىندا ونىڭ باعاسى 40 تەڭگە. ياعني, ەلىمىز بويىنشا العاندا ەڭ ارزان گاز سىر ەلىندە. بۇل ەلباسىنىڭ تاپسىرعان مىندەتتەمەسىنىڭ ناقتى جۇزەگە اسىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ورايى كەلگەندە ءبىر نارسەنى ايتا كەتكەن دە دۇرىس سەكىلدى. ول “ارال گاز” جشس تۇتىنۋشىلارعا جەڭىلدىك جاساۋ ماقساتىندا ۇلكەن ءىس اتقارىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, گازدىڭ وزىندىك قۇنى جوعارى. ونىڭ تاسىمالداۋ, تيەپ-ءتۇسىرۋ, جۇمىس­شىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى سەكىلدى شىعىندارى كوپ. سوعان قاراماستان سەرىكتەستىك گازدىڭ باعاسىن كوتەرمەۋدى موينىنا العان. ءسوز رەتىندە وبلىس باسشىسى مۇناي كومپا­نيالارىنىڭ بارلىق باستامالارعا ىقپال ەتىپ, كومەك كورسەتىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. ناقتىراق ايتقاندا, وبلىس باسشىلىعىمەن مەموراندۋمعا وتىرعان “ساۋتس ويل” كومپانياسى قازىرگى زامان تالابىنا ساي تەننيس ورتالىعىن سالۋعا كىرىستى. ول بيىلعى جەلتوقسان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى. كەلەسى جىلى تاعى دا ءتورت كەشەن سالۋ جوسپاردا بار. وسىنداي جاقسى ءبىر ءىستى گاز تاسىمالداۋشى ءۇش كاسىپورىن دا قولعا الىپ وتىر. ول وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارى مەن اۋىلدارىندا تۇراتىن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. وسى ورايدا وبلىس باسشىسى “قازگەرمۇناي” كومپانياسىنىڭ يگىلىكتى ىستەرى تۋرالى تاعى دا ءبىر ايتىپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە بۇل كومپانيا قالاداعى ورتالىق الاڭدى قايتا جاڭعىرتتى. مەملەكەتتىك رامىزدەردى الۋعا كومەك كورسەتتى. ن.بەكەجانوۆ اتىنداعى تەاتردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە اتسالىستى. ايتا بەرسە, كومپانيانىڭ مۇنداي ىستەرى كوپ-اق. ال ەڭ باستىسى, ول قالاعا گاز قۇبىرى مەن 420 ملن. تەكشە مەتر “كوگىلدىر وتىندى” جىبەرۋدى جۇزەگە اسىرۋدا. قازىر ونىڭ ەكىنشى كەزەڭى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىس اياقتالعاندا حالىقتىڭ جاعدايى ەداۋىر جاقساراتىن بولادى. الداعى جۇمىس جوسپارىندا وبلىس اۋماعىندا بارلىق ماي قۇيۋ بەكەتتەرىن گازعا كوشىرۋ دە ويدا بار. كولىكتى “كوگىلدىر وتىنعا” كوشىرۋ ەڭ الدىمەن ەكولوگيالىق احۋالدى ساۋىقتىرسا, ەكىنشى جاعىنان, ولاردى ارزان وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە قول جەتكىزىلەدى. بۇگىندە “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” حالىقارالىق ترانزيتتىك اۆتوجولى سالىنىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, بۇل شارا وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوساتىن بولادى. ءوز كەزەگىندە مەموراندۋمعا قول قويۋشىلار اتىنان ءسوز العان ليۋ چجي مەن جولمىرزا رايسوۆ وبلىس باسشىلىعىنا ۇدايى قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانى ءۇشىن ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى. ايماق حالقىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان مۇنداي باستامالارعا مۇناي كومپانيالارى مەن تاسىمالداۋشى كاسىپورىندار قولدان كەلەتىن بارلىق مۇمكىندىكتەرىن جاسايتىندىقتارىن جەتكىزدى. ەركىن ءابىل,  قىزىلوردا. سەرىكتەستىكتەگى جاڭا تەحنولوگيالىق جەلى “نيتروحيم” كورپوراتسياسىنا قاراستى العا قالاسىنداعى “نيتروحيم”  جشس جاڭا ءون­دىرىستى پايدالانۋعا بەردى. وبلىس اكىمىنىڭ  ورىنباسارى روزا كەمالوۆا مەن “نيتروحيم” كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى حاكىم يستاموۆ سيمۆولدىق لەنتانى كەستى. سودان كەيىن ارناۋ­لى تەتىكتى باسىپ, “اممونيت 6 جۆ” جارىلعىش زاتتارىن شىعاراتىن جاڭا تەحنولوگيالىق جەلىنى ىسكە قوستى. بۇل – وبلىستا ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان “رامازان” قۇس فابريكاسىنان كەيىنگى ەكىنشى جوبا. جالپى, “نيتروحيم” جشس ەلىمىز بويىن­شا جارىلعىش زاتتار شىعاراتىن بىردەن-ءبىر كاسىپورىن. سوندىقتان دا ونىڭ ونىمدەرىنە سۇرانىس جوعارى. سول سەبەپتى دە جاڭا ءوندىرىس قا­زاقستاننىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيالىق باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن. اسىرەسە, تاۋ-كەن ونەركاسىبى قارقىندى دامىپ وتىرعان ءبىزدىڭ وبلىستىڭ جارىلعىش زاتتارعا دەگەن قاجەتتىلىگى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى كاسىپورىن­نىڭ  ونىمدەرىن وتكىزەتىن رىنوك ىزدەپ اۋرە بولمايتىنىن اڭعارتسا كەرەك. بۇعان دەيىن “اممونيت  6 جۆ” جارىلعىش زاتتارىن شەتتەن الىپ كەلگەن وبلىستاعى تاۋ-كەن ونەركاسىبى كاسىپورىندارى ەندى ات سابىلتىپ, ارتىق قارجى شىعىنداپ كورشى رەسەيگە كوز سالمايتىن بولدى. “اممونيت  6 جۆ” جارىل­عىشىن تمد ەلدەرى اراسىندا تەك رەسەي عانا شىعارادى ەكەن. الايدا, ول 32-90 سم. كولەمىندە قاعاز قوراپتى پاترون تۇرىندە وندىرىلەدى. ال, سەرىكتەستىكتىڭ ءونىمى پوليەتيلەن دوربادا شىعارىلادى. بۇل سۋلى ۇڭعىمالاردا, شاحتالاردا پايدالانۋعا قولايلى.  كۇنى كەشەگە دەيىن “نيتروحيم” جشس  جارىل-عىش زاتتار­دىڭ نەبارى ءۇش-اق ءتۇرىن شىعارىپ كەلسە, تۇساۋى كەسىلىپ وتىرعان ءوندىرىس باسەكەلەس-تىككە قابىلەتتى جارىلعىش زاتتاردىڭ قىرىققا جۋىق ءتۇرىن وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جوباعا 75,0 ملن.تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنىپتى. كاسىپورىن ەلىمىزدىڭ جىلىنا قاجەت ەتىپ وتىر­عان 4 مىڭ توننا ءونىمىن ارتىعىمەن جابادى. مۇنىڭ ءوزى 100 پايىز يمپورت الماستىرۋ جانە قازاقستاندىق ۇلەستى ۇلعايتۋ بولىپ تابىلادى. جاڭادان ىسكە قوسىلعان ءوندىرىستىڭ جىلدىق قۋاتى ازىرگە 400 توننا وسىنداي جارىلعاش زات شىعارۋعا جەتەدى. بولاشاقتا قوسىمشا قوندىرعىلار ساتىپ الۋ ارقىلى ونىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا باعىت ۇستالۋدا. جاڭا ءوندىرىس پاتروندىق جارىلعىش زات-تاردى  تاپسىرىسشىلاردىڭ سۇرانىسى بويىن-شا شىعارادى. ءوندىرىستىڭ  ىسكە قوسىلۋىمەن جاڭادان 50 جۇمىس ورنى اشىلعان. مۇندا ونىمگە تاپسىرىس بەرەتىن ارىپتەستەر اراسىندا ىسكەرلىك قاتىناستاردى جۇيەگە ءتۇسىرۋ جۇمىس-تارى دا قولعا الىنعان. الايدا, ءونىم وتكىزۋگە بايلانىستى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ دە كومەگى قاجەت. وبلىستىڭ اتقارۋشى بيلىگى بۇل باعىتتا بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا قولداۋ بولاتى­نىنا سەندىرىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى كوڭىلگە دەمەۋ, ارينە. زاۋىت قۇتىلى تروتيل شىعارۋدى قولعا الماق. سونداي-اق, جينالىپ قالعان اسكەري ماقساتتاعى جارىلعىش زاتتاردى قايتا وڭدەۋدى دە جولعا قويماق. ول ءۇشىن وسى جۇمىستارعا جاريالاناتىن تەندەردى ۇتىپ الۋ قاجەت. حاكىم يسلام ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, زاۋىتتىڭ بىرەگەيلىگى سول – ەلىمىزدەگى اسكەري سالادا مەرزىمى وتكەندىكتەن جويۋعا جاتاتىن ءتروتيلدى قايتا وڭدەپ, جاڭا ونىمدەر شىعارۋعا مۇمكىندىگى مول. تەندەردى ۇتقان جاعدايدا, وزدەرىنىڭ ونىمدەرىنىڭ وزىندىك قۇنىن ارزانداتۋعا العىشارت جاسالادى جانە 200 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق, جاقىن كۇندەردە مۇندا ەمۋلسيوندى جارىلعىش زاتتار شىعارۋعا قول جەتكىزىلمەك. ول ءۇشىن امەريكالىق اۋىر جۇك ماشينەسىنە ورناتىلعان جىلجىمالى كەشەن ساتىپ الىنعان. بۇل – وسىنداي ءونىمدى شاحتا, كارەر, ۇڭعى سياقتى جارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن جەرلەردە تىكەلەي دايىنداۋعا  قولايلى. كاسىپورىندا ءوندىرىستى كەڭەيتۋدىڭ باسقا دا جولدارى قاراستىرىلۋدا. ونداعى ماقسات – وسى ءوندىرىس الاڭىندا قازاقستانداعى جارىلعىش زاتتاردىڭ بارلىق ءتۇرىن شىعاراتىن العاشقى كومبينات قۇرۋ بولىپ تابىلادى. ساتىبالدى ءساۋىرباي, اقتوبە وبلىسى. قۇرىلىسقا قۇنتتى كوزقاراس پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى جول­داۋىندا حالىقتى ساپالى الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىن­داعى مىندەتتەر ايقىندال­عانى بەلگىلى. تاپسىرمانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتىڭ باستاماسىمەن بۇگىندە ساۋلەت-قۇرىلىس سالاسىن جانداندىرۋ جەدەل قولعا الىنعان. بۇل ءبىر جاعىنان قازاقستان­دىقتار­دىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە وزىندىك ىقپال ەتپەك. باعدارلامانى ورىنداۋ­شى يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى مەن قۇ­رى­لىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋ­نالدىق شا­رۋاشىلىق ىستەرى اگەنت­تىگى تاياۋ جىل­­دارى سا­لاداعى ناق­تى شارا­لار­دى جۇزەگە اسى­راتىن جۇمىس تو­بىن قۇرىپ, ونىڭ العاش­قى كەڭەسى تالدىقورعان قالا­سىندا ءوتتى. كەڭەستە اڭگىمە “قۇرىلىس يندۋس­تريا­سى مەن قۇرىلىس ماتە­ريالدارى ءوندىرىسىن دامى­تۋدىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان سا­لالىق باعدار­لاماسى” ءتوڭى­رەگىندە ءوربىپ, ونىڭ مىندەتتەرى مەن ءمان-ماڭىزى اشىپ كورسەتىلدى. يندۋستريا جانە جاڭا تەح­نولوگيالار مينيس­ترلىگىنىڭ ونەركاسىپ كوميتەتى ءتورا­عاسىنىڭ ورىنباسارى ا.جۇ­ماعۇلوۆ, قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنال­دىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ج.اكىمجانوۆ باستاعان جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى اتالعان باعدارلا­مانى ورىن­داۋعا بايلانىس­تى وڭىردەگى ساۋلەت-قۇرىلىس سالاسىن جانداندىرۋداعى مىندەتتەردى سارالادى. وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اماندىق باتا­لوۆ وبلىستا تاسقىننان زارداپ شەككەن قىزىلاعاش پەن ەگىنسۋدى, اقتوعان ەلدى مەكەندەرىن قوسپاعاندا بيىل 610 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەتىنىن جەتكىزدى. وسىعان اتالعان ءۇش اۋىلدا سالىنا­تىن 40 مىڭ شارشى مەتر باسپانانى قوسسا, اعىمداعى جىلى سالاداعى اتقارىلاتىن جۇمىستار اۋقىمدى بولماق. وڭىردە “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسىمەن ءبىلىم سالاسىنداعى نىساندار تولىعىمەن ىسكە قوسىلسا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن­داعى بىرنەشە اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. تالدىقورعان قالاسىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى امبەباپ سپورت سارايى مەن زياتكەرلىك مەك-تەپ وسى كۇزدە پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. سو­نىمەن قاتار “بالاپان” باع­دارلاماسىمەن 2014 جىلعا دەيىن 121 بالاباقشا قۇرى­لىسىن باستاپ, پاي­دالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن. ناتيجەسىندە 2014 جىلى بۇلدىرشىندەردى بالاباق­شامەن قامتۋ جايى ەداۋىر جاقسارماقشى. وسى جۇمىستاردىڭ تياناعىن كەلتىرۋ ماقساتىنداعى قۇرىلىس يندۋسترياسى مەن قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن نىسانداردىڭ جۇمىسى ۇتىمدى ۇيلەستى­رىلگەن. قا­زىرگى كەزدە وڭىردە ءىرى 50 كىر­پىش زاۋىتى ءوز جۇ­مىستارىن ۇزدىكسىز جالعاس­تىرۋى وسىعان دالەل. قۇرىلىس سالاسىن قار­قىندى جۇرگىزۋمەن قاتار جيىندا ونىڭ ساپاسىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ قاجەتتىگى ورتاعا سالىندى. جالپى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنداعى ۇكىمەتكە تاپسىرىلعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا بايلانىستى جۇمىستاردى جۇيەلەۋ اي­قىندالدى. باعدارلامانى تانىستىرۋدان كەيىن ساۋلەت-قۇرىلىس سالاسى جەتەكشىلەرى مەن كاسىپكەرلەر, مەردىگەر­لەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىلىپ, قۇرىلىس پەن ءساۋ-لەتكە قويىلاتىن تالاپ, جوبالاۋ ءىسىن رەتتەۋ ماسە-لەلەر دە كەڭىنەن ءسوز بولدى. كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى. ءتيىمدى جوباعا قارجى تابىلادى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دا, اۋىلدىڭ دا ەڭسەسىن ينۆەستي­تسيالىق جوبالار كوتەرەدى. “قا­زاگرو” ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگى”  اكتسيونەرلىك قوعامى باسقار­ماسىنىڭ توراعاسى اسىلجان ما­مىتبەكوۆ  جانە  “كاز­اگر­و­فينانس”, “مال ونىمدەرى كورپو-راتسياسى”, “اگرارلىق كرەديتتىك كورپوراتسيا” اكتسيونەرلىك قوعام­دارىنىڭ جەتەكشىلەرى, قوستاناي وبلىستىق اكىمدىگى جانە اۋىل-شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىلارى مەن ماماندارى  وب-لىستاعى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ينۆەستيالىق جوبالاردىڭ بىرقا­تارىن ارالاپ كوردى.  اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ۇقساتاتىن كاسىپورىن­داردىڭ قۋاتى دا, ماز­مۇنى دا ءارتۇرلى.  فەدوروۆ اۋدا­نىنداعى شاڭداق اۋىلىندا  “تۇرار” جاۋاپكەرشىلىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىگى  1 مىڭ باس ساۋىندى سيىر ۇستايتىن ءىرى قارا فەر­ماسىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدە. بۇل الدىمەن  اۋىلداعى اعايىنعا 20 جۇمىس ورنىن ۇسىناتىن بو­لادى, سونىمەن قاتار  ءسۇت زاۋىت­تارىنىڭ دا قۋاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال قارابالىق اۋدانىنداعى  قۇس فابريكاسى برويلەر ەتىن وندىرۋگە باعىتتالعان.  2 957  ميلليون تەڭگە قار­جىعا تۇسەتىن  كاسىپورىن جىلىنا 12 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرۋمەن قاتار, 150 قوسىمشا جۇمىس ورنىن دا قامتاماسىز ەتەدى.  ال قوستاناي اۋدانىنداعى جدانوۆ سەلوسىنا ورنالاسقان قۇس فابري­كاسى برويلەر ەتىن ءوندىرىپ قانا قويماي,  ونى ۇقسا­تاتىن بولادى. قوستاناي اۋدانىنىڭ ورتالى­عىنداعى “قاراسۋ-ەت” جاۋاپ­كەر­شىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى سالىپ جاتقان  مال سويۋ جانە ەت وڭدەۋ  كەشەنى جىلىنا 5,4 مىڭ توننا ەتتى تۇرلىشە ۇقساتاتىن بولادى. ال قوستاناي اۋدانىنىڭ كراس­نوپارتيزان پوسەلكەسىندە “ەر­مەك ي ك” جاۋاپ­كەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى جارتى جىلدان كەيىن 6 مىڭ توننالىق كوكونىس ساقتاۋ قويماسىن ىسكە قوسپاق. مىنە, وسىنىڭ بارلىعى دا “قازاگرو” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قارجى-لاندىرىلۋىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. جالپى, قوستاناي وبلىسىندا وتكەن  2009 جىلى “كازاگرونىڭ” قار­جىلاندىرۋىمەن 8 ينۆەستي­تسيالىق جوبا ىسكە قوسىلعان بولاتىن. مىنە, وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 9 جوبا تاعى دا جۇزەگە اسادى. ونىڭ بار­لىعىنا 13 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى. –جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن “قاز­اگرو­نىڭ” نەسيەسى وتە قولاي­لى. سونىڭ ارقاسىندا  كوكونىس ساقتايتىن قوي­مانىڭ قۇرىلىسى جارتى جىلدا ءبىتىپ قالاتىن بولدى. ال ءوز وڭىرىمىزدە وسىرگەن  كارتوپ پەن  كاپۋستانى, باسقا دا كوكونىس ءتۇرىن ساقتاپ, قىستا تۇتى-نۋشىلارعا  ۇسىنامىز. بۇل ءارى ولارعا ارزان ءارى  ونىڭ ءنارى دە جاقسى ساقتالادى. ءبىزدىڭ جابدىق­تار مەن تەحنيكالاردىڭ بارلىعى دا گەر­مانيادان الىنعان, – دەيدى كاسىپكەر تولەگەن جايلاۋباەۆ. كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋدە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇ­رالى ءسا­دۋاقاسوۆ جۇزەگە اسقان  ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ بارلىعى دا ءوڭىر ەكونوميكا­سىنىڭ كوتەرىلىپ, ازىق-ت ۇلىك مولشىلىعىن جاساۋعا قوسار ۇلەسى مول ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. سونى­مەن قاتار قۇس فابريكالارى مەن ەت, ءسۇت وڭدەيتىن كاسىپورىندار  وبلىسقا اعىلىپ كەلىپ جاتقان يمپورتتىق تاۋارلاردى الماس­تىراتىن بولادى. “قازاگرو” ۇبح”  اق-تىڭ باسقارما توراعاسى  ا.مامىتبەكوۆ قارجىنى  اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن ماڭىزدى باستاماسى بار جانە  كەپىلدىك بۇيىمى جەتكىلىكتى, قۇجاتتاردى دۇرىس تولتىرعان, ەڭ باستىسى بيزنەس-جوسپاردى ساۋاتتى جاساعان كەز كەلگەن كاسىپكەردىڭ الا الا­تىنىن تاعى دا ەسكە سالدى. توراعا قارجى جۇمسايتىن كاسىپكەر ءوزى  جاساعان بيزنەس جوسپارىنىڭ تيىمدىلىگىن الدىمەن ەسكەرۋى قاجەتتىگىن دە ەسكەرتتى. – كاسىپكەرلەر  بىردەن  1000-2500 باس سيىرعا ارنالعان تىم قۋاتتى  كەشەن سالماي-اق, ءىستى شاعىننان باستاعان دۇرىس. قازاقستاندا جىلىنا بەس ميلليون تونناداي ءسۇت ساۋىلادى, سونىڭ تەك 1,5 ميلليون تونناسى عانا ءوڭ­دەلەدى. سوندىقتان تۇرعىنداردىڭ قولىنداعى ءسۇتتى جيىپ الاتىنداي شاعىن ءسۇت وڭدەۋ زاۋىتتارىن  اشۋ جاعىن دا ويلاستىرعانى دۇرىس,–دەدى ول. –قوستاناي وبلىسىندا جىلىنا 600 مىڭ توننا ءسۇت وندىرىلسە, سونىڭ 120-125 مىڭ تونناسى عانا وڭدەلەدى. ياعني, وبلىستا وسى  ءىس قولعا الۋعا سۇرانىپ تۇر دەگەن ءسوز. بۇگىنگە دەيىن قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا  50 ميل­ليارد تەڭگەگە ينۆەستي­تسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرى­لۋدا. بۇل قارجى جىل اياعىنا  دەيىن 60 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. ال ا.مامىت­بەكوۆتىڭ ايتقانىنداي,  “قازاگرو” اق  قار­جىلاندىرۋدى مۇنىمەن شەكتەمەيدى. اۋىلشا­رۋاشىلىق ءونىمىن وندىرەتىن, ۇقساتاتىن جانە باسە­كەگە قابىلەتتى  تاۋار­لار شىعاراتىن ءتيىمدى جوبالارعا  نەسيە قاشاندا بەرىلەدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي. باعا – تاۋار  مولشىلىعىنا  تاۋەلدى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار كۇندەلىكتى قاجەتتى تاۋارلار باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا باعىت­تالعان جۇمىستاردى بەلسەندى جۇرگىزىپ وتىرعاندىعى بەلگىلى. ماسەلەن, وبلىستا قۇرىلعان ارنايى كوميسسيا مەن ۇيلەستىرۋ شتابى تۇراقتى جۇرگىزىلەتىن مونيتورينگ ارقىلى باعانىڭ شەكتەن تىس اۋىتقۋىنا جول بەرمەۋدە. –باعانىڭ تۇراقتىلىعى تاۋار­لاردىڭ مولشىلىعىنا بايلا-نىستى, — دەيدى اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قادىرحان وتاروۆ. بىزدە قازىر وسىمدىك مايىنىڭ 340 تونناسى, قانتتىڭ – 398, كۇرىشتىڭ – 489, ماكاروننىڭ – 414, كارتوپتىڭ – 5921, ۇننىڭ 3610 تونناسى قورلانىپ وتىر. بۇل تاعامدار 60 كۇننەن ءبىر جىلعا دەيىن جەتەدى دەپ ەسەپتەلۋدە. سونداي-اق, وبلىس اكىمدىگى مەن الەۋمەت­تىك ماڭىزدى تاۋار ءوندى­رۋشىلەر ارا­سىندا 172 مە­موراندۋمعا جانە باعانىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ جونىندەگى كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا 265 ميلليون تەڭگەنىڭ تاۋارلى ءونىمى اينالىمعا جوس-پاردان تىس قوسىلدى. اقمولالىقتاردىڭ وبلىس ورتالىعى مەن استانا قالاسىندا اپتا سايىن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىنىڭ جارمەڭكەسىن وتكى-زۋ­دى داستۇرگە اينالدىرۋى دا باعانىڭ شارىقتاۋىن تەجەپ وتىرعانىن ايتۋىمىز كەرەك. مۇندا ۇسىنىم دا مول, باعا دا 25-30 پايىزعا تومەن. سونىمەن بىرگە جارمەڭكەلەر اۋىل ەڭبەك­كەر­لەرىنىڭ ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتۋىنە, باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋ باعى­تىنداعى قۇلشىنىسىن ارتتىرۋعا اسەر ەتۋمەن قاتار, جالپى­حالىقتىق دەمالىس پەن كوڭىل كوتەرۋ شارالارىنا ۇلاسىپ كەتەتىنى كوڭىل سۇيىندىرەدى. بىراق, جارمەڭكەلەردە ءتىر­كەلگەن باعا ولشەمى جالپى ين­فلياتسيا دەڭگەيىنە  اسەر ەتپەيتىنى, وبلىستاعى تۇتىنۋ باعاسىنىڭ يندەكسى وبلىس ورتالىعى كوك­شەتاۋ قالاسىنىڭ, كۋرورتتى بۋراباي جانە زەرەندى اۋدان­دارىنداعى باعا ولشەمىمەن ەسەپتەلەتىنى تۇسىنىكسىز. ال, وبلىس حالقىنىڭ 70 پايىزى مەكەندەيتىن وزگە اۋداندارداعى باعانىڭ تومەندىگى ەسكەرىلمەي وتىر. باقبەرگەن  امالبەك, اقمولا وبلىسى. ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينتەرنەت-سايتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى          www.government.kz ىشكى ىستەر مينيسترلىگى       www.mvd.kz قورعانىس مينيسترلىگى      www.mod.kz قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى         www.eco.gov.kz ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى       www.edu.gov.kz سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى               www.mfa.kz دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى      www.mz.gov.kz كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى      www.mtk.gov.kz ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى               www.enbek.gov.kz قارجى مينيسترلىگى           www.ءmىnfىn.kz ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگى              www.ءmىnplan.kz ادىلەت مينيسترلىگى             www.ءmىnjust.kz توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى   www.emer.kz مادەنيەت مينيسترلىگى      www.sana.gov.kz بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگى                                                           www.bam.gov.kz اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى                www.ءmىnagrى.kz ەكونوميكالىق دامۋ جانە              www.ءmىnplan.kz ساۋدا مينيسترلىگى - تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى    www.mts.gov.kz مۇناي جانە گاز مينيسترلىگى          www.memr.gov.kz يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى                         www.ءmىt.kz ستاتيستيكا اگەنتتىگى                   www.stat.kz